Protogonus (Phanes)

Scheppingsgod. Protogonus (Protogonos) was de eerste god die geboren werd uit het Kosmische Ei (Werei), dat Chaos en Aether volgens de Orfische scheppingsmythen hadden voortgebracht. De naam Protogonus betekent “Eerstgeborene”, en het was hij die het universum had geschapen.

Protogonus had drie verschillende namen. Hij was algemeen bekend onder de naam Phanes, de goudvleugelige god van licht en liefde. Zijn andere namen waren Ericapaeus (Kracht) en Metis (Gedachte). Deze drie namen vertegenwoordigden de drie verschillende aspecten van Protogonus’ krachten.

Protogonus was de eerste opperste heerser van het universum.

De meeste geleerden identificeerden Phanes/Protogonus met Eros, de Griekse oergod van de liefde. Net als in Hesiodus’ verslag van de Schepping ontsprong Eros aan Chaos tegelijkertijd met Gaea en Tartarus, zodat Eros een oergod was — in tegenstelling tot latere mythen, waarin hij in de hellenistische wereld bekendstond als de guitige zoon van Aphrodite (Venus), die de Romeinen Cupido noemden. Als Eros werd hij vaak Bromios (Donderaar) genoemd, hetzelfde epitheton als Dionysus.

Er bestaat enige verwarring over de vraag of Nyx (Nacht) zijn moeder, echtgenote of dochter was. De bron die ik bij de hand heb stelt dat Nyx zijn dochter was, met wie hij gemeenschap had om Hemel (Uranus) en Aarde (Gaea) te verwekken.

Als Phanes werd hij beschouwd als een zonnegod of de god van het licht. Phanes had vier ogen en koppen van verschillende dieren. Phanes werd afgebeeld als een geslachtsloze god of een god met beide geslachten (een androgyn wezen, d.w.z. een Demiurg) met gouden vleugels. Phanes was ook onzichtbaar, maar hij straalde zuiver licht uit.

Protogonus of Phanes is ook gelijkgesteld met de god Zagreus of Dionysus, of hij was Dionysus. Toen Zeus machtig werd, slikte hij Protogonus en alles wat Protogonus had geschapen in. Zeus herschiep vervolgens een nieuwe wereld. Daarna verwekte Zeus bij zijn eigen dochter, Persephone, en Protogonus werd herboren als Zagreus of Dionysus. De Titanen doodden Zagreus vervolgens, maar Zeus redde het hart. Zeus slikte Zagreus’ hart in en paarde vervolgens met een sterfelijke vrouw genaamd Semele, die het leven schonk aan Dionysus, de reïncarnatie van Protogonus/Zagreus.