Gawain en de Groene Ridder

“Heer Gawain en de Groene Ridder” was een van de grote meesterwerken van de Middelengelse roman, geschreven rond 1350.

Grote belangstelling ontstond voor dit plot omdat het verhaal heidense motieven bevatte die vrijwel zeker beïnvloed waren door de Ierse en Welshe mythen. Het verhaal van een onthoofdingsspel onthulde dat het beïnvloed was door een van de Ierse verhalen over de held Cú Chulainn, getiteld Bricriu’s Feest.

• De Groene Ridder
• De Jacht- en Verleidingsspelen
• Bij de Groene Kapel

De Groene Ridder

In Camelot was het kasteel midden in een kerstviering toen een eenzame ridder het hof van Koning Arthur binnenreed.

De ridder droeg kleding die groen was. Zijn huid, baard en haar waren eveneens groen van kleur. Zelfs de manen en staart van zijn paard waren groen. In de ene hand droeg de Groene Ridder een tros hulst, terwijl hij in zijn andere hand een grote gruwelijke bijl droeg.

De Groene Ridder daagde de beroemde ridders van de Ronde Tafel uit voor een onthoofdingsspel. De Groene Ridder wilde dat een van de ridders zijn bijl op zijn eigen nek zou gebruiken; in ruil daarvoor moest de andere ridder hem toestaan het hoofd van de ander af te hakken, over een dag en een jaar. De Groene Ridder bood zijn bijl als prijs aan.

Niemand achtte een dergelijk spel mogelijk zonder dat iemand gedood zou worden. Geen dappere krijger aanvaardde deze uitdaging totdat de Groene Ridder Arthurs ridders van lafheid beschuldigde. Arthur voelde zich zo beschaamd dat niemand van zijn ridders aan het hof de uitdaging wilde aanvaarden. Arthur zou zelf aangeboden hebben de uitdaging te aanvaarden, maar zijn neef, Heer Gawain, besloot uiteindelijk naar voren te stappen en de uitdaging van de Groene Ridder te aanvaarden.

Gawain stemde in met de voorwaarden van de Groene Ridder, dat hij over een jaar de slag zou ondergaan. Toen dit pact bezegeld was, zwaaide Gawain de bijl naar de nek van de Groene Ridder. In plaats van dat het lichaam op de vloer instortte, bukte de ridder zich en raapte zijn hoofd op.

De Groene Ridder zei de held dat hij hem bij de Groene Kapel moest vinden tegen Kerstmis, zodat Gawain de terugslag kon ontvangen.

De Jacht- en Verleidingsspelen

Tien maanden later vertrok Gawain naar de Groene Kapel. De vrouwen en jonkvrouwen treurden om hem, want zij geloofden dat Gawain naar zijn dood ging.

Zijn reis naar het noorden bracht hem confrontaties met wilde mannen en vijandelijke ridders. Gawain vocht wolven, reuzen en draken af tijdens zijn reizen. De winterwinden en sneeuw wervelden om hem heen terwijl hij zijn weg baande door bossen en heuvels.

Uiteindelijk, op kerstavond, kwam Gawain bij een kasteel waar Heer Bertilak de Hautdesert en zijn mooie vrouw de door reizen vermoeide held begroetten. Bertilak bood de held onderdak aan, aangezien de Groene Kapel niet ver weg was.

Bertilak vertelde zijn gast dat hij op jacht zou gaan, en dat zijn vrouw de gast overdag zou vermaken. Bertilak vertelde Gawain dat zij elke dag geschenken moesten uitwisselen wanneer de gastheer van de jacht terugkeerde. Bertilak zou de held een geschenk geven van zijn jacht, terwijl Gawain aan zijn gastheer alles zou geven wat de held in zijn kasteel zou winnen.

---

Vroeg de volgende ochtend, toen Bertilak op jacht ging, hield de vrouw van de heer Gawain gezelschap. Bertilak joeg op herten in het bos en doodde ze.

De mooie vrouw flirtte met Gawain en probeerde de held te verleiden om bij haar te slapen. Gawain weerde haar avances slim en beleefd af zonder zijn gastvrouw te beledigen. Gawain accepteerde echter wel een kus van zijn gastvrouw.

’s Avonds keerde Bertilak terug van zijn jacht, met al het wild dat hij had gedood. Zoals zij de vorige avond hadden afgesproken, gaf Bertilak zijn buit aan Gawain als onderdeel van hun overeenkomst. Gawain had slechts een kus ontvangen van de vrouw van zijn gastheer, dus kuste Gawain Bertilak op de lippen. Bertilak zei dat het een eerlijke ruil was.

---

De volgende dag vertrok Bertilak opnieuw met zijn jagers. Ditmaal stond Bertilak een gevaarlijker beest tegenover in de jacht, het wilde zwijn. Het zwijn had enkele jachthonden verwond. De pijlen van de boogschutters bleken ineffectief tegen de huid van het zwijn. Bertilak achtervolgde het wilde zwijn de hele dag. Uiteindelijk dreef hij het zwijn in het nauw bij een rivier. Het zwijn stormde op Bertilak af. Zowel Bertilak als het zwijn vielen in het water. Bertilak doodde het zwijn met zijn zwaard.

Op het kasteel zette de vrouw van de gastheer haar pogingen voort om Gawain te verleiden. Gawain had meer moeite om de mooie vrouw af te leiden. De vrouw testte Gawains zelfbeheersing tot het uiterste, want zij was een van de mooisten in het land. Opnieuw accepteerde hij een kus, voordat zij zijn slaapkamer verliet.

Toen Bertilak terugkeerde naar het kasteel en zijn buit van die dag aan Gawain aanbood, kuste Gawain op zijn beurt zijn gastheer.

---

De volgende dag jaagde Bertilak op de sluwe vos die de jagers met list wist te ontwijken, voordat Bertilak de vos wist te doden.

Ondertussen, bij Gawains bed, ging het verleidingsspel tussen de vrouwe en de held voort. Uiteindelijk gaf de gastvrouw alle hoop op om Gawain te verleiden.

De vrouwe vroeg om Gawains handschoenen als zijn teken van liefde voor haar, terwijl zij hem haar ring zou geven. De held weigerde de ring te aanvaarden. Gawain weigerde zelfs haar zijden, groene gordel, totdat de ridder vernam dat haar riem hem kon beschermen tegen kwaad. De vrouwe beweerde dat haar gordel een talisman was.

Gawain besefte de enormiteit van het aanvaarden van de uitdaging van de Groene Ridder, en kon niet inzien hoe hij aan de dood door onthoofding kon ontkomen. Gawain aanvaardde haar geschenk en verborg de gordel in zijn kleding. Gawain ontving nog een kus van de schone vrouwe.

Toen Bertilak terugkeerde met de dode vos, gaf hij de vos aan Gawain. Gawain gaf zijn gastheer weer een kus, maar gaf de gordel niet aan Bertilak.

Bij de Groene Kapel

Op Nieuwjaarsdag bewapende Gawain zich voor de komende ontmoeting met de Groene Ridder. Bertilak beval een van zijn dienaren Gawain naar de Groene Kapel te begeleiden.

Buiten de kapel ontmoette de held de Groene Ridder. Zoals zij op Eerste Kerstdag, vorig jaar, hadden afgesproken, zou Gawain een terugslag ontvangen van de bijl van de Groene Ridder.

Toen Gawain de bijl zag neerdalen naar zijn nek, kromp hij ineen, waardoor de Groene Ridder de slag afwendde. De Groene Ridder berispte Gawain, omdat hijzelf niet ineenkromp toen Gawain zijn hoofd van zijn lichaam scheidde. Gawain zwoer dat hij niet opnieuw zou ineenkrimpen.

De tweede keer dat de Groene Ridder de bijl neerbracht op Gawains nek, miste hij opzettelijk om te zien of Gawain zijn belofte om niet ineen te krimpen zou nakomen. Gawain werd boos over het uitstel en zei hem deze zaak af te handelen.

De derde keer dat de Groene Ridder de slag uitdeelde, miste de Groene Ridder opnieuw opzettelijk de nek van de held, waarbij hij slechts een beetje bloed trok uit een klein sneetje.

Gawain sprong onmiddellijk overeind, hield zijn schild in de ene arm en trok met zijn hand zijn zwaard. Gawain zei de Groene Ridder dat hij zijn kans had gehad om een slag toe te dienen; hij bood in plaats daarvan een gevecht aan en weigerde het spel van de Groene Ridder verder te spelen.

De Groene Ridder verzekerde Gawain dat het spel werkelijk voorbij was. De Groene Ridder onthulde dat hij Heer Bertilak de Hautdesert was.

De oude vrouw die een hofdame was van Bertilaks echtgenote was in werkelijkheid Morgan le Fay, Arthurs halfzuster. Het was Morgan die het spel had aangesticht en hem in de Groene Ridder had veranderd. Zij had gehoopt dat de uitdaging van de Groene Ridder tot een onthoofdingsspel Koningin Guinevere dood van schrik zou maken, aangezien Morgan de koningin haatte.

Bertilak wist van het spel van zijn vrouw om Gawain in de val te lokken tot het begaan van een doodzonde door overspel. De eerste twee slagen waren schijnaanvallen, omdat zij in de eerste twee dagen eerlijk geschenken hadden uitgewisseld. Gawains ridderlijke manieren tegenover zijn vrouw waren boven elke blaam verheven.

Op de derde dag had Gawain echter verzuimd de gordel van zijn vrouw aan hem te geven. Zij hadden een afspraak gemaakt op hun eerste avond om de geschenken te ruilen die zij dagelijks mochten winnen. Dit was Gawains enige fout, en daarom ontving de held een sneetje van Bertilaks bijl. Gawain had niet gefaald omdat hij was bezweken voor de avances van zijn vrouw, maar omdat hij het geschenk van zijn vrouw had aangenomen in de hoop dat de gordel zijn leven kon redden.

Gawain voelde schaamte voor het aannemen van de gordel en bekende dat hij een lafaard was geweest door een talisman (gordel) aan te nemen. Gawain besefte dat hij zijn reputatie had aangetast. Gawain wierp de gordel aan Bertilaks voeten.

Bertilak troostte de held dat, aangezien hij zijn schuld voor zijn overtreding had erkend, Gawain had bewezen dat hij nog steeds een van de beste ridders ter wereld was. Bertilak bood de groene gordel aan als teken van hun vriendschap en ter herinnering aan hun ontmoeting.

Bertilak bood Gawain opnieuw gastvrijheid aan op zijn kasteel, maar Gawain weigerde. Gawain besloot terug te keren naar zijn oom. Gawain nam afscheid van Bertilak en vertrok naar Camelot.

---

Er was grote vreugde in Camelot toen zij vernamen dat Gawain zijn beproeving had overleefd. Arthur en Guinevere vroegen de ridder naar zijn avontuur. Gawain vertelde hen getrouw over zijn schande bij Bertilaks kasteel en de Groene Kapel. Gawain vertelde hen dat hij hun aandacht niet waardig was. Gawain droeg nu de groene gordel als een insigne om zijn lafheid, zijn schaamte en zijn gebroken belofte aan zijn gastheer te markeren.

De koning en zijn metgezellen aan de Ronde Tafel dachten anders over zijn schitterende heldendaden. Arthur vroeg de andere ridders een soortgelijk insigne te dragen.