Dioscuren (Castor & Polydeuces)

Tweelingen, Castor (Κάστωρ) en Polydeuces (Πολυδεύκης; zijn naam is Pollux in het Latijn) waren de beroemdste Spartaanse helden. Sommige bronnen vermelden hen beiden als zonen van Tyndareüs (Tyndareus) en Leda, dochter van Thestius, terwijl anderen zeiden dat zij zonen van Zeus waren. Zij werden daarom Dioscuren (Διόσκουροι) genoemd. De meeste schrijvers stellen echter dat Castor en zijn zuster Clytaemnestra kinderen van Tyndareüs waren, terwijl Polydeuces en Helena kinderen van Zeus waren bij Leda. Zeus bezocht en verleidde Leda in de gedaante van een zwaan. Castor was dus sterfelijk, terwijl zijn tweelingbroer onsterfelijk was. De moeder van Helena werd vaak genoemd als Nemesis, de godin van de vergelding, die Zeus in de gedaante van een zwaan had verleid. Volgens de Homerische Hymne aan de Dioscuren baarde Leda de tweeling op de top van de berg Taygetus, maar het wordt daarbij niet vermeld dat hun zuster Helena daar eveneens werd geboren.

Castor verwierf faam als ruiter en kreeg de eretitel Temmer van Paarden. Polydeuces stond bekend om zijn vaardigheden in het boksen. De Dioscuren werden afgebeeld terwijl zij op een paar witte paarden reden.

Castor trainingde de jonge Heracles in het schermen. Zij zeilden met de Argonauten, waar Polydeuces Amycus, koning van de Bebryciërs, doodde toen hij de bemanning uitdaagde tot een bokswedstrijd. Zij namen ook met verscheidene leden van de Argonauten deel aan de Calydonische everjacht. De Dioscuren en Jason hielpen ook Peleus bij de verovering van Iolcus op Acastus.

Toen Theseus en Peirithoüs (Peirithous) hun zuster Helena ontvoerden, veroverden de Dioscuren Athene en brachten Helena terug naar Sparta, waarbij zij de moeder van Theseus gevangen hielden. Theseus verloor ook de troon aan een andere Athener genaamd Menestheus, die de Dioscuren als koning van Athene installeerden. (Menestheus was later een vrijer van Helena. Hij leidde vijftig schepen naar Troje.)

Hun voornaamste rivalen en vijanden waren hun neven: Idas en Lynceus, zonen van Aphareus. Toen Idas en Lynceus met hun nichten Phoebe en Hilaera, dochters van Leucippus, zouden trouwen, ontvoerden de Dioscuren hen en trouwden zelf met de meisjes. Hilaera baarde Anogon aan Castor, terwijl Phoebe Mnesilus baarde aan Polydeuces.

Toen zij samen met Idas en Lynceus een kudvee roofden, besloten zij een wedstrijd te houden om te bepalen wie de hele kudde zou krijgen. Idas en Lynceus wonnen de wedstrijd en dreven hun buit terug naar Messenië. Castor en Polydeuces besloten de kudde in een overval terug te nemen. Lynceus waarschuwde Idas voor hun nadering en zij overvielen de Spartaanse tweeling. In het daaropvolgende gevecht doodde Polydeuces Lynceus, maar werd geveld door een rots die Idas wierp. Zeus, die zijn zoon beschermde, doodde Idas met een donderblik.

Polydeuces was diepbedroefd om de dood van Castor door de hand van Idas. De onsterfelijke Polydeuces wilde samen met zijn broer sterven. Uit medelijden met zijn treurende zoon besloot Zeus dat de tweelingbroers hun onsterfelijkheid zouden delen: zij zouden afwisselend samen (of apart) op Olympus en in de onderwereld vertoeven.

Zeus plaatste hen als het sterrenbeeld Tweelingen (Gemini) aan de hemel. Zij werden goden in Sparta, waar zij de beschermheren werden van oorlogszuchtige jongelingen en van zeelieden op de stormachtige zee.

Volgens Homerus in de Ilias vroeg Helena zich af waar haar broers waren, omdat zij hen niet zag tussen de Grieken die in de oorlog vochten, zonder te beseffen dat zij reeds waren gestorven. Dit suggereert dat haar broers, Castor en Polydeuces, waren gestorven nadat zij met Paris naar Troje was gevlucht.