Cyparissus: De mythe achter de naam van de cipres

Cyparissus is een verhaal dat werd verteld om te verklaren waarom het sap van de cipres langs de stam naar beneden loopt. Het illustreerde ook de traditie van pederastie in het oude Griekenland. Pederastie was een romantische relatie tussen een jonge man en een volwassen man, die werd beschouwd als een vorm van initiatie tot volwassenheid. De volwassen man stond bekend als een erastes en de jonge jongen werd een eromenos genoemd. Lees verder om de mythe van Cyparissus en de culturele betekenis ervan te begrijpen.

De mythe van Cyparissus

Cyparissus en Apollo

Cyparissus was een aantrekkelijke jonge jongen van het eiland Keos die geliefd was bij alle goden. Echter, Apollo, de god van de profetie en de waarheid, won zijn hart en de twee ontwikkelden sterke gevoelens voor elkaar. Als symbool van zijn liefde schonk Apollo een hert aan Cyparissus.

Het hert had een enorm gewei dat glansde van goud en schaduw bood aan zijn kop. Om zijn nek hing een halsketting gemaakt van allerlei edelstenen. Hij droeg een zilveren knop op zijn voorhoofd en glanzende hangers hingen aan elk van zijn oren.

Cyparissus en het hert

Cyparissus werd zo dol op het hert dat hij het dier overal mee naartoe nam.

Volgens de mythe hield het hert ook van de jonge jongen en werd het tam genoeg om op te rijden. Cyparissus maakte zelfs kleurrijke guirlandes waarmee hij het gewei versierde van zijn lievelingshert en vervaardigde paarse teugels om het dier te leiden.

Cyparissus doodt per ongeluk zijn hert

Op een dag nam Cyparissus het hert mee tijdens het jagen. Omdat de zon brandde, besloot het dier te rusten in de koele schaduw van de bosbomen. Onwetend van waar zijn lievelingsdier lag, wierp Cyparissus een werpspeer in de richting van het hert en doodde het per ongeluk. De dood van het hert bedroefde de jongen zozeer dat hij wenste dat hij in plaats van zijn dier was gestorven. Apollo probeerde zijn jonge minnaar te troosten, maar Cyparissus weigerde getroost te worden en deed in plaats daarvan een vreemd verzoek: hij wilde het hert voor eeuwig rouwen.

Aanvankelijk aarzelde Apollo om zijn verzoek in te willigen, maar de onophoudelijke smeekbeden van de jongen werden Apollo te veel, dus gaf hij toe en willigde zijn wens in. Apollo veranderde de jonge jongen vervolgens in de cipres, waarbij het sap langs de stam stroomde.

Dat was hoe de oude Grieken het sap verklaarden dat langs de stam van cipressen stroomt. Bovendien, zoals vermeld, illustreerde de Cyparissus-mythe ook de romantische relatie tussen een jonge man en een volwassen man die in die tijd bestond.

Het symbool van Cyparissus in de Oud-Griekse cultuur

De mythe van Cyparissus was een symbool van initiatie voor jonge mannen tot volwassenheid. Cyparissus stond symbool voor alle jongens, terwijl Apollo de oudere mannen vertegenwoordigde. De periode van initiatie symboliseerde de “dood” en gedaanteverwisseling van de jonge man (eromenos).

Het geschenk van het hert door Apollo symboliseerde de gebruikelijke praktijk waarbij de oudere mannen (erastes) dieren aan de eromenos schonken. De jacht van Cyparissus in de mythe betekende de voorbereiding van de jonge mannen op de militaire dienst.

Cyparissus volgens Ovidius

Volgens de versie van Ovidius wordt Cyparissus zo verdrietig na de dood van het hert dat hij Apollo smeekt om zijn tranen nooit te laten ophouden met vloeien. Apollo willigt zijn verzoek in door hem te veranderen in een cipres met sap dat over de stam stroomt.

Ovidius’ versie van de Cyparissus-mythe is ingebed in het verhaal van Orpheus, de Griekse dichter en bard die naar Hades ging om zijn vrouw Eurydice terug te halen. Toen hij er niet in slaagde zijn doel te bereiken, zwoer hij de liefde voor vrouwen af ten gunste van jonge jongens.

Orpheus bracht prachtige muziek voort op zijn lier, wat de bomen ertoe aanzette om in een stoet te bewegen, waarbij de laatste cipres overging in de gedaanteverwisseling van Cyparissus.

De mythe van Cyparissus zoals opgetekend door Servius

Servius was een Romeinse dichter wiens commentaar op de mythe van Cyparissus de god Apollo verving door Silvanus, de Romeinse god van het platteland en de bossen. Servius veranderde ook het geslacht van het hert van mannelijk naar vrouwelijk en maakte de god Silvanus verantwoordelijk voor de dood van het hert in plaats van Cyparissus. Alle andere aspecten van het verhaal bleven echter hetzelfde.

De mythe eindigde met de god van Cyparissus (Silvanus) die hem veranderde in een cipres, die hij bij zich droeg als troost voor het verlies van de liefde van zijn leven.

Een andere versie van dezelfde dichter noemt de god van de westenwind, Zephyrus, als de minnaar van Cyparissus in plaats van Silvanus. Servius associeerde de cipres ook met Hades, waarschijnlijk omdat de mensen in Attica hun huizen versierden met cipressen wanneer ze in rouw waren.

Cyparissus van Phocis

Er is nog een andere mythe over een andere Cyparissus, die werd beschouwd als de mythische stichter van de havenstad Anticyra, voorheen Kyparissos genoemd, in de regio Phocis.

Uitspraak van Cyparissus

Cyparissus wordt uitgesproken als ‘sy-pa-ris-sus’, wat cipres of ciprenhout betekent.

Conclusie

De mythe van Cyparissus staat bekend als een aition (oorsprongsmythe) die de oorsprong van de cipres verklaart. Hier is een samenvatting van alles wat we in dit artikel hebben behandeld:

• Cyparissus was een zeer knappe jongen van het eiland Keos die zeer geliefd was bij de god Apollo.
• Als symbool van zijn liefde schonk Apollo de jongeman een prachtig hert, versierd met juwelen en edelstenen, waar de jongen veel van hield.
• Cyparissus ging overal naartoe met het hert en het hert liet Cyparissus zelfs op zijn rug rijden omdat hij gesteld was geraakt op de jongen.
• Op een dag nam Cyparissus het hert mee voor de jacht en wierp per ongeluk een werpspeer in zijn richting, waardoor het dier stierf.
• De dood van het hert bracht veel verdriet teweeg bij Cyparissus, die besloot dat hij wilde sterven in plaats van het dier.

Apollo probeerde Cyparissus te troosten, maar tevergeefs. In plaats daarvan deed Cyparissus een vreemd verzoek, namelijk om de dood van het hert eeuwig te mogen rouwen. Apollo willigde het verzoek in door de jongen te veranderen in een ‘huilende’ cipres, en dat verklaart waarom het sap van de cipres langs de stam loopt.