Heksen en Zieneressen
Deze pagina zou eigenlijk Heksen en Sibyllen moeten heten.
Hieronder staan enkele artikelen over wijze vrouwen die voorkomen in Noorse mythen, waaronder: heksen, tovenaressen en profetessen.
Ik heb ook vrouwen opgenomen die bekend stonden om hun wijsheid.
Achtergrond
Magie en hekserij werden veelvuldig gebruikt in de Noorse mythologie, niet alleen onder stervelingen. De goden en godinnen namen ook hun toevlucht tot tovenarij.
De Vanir Freyja was de godin van hekserij, evenals van liefde, vruchtbaarheid en oorlog (zie Vanir, Freyja). Zij beoefende een vorm van hekserij bekend als seið. Men zei dat zij seið vanuit haar thuisland, Vanaheim, de wereld van de Vanir, naar Asgard had gebracht. De Vanir waren een andere stam van goden dan de Aesir.
Zieneres of sibylle werd daarentegen völva (enkelvoud) genoemd, of völur als meervoud. Zij waren verantwoordelijk voor waarzeggerij, zoals orakels en profetie, of andere methoden van voorspelling. Mannen die zich bezighielden met waarzeggerij, zoals zieners of wijze mannen, werden vísindamenn genoemd.
Volgens het Lied van Hyndla 33 (Hyndluliod) was Svarthofdi de voorvader van heksen en alle zieneressen stamden af van Vidolf.
In de IJslandse saga, Eiriks Saga Rauda, had de zieneres Thorbjörg de titel líilvölva verworven, wat kleine sibylle betekent, en werd dus Thorbjörg líilvölva genoemd.
Tovenaars en magiërs werden galramenn genoemd, wat vertaald wordt als “bezweerders”.
Beide Edda’s zijn nogal vaag over de seið. In de IJslandse saga, genaamd Eiriks Saga Rauda, krijgen we een inkijk in hoe seið wordt uitgevoerd, in het verhaal van de Groenlandse profetes Thorbjörg líilvölva. Thorbjörg had een jonge vrouw genaamd Gudrid nodig om haar te helpen de beschermgeesten op te roepen. Gudrid trok een cirkel rond Thorbjörg en zong vervolgens de beschermliederen, bekend als Varðlokkur.
Seið was dus waarschijnlijk een vorm van bezwering of zang.
Odin was de enige mannelijke god die deze seið gebruikte; seið leek beperkt te zijn tot vrouwen en godinnen.
Maar Odin gebruikte niet alleen seið. Odin was ook de meester van runenmagie. Het gebruik van runen kan worden ingezet om krachtige beschermingen te creëren. Runenmagie was niet beperkt tot een bepaald geslacht.
Odin was de heer van Walhalla, de hal van de gestorven helden. Hij had de Walkuren in zijn dienst, die de in de strijd gevallen krijgers uitkozen. De Walkuren bezaten ook krachten om runenmagie te gebruiken. Er is een aparte pagina voor de Walkuren.
De Walkure Brynhild (of Sigrdrifa in de Sigrdrifumal) kende de magie van runen, die zij onthulde aan de held Sigurd; zie Brynhild.
In Noorse mythen worden de namen van heksen niet altijd gegeven. Sommige heksen zijn welwillend, terwijl andere kwaadaardig zijn.
Een naamloze tovenares hielp de heldin Signy, zodat de heldin eruit zou zien als de heks. Signy veranderde van gedaante zodat zij met haar broer Sigmund kon slapen en een zoon Sinfjotli kon baren, die sterk genoeg zou zijn om haar te helpen met wraak tegen Signy’s echtgenoot. Zie Sigmund en Signy in de Volsunga Saga.
In Havamal 113 (uit de Poetische Edda) waarschuwde Odin Loddfafnir dat —
…in de armen van een heks moet ge nimmer slapen,
zodat zij al uw ledematen betovert;
zij zal ervoor zorgen dat ge u niet meer bekommert
om de Volksvergadering of de zaken des konings;
ge zult geen voedsel meer begeren noch het gezelschap van mensen,
vol droefenis zult ge gaan slapen.
vertaald door Carolyne Larrington
Ook in Havamal vertelt Odin aan Loddfafnir dat hij achttien spreuken kende. Lees voor meer over Odin en zijn magie de Zoektocht naar Wijsheid.
