Artemis en Actaeon: Het gruwelijke verhaal van een jager

Artemis en Actaeon zijn de hoofdpersonen in een ander tragisch verhaal uit de Griekse mythologie. De ontmoeting tussen de godin van de jacht, Artemis, en Actaeon, een jager die diep in het bos aan het dwalen was om te jagen, veroorzaakte het angstaanjagende einde van de laatstgenoemde.

Lees verder voor meer details over hun verhaal.

Wie zijn Artemis en Actaeon?

Artemis en Actaeon waren verschillende wezens; hij was een sterveling, terwijl zij een godin was. Beiden deelden een passie voor de jacht, waarin ze vanaf jonge leeftijd waren onderwezen. Echter, deze liefde voor de jacht is wat leidde tot de tragedie in het leven van Actaeon.

Verschil tussen Artemis en Actaeon

Actaeon was een knappe jonge man die was opgevoed door Chiron. Chiron was een centaur, een mythologisch wezen met het bovenlichaam van een man en het onderlichaam van een paard. Hoewel centauren bekend staan als wild en barbaars, was Chiron wijs en een goede mentor voor Actaeon. Hij leerde de jonge man hoe hij moest jagen.

Ondertussen was Artemis de godin van de jacht en een maangodin die vredig in de bossen en bergen van Arcadië woonde om samen met haar nimfen te verkennen en te jagen. Ze was toegewijd aan de jacht en beschikte over uitzonderlijke vaardigheden met de boog. Ze werd in de Griekse religie ook geassocieerd met bevalling, verloskunde, vegetatie, wildernis en kuisheid. De Romeinen stelden haar gelijk aan de godin Diana.

Zij was de dochter van Zeus, de koning van de goden, en Leto, de godin van de muziek. Ze was de tweelingzus van Apollo, de god van de muziek, de boog en waarzeggerij. Beiden werden geïdentificeerd als kourotrofische godheden, oftewel beschermers van jonge kinderen, in het bijzonder jonge meisjes.

Artemis en Actaeon

De mythe van Actaeon kent verschillende versies, maar de meest prominente is die uit de Metamorfosen van Ovidius. In tegenstelling tot de mythe van Artemis en Orion, die ging over een verboden liefde die eindigt met de dood van een sterveling, eindigt dit verhaal ook met de dood van een sterveling, maar dan als gevolg van een straf.

Versie één

Volgens Ovidius was Actaeon op pad met zijn vriendengroep en een grote meute jachthonden om op herten te jagen op de berg Cithaeron. Omdat ze het allemaal warm hadden en uitgeput waren, besloot de groep om te gaan rusten en het voor die dag voor gezien te houden.

Actaeon dwaalde diep het bos in op zoek naar wat schaduw. Per ongeluk kwam hij terecht bij de heilige poel waar Artemis aan het baden was, ontkleed samen met al haar nimfen. Actaeon, verbijsterd en gefascineerd door de scène, kon geen woord uitbrengen of zijn lichaam bewegen. De godin merkte hem op en werd woedend door zijn aanwezigheid. Ze wierp een handvol water naar Actaeon, wat de jonge man in een hert veranderde.

Versie twee

In een andere versie vertelde Artemis de jonge man, toen ze zag dat hij naar haar naakte lichaam staarde, dat hij nooit meer mocht spreken, anders zou ze hem in een hert veranderen. Echter, in strijd met het bevel van de godin, hoorde Actaeon zijn honden en riep hij hen. Daarop veranderde de godin hem onmiddellijk in een hert.

Hoewel sommige versies van dit verhaal zeggen dat Actaeon Artemis bij toeval tegenkwam, beweren anderen dat het absoluut opzettelijk was en dat de jonge man zelfs voorstelde om samen te slapen, wat de godin woedend maakte.

Versie drie

Volgens de Griekse historicus Diodorus Siculus uit de eerste eeuw v.Chr. waren er twee redenen die Artemis vertoornden. Er wordt gezegd dat Actaeon naar de tempel van Artemis ging met de wens om met haar te trouwen, en de godin doodde hem vanwege zijn arrogantie. Er wordt echter ook beweerd dat Actaeon de godin beledigde door op te scheppen dat zijn jachtvaardigheden de hare overtroffen.

Hoe dan ook, alle verslagen eindigen ermee dat Actaeon in een hert werd veranderd. Wat het nog erger maakte, was dat hij in paniek raakte door zijn transformatie. Zodra hij het bos in begon te rennen, raakte zijn getrainde meute honden in een wolvenrazernij; ze achtervolgden hem en verscheurden hem. Actaeon stierf helaas door de kaken van zijn eigen jachthonden, niet in staat zichzelf te verdedigen of zelfs om hulp te roepen.

Versie vier

In de vierde versie werden de honden later ontroostbaar toen ze beseften dat ze hun eigen meester hadden gedood. Dit zou de reden zijn geweest waarom Chiron, de wijze centaur, een standbeeld van Actaeon oprichtte zodat ze ernaar konden kijken om hun pijn te verzachten. De ouders van Actaeon rouwden en verlieten Thebe toen ze hoorden wat er met hun kind was gebeurd. Zijn vader Aristaeus ging naar Sardinië, terwijl zijn moeder Autonoe naar Megara vertrok.

Een verslag van Stesichorus, een lyrische dichter uit de eerste helft van de zesde eeuw, toonde een compleet andere versie van wat er met Actaeon gebeurde. Er wordt gezegd dat de jager de wens had geuit om te trouwen met Semele, zijn tante (de jongere zus van zijn moeder). Zeus, de koning van de goden, die ook gevoelens had voor Semele, stond niet toe dat een gewone sterveling met hem concurreerde.

Dit creëerde een conflict tussen de sterveling en de god. Zeus nam wraak door Actaeon in een hert te veranderen om gedood te worden door zijn eigen honden. Volgens dit verhaal was het mogelijk dat Zeus zijn dochter Artemis had gestuurd om Actaeon te straffen, net zoals hun moeder Leto Artemis en Apollo de opdracht gaf om Niobe te straffen door al haar kinderen te doden, omdat Niobe opschepte over haar kinderen en beweerde dat ze een grotere moeder was dan Leto.

Waarom doodde Artemis Actaeon?

Artemis, een maagdelijke godin die per ongeluk naakt werd gezien, vatte dit niet licht op en voelde zich gerespecteerd door een sterveling. Dit is de reden waarom ze Actaeon in een hert veranderde en hem liet opjagen en opeten door zijn eigen jachthonden. De mythe van Actaeon en Artemis was wijdverbreid in de oudheid, en verschillende tragische dichters brachten het verhaal op het toneel. Een voorbeeld hiervan is “De Boogschutsters” van Aeschylus in zijn verloren gegane Toxotides. Actaeon werd ook geëerd en aanbeden in Orchomenus en Plataea.

Het gruwelijke lot van Actaeon door toedoen van Artemis was echter slechts een van de vele dodingen door de godin. Net als het lot van Actaeon was er ook het verhaal van Sipriotes. Sipriotes was in de Griekse mythologie een held uit Kreta die ook ging jagen en onbedoeld de godin naakt zag terwijl ze baadde. Hoewel Artemis hem niet doodde, werd hij als straf in een vrouw veranderd.

FAQ

Wat was de herkomst van Actaeon?

Actaeon was in de Griekse mythologie een held en jager, geboren in Boeotië als zoon van zijn vader Aristaeus, een lagere god en herder, en Autonoe, de dochter van Harmonia en de Thebaanse prinses, de oudste dochter van Cadmus. Cadmus was een Fenicische edelman die naar Griekenland reisde op zoek naar zijn zus Europa, die naar verluidt door Zeus was ontvoerd. Omdat hij zijn zus niet kon vinden, besloot Cadmus zich in Boeotië te vestigen en werd hij de stichter van Thebe.

Conclusie

Het verhaal van Actaeon werd beschouwd als een weergave van menselijk offer om een godin gunstig te stemmen. Dit is wederom een duidelijke omstandigheid die het onderscheid laat zien tussen een sterveling en een onsterfelijke.

• Actaeon was een jonge jager, terwijl Artemis de godin van de jacht was.
• Actaeon zag per ongeluk het naakte lichaam van Artemis tijdens het baden, waarna de laatste hem strafte.
• Actaeon werd gedood door zijn eigen getrainde jachthonden.
• Sipriotes was een Kretenzische held die ook te maken kreeg met de toorn van Artemis.
• De mythe van Artemis en Actaeon was een ander tragisch verhaal uit de Griekse mythologie.

Wat er met Actaeon gebeurde in de verschillende versies van het verhaal die je zojuist hebt gelezen, geeft je misschien verschillende beelden van hem, maar één ding moet je hieruit beseffen: spot nooit met de goden, want zelfs een onbedoelde handeling kan vreselijke gevolgen hebben.