Odysseus

Koning van Ithaca. De Romeinen identificeerden Odysseus als Ulixes (Ulysses). Odysseus (Ὀδυσσεύς) was de held van het epische gedicht genaamd De Odyssee.

Odysseus was de zoon van Laërtes (Laertes) en Anticleia, dochter van de dief Autolycus en Mestra. Andere schrijvers zeiden dat Sisyphus zijn vader was, die Anticleia had geschonden als wraak voor het feit dat Autolycus zijn vee had gestolen. Laërtes voedde Odysseus op alsof hij zijn eigen zoon was. Bij de geboorte was het Autolycus die de zuigeling Odysseus noemde. Odysseus had een zus genaamd Ctimene, die later trouwde met Eurylochus, een van de krijgers die met de held naar Troje zeilde en werd gedood door Charybdis.

Hoewel hij geen minnaar van Helena was, adviseerde Odysseus Tyndareüs (Tyndareus), de koning van Sparta, om Helena’s minnaars een eed te laten zweren dat ze hulp zouden bieden aan welke echtgenoot zij ook zou kiezen. Odysseus was zelf een minnaar van Penelope, dochter van Icarius en een nicht van Helena. Hij won Penelope’s hand door een hardloopwedstrijd te winnen. Penelope baarde hem een zoon, Telemachus.

In de oorlog tegen Troje bracht Odysseus mannen mee en voorzag hij in twaalf schepen voor de oorlogsinspanning vanuit Ithaca en Cephallenia.

Odysseus was wellicht de meest atypische en complexe held in de Griekse mythologie. Odysseus was een groot vechter en een voortreffelijk atleet. Odysseus was ongetwijfeld dapper, maar Homerus benadrukte ook dat hij de sluwste en verstandigste van de leiders in Troje was. In de Odyssee werd hij getoond als een buitengewoon vindingrijke held.

Hij was de meest welsprekende van de Griekse leiders. Toen ze bij Troje aankwamen, werden Odysseus en Menelaüs (Menelaus) de stad in gestuurd om Helena’s terugkeer te eisen; Priamus bewonderde zijn vaardigheid in de welsprekendheid. Dagen na de ruzie tussen Achilles en Agamemnon wanhoopten de meesten over de terugtrekking van Achilles; het was de welsprekende toespraak van Odysseus die de Grieken inspireerde om te blijven en te vechten. Agamemnon stuurde Nestor, Ajax en Odysseus als ambassadeurs naar Achilles; Odysseus slaagde er niet in Achilles te overtuigen om terug te keren naar de strijd. Voordat hij terugkeerde naar de gevechten, slaagde Odysseus er ook niet in Achilles te overtuigen om niet te vasten voordat hij Hector onder ogen zou komen. Zeus zelf geloofde in de toespraak van Odysseus dat Achilles zou kunnen verliezen terwijl hij een goedgevoede Hector onder ogen kwam. Athena voedde Achilles echter in het geheim met ambrosia.

Hoewel hij in een paar van zijn toespraken niet succesvol was, was zijn falen niet het resultaat van slechte welsprekendheid. Het was eerder zo dat wanneer andere leiders spraken, zij spraken met emotie, waarbij hun trots altijd hun oordeel vertroebelde. Wanneer Odysseus sprak, bleef hij objectief en vertrouwde hij op gezond verstand in plaats van op zijn ego of eer. Maar veel critici en schrijvers beschuldigden hem er ook van Machiavellistisch en manipulatief te zijn, met name in Sophocles’ toneelstukken Ajax en Philoctetes.

Odysseus werd door latere schrijvers en critici vaak in een minder gunstig daglicht gesteld. Zij toonden Odysseus vaak als hebzuchtig, met vraatzuchtig en laf gedrag.

Toen Agamemnon en Menelaüs mannen aan het verzamelen waren, merkten ze op dat een van de profetieën zei dat Troje niet ingenomen kon worden zonder de deelname van Odysseus. Odysseus wist ook van de profetie, maar hij wist eveneens dat als hij naar Troje zou gaan, hij minstens twintig jaar niet naar huis zou kunnen terugkeren, waarbij hij al zijn schepen en mannen zou verliezen.

Hij probeerde waanzin voor te wenden door het veld te ploegen met een os en een ezel, en zout te zaaien in plaats van zaden. Een van Agamemnons luitenants, Palamedes, de zoon van Nauplius, die net zo sluw was als Odysseus, wist dat Odysseus deed alsof hij gek was. Palamedes griste de zuigeling Telemachus, Odysseus’ zoon, weg bij Penelope en legde de baby voor het pad van de ploeg. Om te voorkomen dat de paarden zijn zoon zouden vertrappen, was Odysseus gedwongen zijn paarden opzij te sturen, waardoor hij onthulde dat hij helemaal niet gek was. Odysseus had weinig keuze dan naar Troje te vertrekken, maar hij vergaf Palamedes nooit.

Toen de Grieken bij Troje aankwamen, impliceerde Odysseus Palamedes valselijk als verrader, die goud van de Trojanen zou hebben aangenomen. Nadat ze het goud begraven vonden bij de tent van Palamedes, geloofden de Griekse leiders de verhalen van Odysseus en lieten ze Palamedes stenigen als verrader. Of Homerus dit verhaal kende, blijft onzeker.

In de Ilias portretteerde Homerus Odysseus als een zeer sluwe strijder in de oorlog en een bekwaam diplomaat. Hij was een van de Griekse leiders die zich vrijwillig aanmeldden om de uitdaging van Hector aan te nemen, maar werd geëlimineerd bij het loten. Samen met Diomedes glipte hij ‘s nachts hun kamp uit en namen ze een Trojaanse spion, Dolon, gevangen en doodden hem. Ze drongen ook het Trojaanse kamp binnen en doodden Troje’s bondgenoot Rhesus, de koning van de Thraciërs, samen met twaalf mannen, en stalen de onsterfelijke paarden van de koning. In de ochtend, nadat Diomedes gewond was geraakt, stond hij alleen tegenover de Trojanen. Odysseus doodde vele Trojanen totdat hij zelf gedwongen was zich terug te trekken toen hij in zijn zij gewond raakte door een speer.

Toen Achilles werd gedood, hield Odysseus de Trojanen tegen terwijl Ajax het lichaam van Achilles terugdroeg naar het Griekse kamp. Tijdens de begrafenisspelen werd de wapenrusting van Achilles na een wedstrijd toegekend aan Odysseus als de held die de grootste dienst aan de Griekse zaak had bewezen tijdens de oorlog. Dit zou resulteren in de dood van Ajax.

Met de dood van Achilles en Ajax speelde Odysseus een nog actievere rol in de val van Troje, met als hoogtepunt zijn krijgslist van het Houten Paard. Hij was degene die Neoptolemus, de zoon van Achilles, naar Troje bracht vanwege het orakel van de Griekse ziener Calchas. Odysseus was degene die de Trojaanse ziener Helenus, de zoon van Priamus en Hecuba, gevangen nam. Opnieuw op advies van Calchas brachten hij en Neoptolemus ook Philoctetes terug met de boog van Heracles. En hij en Diomedes boden zich vrijwillig aan om Troje binnen te sluipen en het houten beeld van Athena te stelen, bekend als het Palladion. Helenus vertelde de Griekse leiders dat Troje niet kon vallen zolang het Palladion binnen de stadsmuren bleef.

Hij doodde ofwel Deïphobus, de derde echtgenoot van Helena, of hij hielp Menelaüs, afhankelijk van de versie die men leest. Hij was degene die opriep tot de executie van Astyanax, de enige zoon van Hector en Andromache, en in sommige versies voerde hij de executie daadwerkelijk uit door de jongen van Troje’s hoogste borstwering te werpen; Pausanias zegt echter dat Neoptolemus verantwoordelijk was voor de dood van Astyanax, niet Odysseus. Toen Ajax de Kleine Cassandra verkrachtte voor het houten beeld van Athena, was Odysseus de enige die opriep tot zijn executie om de godin gunstig te stemmen. Toen ze de Trojaanse vrouwen onder de leiders verdeelden, ontving Odysseus Hecuba als zijn slavin. Volgens Euripides werd Hecuba veranderd in een hond toen ze wraak nam op Polymestor, de koning van Thracië, voor de moord op haar zoon Polydorus.

Na de val van Troje duurde het voor Odysseus nog eens tien jaar om thuis te komen. Homerus’ Odyssee vertelt dit verhaal volledig.

Tijdens zijn omzwervingen werd hij bemind door twee godinnen, bij wie hij verbleef. De ene was een tovenares genaamd Circe, de dochter van de zonnegod Helios. De andere was een nimf genaamd Calypso, de dochter van de Titaan Atlas. Hoewel Homerus in de Odyssee nooit melding maakte van kinderen van Odysseus bij een van beide vrouwen, legden anderen - latere schrijvers - vast dat hij bij beide vrouwen kinderen had. Volgens de Theogonie schreef Hesiodus dat Calypso hem Nausithoüs en Nausinoüs baarde, terwijl ze in de Telegony ook de moeder was van Telegonus of Teledamus. Telegonus wordt echter meestal genoemd als de jongste zoon van Circe. Ik zal later meer vermelden over Circe and Telegonus.

Bij zijn terugkeer naar Ithaca moesten Odysseus en Telemachus de vrijers van Penelope vernietigen die zijn paleis hadden geteisterd.

In Ithaca was zijn voedster Eurycleia. Degenen die Odysseus en zijn familie trouw bleven tijdens zijn afwezigheid waren Eumaeus de varkenshoeder en Philoetius de koeherder, die hem hielpen in de strijd tegen de vrijers van Penelope. Anderen die trouw bleven aan Odysseus en zijn familie waren Dolius en Mentor.

De boog die Odysseus tegen de vrijers gebruikte, was oorspronkelijk eigendom van Eurytus, de koning van Oechalia. Iphitus gaf de boog van zijn vader aan Odysseus. (Volgens Homerus werd Eurytus gedood door Apollo in plaats van door Heracles omdat hij de zonnegod uitdaagde voor een boogschietwedstrijd.) Zijn pijlen waren mogelijk ingesmeerd met gif. Argus was de naam van zijn jachthond, en hij was een van de twee die Odysseus herkenden in zijn vermomming als bedelaar. Zie Heracles voor meer informatie over Eurytus.

Enkele jaren later, na zijn thuiskomst in Ithaca, moest Odysseus op een nieuwe reis vertrekken om Poseidon gunstig te stemmen, zoals de overleden Teiresias had voorspeld. Odysseus moest een land vinden waar de mensen nooit met zout aten, noch wisten waarvoor een roeispaan werd gebruikt (ze verwarden deze met een wan). Pas dan zou Poseidon vrede sluiten met de held.

Op de terugreis van Odysseus vanuit een vreemd land, kwam hij in het land Thesprotia waar hij trouwde met Callidice, de koningin van Thesprotia. Odysseus leidde de Thesprotiërs in de oorlog tegen de Brygi, maar verloor de strijd omdat Ares aan de zijde van de Brygi stond. Athena ging Odysseus steunen door de oorlogsgod in een nieuwe confrontatie te betrekken. Toen Callidice stierf, keerde Odysseus terug naar Ithaca en liet hun zoon Polypoetes achter om over Thesprotia te regeren.

Er is een ander verhaal verteld door Parthenius over hoe Odysseus Evippe verleidde, de dochter van Tyrimmas, toen hij in Epirus was. Evippe baarde Euryalus, en ze stuurde haar zoon toen hij oud genoeg was naar Odysseus. Penelope was de eerste die een van de bezittingen van de jongeman herkende, die Odysseus aan de moeder van Euryalus had gegeven zodat hij zijn eigen zoon zou kunnen herkennen. Penelope misleidde Odysseus echter om zijn eigen zoon te doden. Ik kon geen andere bronnen voor dit verhaal vinden, dus dit is hoogstwaarschijnlijk de uitvinding van Parthenius.

Odysseus en Penelope hadden nog een zoon genaamd Acusilaüs, volgens het verhaal in de Telegony (Epische Cyclus), maar volgens Apollodorus heette hun zoon Poliportes. Penelope baarde Poliportes tijdens de afwezigheid van Odysseus in Thesprotia.

Tijdens zijn verblijf bij zijn minnares Circe had Odysseus drie zonen - Agrius, Latinus en Telegonus. In één verhaal ging Telegonus op een dag op zoek naar zijn vader en landde hij in Ithaca. Odysseus dacht dat Telegonus een indringer was en ging eropuit om de jongeman van zijn eiland te verdrijven. Telegonus doodde onwetend zijn vader. Zoals Teiresias had voorspeld, was de dood van Odysseus uit de zee gekomen.

Penelope en Telemachus wisten dat Telegonus Odysseus niet gedood zou hebben als hij had geweten dat de held zijn vader was. Ze vergaf de jongeman en gingen met Telegonus naar het huis van Circe, waarbij ze het lichaam van Odysseus met zich meebrachten. Op het eiland van de tovenares trouwde Telegonus met Penelope, terwijl Circe trouwde met Telemachus. Circe maakte zowel Penelope als Telemachus onsterfelijk.

De mythograaf Apollodorus vertelde ook over dit einde van Odysseus, maar hij meldde ook andere versies die geen verband hielden met Telegonus. Er werd gezegd dat Penelope helemaal niet trouw was tijdens zijn lange afwezigheid en dat haar vrijer Antinoüs haar had verleid. Uit woede verbande Odysseus Penelope en zij keerde terug naar haar vader Icarius in Sparta. Tijdens haar ballingschap verkrachtte Hermes haar en zij baarde Pan. In een andere versie doodde Odysseus Penelope vanwege haar betrokkenheid bij een andere vrijer, Amphinomus.

In nog een andere versie werd Odysseus berecht door de verwanten van de vrijers. Neoptolemus, de voormalige kameraad van Odysseus, trad op als rechter en in plaats van Odysseus vrij te spreken, verbande hij hem uit Ithaca, omdat Neoptolemus blijkbaar Odysseus’ eilandkoninkrijk begeerde. Een andere voormalige kameraad van Odysseus, Thoas, de koning van Aetolië, bood hem zijn dochter aan voor een huwelijk voordat Odysseus van ouderdom stierf. Odysseus had nog een zoon genaamd Leontophonus.

De dood van Odysseus betekende het einde van het Heroïsche Tijdperk.