Heer Gawain

De Volmaakte Ridder. Gawain was de ridder die voorkwam in werken van Geoffrey van Monmouth (1137) tot Sir Thomas Malory (1485). Van alle ridders verscheen Gawain het vaakst in de Arthurverhalen.

In vroege Welshe verhalen (voor Geoffrey van Monmouth) verscheen Gawain als Gwalchmei of Gwalchmai, en zijn naam betekent “Havik van Mei”. Gwalchmei was de zoon van Gwyar en broer van Gwalhaved (“Havik van de Zomer”) in Culhwch en Olwen, een van de onafhankelijke verhalen van het Mabinogion, evenals de broer van Medraut (Mordred). Gawain of Gwalchmei werd soms geidentificeerd met de Ierse zonnegod Lugh (Lug), omdat Gwalchmei ook een zonnegod leek te zijn.

Gawain was bekend als Gualguanus bij Geoffrey en Walwein bij Wace. Zijn naam was Gauvain in de meeste Franse middeleeuwse ridderromans.

• Familie van Gawain
• Gawain, de Zonnegod
• Gevallen Volmaakte Ridder

Familie van Gawain

Van Gawain wordt gezegd dat hij verscheidene verschillende moeders, broers en zusters had, afhankelijk van wie de auteurs waren. We zijn er absoluut zeker van dat Gawain de zoon was van Lot, koning van Lothian of Orkney (als we de Welshe legenden negeren). Volgens Geoffrey van Monmouth en zijn bewerkers (Wace en Layamon) was Gawains moeder Anna, die Arthurs volle zuster was. Deze drie auteurs vermeldden dat Gawain slechts een broer had, Mordred. Gawain en Mordred waren de neven van Koning Arthur.

Andere auteurs zeiden dat Lot getrouwd was met Arthurs halfzuster genaamd Morgawse of Norcadet. Morgawse was de moeder van Gawain, Agravain, Gaheris en Gareth, maar er was geen Mordred (met name in Chretiens verhaal over de Graal (“Le Conte du Graal”). Zie pagina 480 van de Arthurian Romances, gepubliceerd bij Penguin Classics). Chretien noemde de naam van Gawains moeder niet, maar in de Eerste Voortzetting noemde Igraine haar dochter Norcadet, niet Morgawse.

In L’Atre perilleux of “Het Gevaarlijke Kerkhof” zei de vrouw van het kerkhof dat Gawains moeder een fee was, wat impliceerde dat de fee niemand anders was dan Morgan le Fay.

Sommigen zeiden dat Gawains laatste twee broers Gaheris en Gareth Gaheriet (Keheriet) en Guerrehet heetten, met name in veel van de Franse werken (bijv. Vulgaatcyclus). De Franse en Engelse namen van de laatste twee broers leveren andere problemen op. Er was enige verwarring of Gaheriet Gaheris of Gareth was. Normaal gesproken zouden de meeste middeleeuwse en moderne geleerden zeggen dat Gaheriet en Gaheris dezelfde persoon waren, terwijl Guerrehet Gareth was.

Toch speelde Gareth in Sir Thomas Malory’s Le Morte d’Arthur dezelfde rol als Gaheriet in de Vulgaat Mort Artu.

In de Vulgaatcyclus, Post-Vulgaatcyclus en Morte d’Arthur schreven de auteurs dat Mordred Morgawses zoon was bij haar eigen halfbroer Arthur. Dus Mordred was slechts Gawains halfbroer.

Er bestaan dezelfde problemen met Gawains zusters. Twee zusters verschenen in twee werken van Chretien. In Cliges trouwde Soredamors met de Griekse prins Alexander en werd de moeder van de held Cliges. In Le Conte du Graal heette zijn zuster Clarissant. In het verhaal bevond Gawain zich in het Kasteel der Wonderen dat toebehoorde aan de moeder en grootmoeder van de held.

In een ander Graalverhaal, Didot Perceval, werd zijn zuster Elaine verliefd op de held Perceval. In Wolfram von Eschenbachs Parzival (ca. 1210) had Gawain een broer genaamd Beacurs en drie zusters: Surdamur, Curdrie en Itonje. Zij waren de kinderen van Koning Lot en Sangive (Anna of Morgawse).

Verscheidene zonen zijn aan hem toegeschreven, hoewel hij nooit getrouwd leek te zijn, behalve in Parzival, waar zijn vrouw Orgeluse was. In Malory’s Le Morte D’Arthur was Gawain de vader van Florence en Lovel.

De beroemdste van Gawains zonen heette Guinglain (door Malory Giglain of Gingalin genoemd). Guinglain was beter bekend als de “Schone Onbekende”, omdat hij zijn eigen naam niet kende. Guinglain was de held van een Arthurroman genaamd Le Bel Inconnu (ca. 1185-1190). Gawain had de liefde bedreven met een fee genaamd Floree. In Wolfram von Eschenbachs Parzival heette Guinglains moeder Blancemal, terwijl andere romans zeiden dat het Ragnell was. De Tweede Graalvoortzetting vermeldde dat Gawain zijn zoon voor het eerst ontmoette.

In de Ridder met het Zwaard won Gawain de liefde van een dame, maar verliet haar toen zij hem verried. Gawain leek in diverse verhalen meerdere keren te trouwen en liefdesaffaires te hebben, zodat hij zich bij geen van hen kon settelen. Om deze reden verscheen Gawain bij de meeste auteurs als een vrouwenversierder of de “damesliefhebber”.

Er zijn veel dames en jonkvrouwen die van Gawain hielden, alleen vanwege zijn reputatie als een groot ridder, ook al hadden zij hem nooit ontmoet.

Zie genealogie van Koning Arthur.

Hoewel veel legenden zeiden dat Arthur een of meer onwettige zonen had (behalve in de Perlesvaus, waar Loholt de zoon was van Arthur en Guinevere), was het Gawain die erfgenaam van de koning was. Echter, toen Gawain stierf, was het een andere neef van Arthur die hem opvolgde als koning - Constantijn.

---

Gawain, de Zonnegod

Vroegere legenden maakten hem de volmaakte of ideale ridder. Gawain was de eerste ridder die het toonbeeld van moed en ridderlijkheid symboliseerde. Chretien zei dat Gawains dapperheid gelijk was aan zijn hoffelijkheid. In Erec en Enide was hij de eerste goede ridder; Erec en Lancelot waren tweede en derde in dapperheid toen zij rond de tafel zaten. Gawain was de maatstaf waaraan alle ridders hun dapperheid afmaten.

In de Welshe legende was Gawain bekend als Gwalchmei, of Gwalchmai, wat “Havik van Mei” betekent; in de Keltische kalender was de eerste mei het begin van de zomer. De naam van zijn broer Gwalhaved betekent “Havik van de Zomer”. In elke legende en mythe van andere culturen symboliseerde de havik de zon, wat passend is, aangezien de havik een roofvogel is die alleen overdag jaagt. Dus Gwalchmei leek ook een zonnegod te zijn, net als de Ierse god Lugh. Gwalchmei verscheen niet alleen als held en neef van Arthur, hij was ook de zoon van de godin Gwyar. Volgens Culhwch en Olwen was Gwalchmei zowel neef als achterneef van Arthur.

Gwalchmei werd ook vergeleken met de grootste Ierse held, Cu Chulainn, die de zoon was van de zonnegod Lugh. In het verhaal van Culhwch en Olwen was Gwalchmei de held die “nooit terugkeerde zonder zijn zoektocht te vervullen”. Gwalchmei was ook de beste wandelaar en ruiter. Deze Gwalchmei was de voorloper van de held Gawain.

In verscheidene scenes leek Gawain te weten hoe hij wonden moest verzorgen en kende hij kruiden. Dergelijke vaardigheden suggereerden dat Gawain mogelijk een god van genezing was.

In de Duitse Graalroman Diu Krone (midden 13e eeuw) was Gawain de Graalheld. Hij won de Graal, waarna hij vreugdevol werd verwelkomd door de godin van het Graalkasteel.

Sommige auteurs vermeldden altijd hoe Gawains kracht in een duel altijd werd hersteld rond het middaguur; hij vocht altijd verfrist wanneer de zon zijn hoogtepunt bereikte, maar zijn kracht nam geleidelijk af elk uur na de middag. Gawains kracht had zijn oorsprong in Nordelone, een stad in Orkney, waar Gawain op het middaguur was geboren. De zieners voorspelden dat hij het gevaarlijkst zou zijn wanneer hij rond het middaguur vocht, wanneer zijn tegenstander moe zou beginnen te worden. Echter, als zijn tegenstander het kon uithouden tot zonsondergang, zou Gawains krachtsniveau dramatisch afnemen en zou hij beginnen te vermoeiden.

In een verhaal werd hij gezien met Excalibur in de hand, hoewel dit zwaard normaal gesproken met zijn oom, Koning Arthur, werd geassocieerd. Ik ben er niet zeker van of dit hetzelfde beroemde zwaard was dat aan Koning Arthur toebehoorde. Zijn paard heette Gringalet (Gringolet), en zijn schildknaap heette Yvonet. In de Welshe traditie reed Gwalchmei een paard genaamd Ceingalad.

Dat Gawain Excalibur droeg gaf aan dat hij Arthurs erfgenaam van de troon was. In de meeste verhalen werd Gawain altijd gezien als loyaal aan Arthur en was hij oorspronkelijk de kampioen van Koningin Guinevere. Volgens de Opkomst van Gawain was een van zijn pleegvaders de Romeinse Keizer. Als Gawain in Rome was gebleven, impliceerde het verhaal dat Gawain zijn pleegvader zou hebben opgevolgd en keizer zou zijn geworden.

Slechts in zeer weinige Franse Arthurromans verscheen hij als de hoofdheld.

In de Vulgaat Merlin (ca. 1240) was Gawain nog geen lid van de Ronde Tafel, aangezien hij pas recentelijk een nieuwe ridder was geworden bij de bruiloft van Arthur en Guinevere. Gawain en andere jonge ridders, waaronder zijn neef Yvain, besloten Guinevere te dienen, en zij werden bekend als de Ridders van de Koningin. Guinevere aanvaardde deze eer. In de Vulgaat Merlin mocht zijn karakter helder schijnen. Gawain en zijn metgezellen onderscheidden zich al snel in toernooien en veldslagen, en overtroffen de gevestigde ridders van de Ronde Tafel. Toch zou zijn heldendom worden overschaduwd door Lancelot in de volgende drie Vulgaatromans, Lancelot Proper, Queste del Saint Graal en Mort Artu (ca. 1227-1235).

Gawain was de held in L’Atre Perilleux (Het Gevaarlijke Kerkhof, ca. 1250) en het Latijnse werk De Ortu Walwanii (De Opkomst van Gawain, ca. 1270).

Zijn grootste avontuur was ongetwijfeld Gawain en de Groene Ridder, geschreven door een onbekende Engelse auteur in het midden van de 14e eeuw. Hier was hij betrokken bij een onthoofdingsspel met de Groene Ridder. De Groene Ridder had Arthurs ridders uitgedaagd hem te onthoofden, maar de ridder moest over een jaar zijn eigen hoofd aanbieden. Alleen Gawain durfde de uitdaging te aanvaarden. Gawain ontsnapte met zijn hoofd omdat de Groene Ridder hem spaarde, waarbij de bijl slechts een schrammetje had veroorzaakt.

---

Gevallen Volmaakte Ridder

Maar toen de Graallegende deel ging uitmaken van de Arthurlegenden, verdrongen Lancelot en Galahad of Perceval hem als de ideale ridder. Sir Thomas Malory noemde zes ridders die beter waren dan Gawain: Lancelot, Tristram (Tristan), Bors, Perceval, Pelleas en Marhaus (Morholt).

Gawain leek een belangrijke rol te spelen in Chretiens onvoltooide verhaal over de Graal (Conte du Graal), maar de auteur voltooide zijn gedicht nooit. Echter, in de Eerste Voortzetting en de Duitse roman genaamd Diu Krone werd Gawain tot held van de Graalzoektocht gemaakt.

In Conte du Graal ontmoette Gawain de Hooghartige Jonkvrouw van Logres genaamd Orgueilleuse, die Gawain met minachting en spot behandelde. Ondanks haar pogingen om Gawain te vernederen of de held in een val te lokken zodat hij zou worden gedood, was Gawain niettemin betoverd door haar schoonheid en minachtende houding. Gawain was onwankelbaar hoffelijk tegen Orgueilleuse, behandelde haar met respect en aanvaardde haar beledigingen met gratie.

Van de helden in de Arthurlegenden verscheen Gawain het vaakst in de Arthurromans, vooral in de Franse literatuur, maar zijn rol was vaak ondergeschikt. Gawain was slechts in zeer weinige Franse werken de hoofdheld. Echter, sommige van deze verhalen toonden hem in een ongunstig licht. Hij leek een paar komische rollen te spelen in satires.

Bovendien was Gawain geen Franse ridder zoals Lancelot, Galahad en Tristan. Sinds zijn eerste verschijning als de Welshe Gwalchmei, en zijn verbinding met Orkney en Noorwegen van vaders kant, hadden de Franse auteurs de neiging Gawain te zien als een ridder met een verleden dat terugvoerde naar de barbaarse Vikingen.

Tegen de tijd van de Vulgaatcyclus (Proza Lancelot en de Zoektocht naar de Heilige Graal en de Dood van Koning Arthur) werd hij niet langer als een ideale ridder gezien. Gawain werd verdrongen door Lancelot en Galahad. Gawain slaagde er niet in de Graal te vinden vanwege zijn oppervlakkige en vrouwenversierderige manieren. Voor deze zonde realiseerden Gawain, net als de meeste andere ridders van de Ronde Tafel, zich niet dat de Zoektocht een spirituele onderneming was, geen avontuur van dapperheid en ridderlijkheid. Van de tweeendertig ridders die tijdens de Graalzoektocht sneuvelden, had Gawain onbewust achttien ridders van de Ronde Tafel gedood, waaronder Koning Baudemagus en Yvain de Bastaard. Dit kwam echter doordat hij de andere zoekers niet herkende; en zijn oordeel werd vertroebeld door zijn zonden.

In de Post-Vulgaatversie van de Merlijn-voortzetting en de Zoektocht was Gawains reputatie zelfs slechter. Gawain doodde vele andere bekende ridders zoals Erec en Palemedes. Hier werd Gawain getoond als een verraderlijke moordenaar, die deze ridders afslachtte van wie hij wist dat ze tot de Ronde Tafel behoorden. Gawain was ook een lafaard, omdat Erec en Palemedes beiden gewond waren in eerdere gevechten met andere ridders voordat hij hen bevocht en doodde.

In de La Suite du Merlin en Malory’s Le Morte d’Arthur hadden Gawain en zijn broers een bloedvete met Pellinor (Pellehen) en zijn zoon Lamorak (Lamorat of Lamerocke), de vader en broer van Perceval. Zijn vijandschap jegens Pellinor kwam voort uit het feit dat Pellinor Gawains vader (Lot) in de strijd had gedood. Op elfjarige leeftijd zwoer Gawain wraak tegen Pellinor. Tien jaar later vermoordden Gawain en Gaheris Pellinor. Later zetten Gawain en zijn broers een val op voor Lamorak. In de minderheid gebracht werd Lamorak gedood toen Mordred hem in de rug stak.

Voor de dood van zijn broer Gaheriet in Mort Artu (Vulgaatcyclus) (of Gareth in Malory’s Le Mort d’Arthur), die Lancelot per ongeluk had gedood toen de held Guinevere redde, verdiende Lancelot Gawains vijandschap. Gawain overtuigde Arthur om twee mislukte oorlogen tegen Lancelot te voeren: een bij Joyeuse Guard in Brittannie, de andere bij Gaunes in Bretagne.

Toen zij beseften dat zij de tweede oorlog niet konden winnen, daagde Gawain Lancelot uit tot een tweegevecht, dat de schuld of onschuld van Lancelot zou beslissen. Lancelot overleefde het duel ternauwernood toen de zon zijn hoogtepunt bereikte. Echter, Gawains kracht ebde weg naarmate de zon geleidelijk naar de horizon daalde. Lancelot versloeg Gawain in het duel, waarbij Gawain een ernstige hoofdwond opliep. Ondanks Gawains vijandschap jegens hem hield Lancelot nog steeds van Gawain, zodat hij het niet over zijn hart kon verkrijgen zijn voormalige metgezel te doden. Gawain weigerde zich aan Lancelot over te geven, dus liep Lancelot gewoon weg van het gevecht.

In de oorlog tegen de Romeinen vocht hij tegen Lucius en zou de keizer hebben gedood als Lucius’ lijfwachten hem niet hadden afgeslagen. Gawains hoofdwond ging weer open, waardoor hij verzwakt achterbleef.

Gawain lag op sterven toen hij het nieuws hoorde van Mordreds verraad. Gawain besefte te laat zijn dwaasheid, door zijn oom koppig in een zinloze en verspillende oorlog tegen Lancelot te duwen. Gawain stuurde een brief naar Lancelot waarin hij om vergiffenis vroeg en hoopte dat Lancelot zijn graf in Dover Castle zou bezoeken. Gawain probeerde Arthur tevergeefs te overtuigen Lancelot te hulp te roepen in de oorlog tegen Mordred. Niet lang na zijn terugkeer naar Brittannie stierf Gawain aan de wond die hij van Lancelot had ontvangen. Hij werd begraven in Dover Castle.

Gawain verscheen weer als een geest, om Arthur opnieuw te waarschuwen niet zonder Lancelots hulp de strijd aan te gaan met Mordred.

Volgens de traditie van Geoffrey van Monmouth doodde zijn broer Mordred Gawain in de slag bij Richborough.