Andere Oude Beschavingen

Hoewel het niet de hoofdfocus van deze website is, verdient de literatuur van enkele andere oude beschavingen vermelding, waarvan sommige veel ouder is dan zelfs de vroegste Griekse werken.

Een gedetailleerde beschrijving van deze werken valt buiten het bereik van deze website, hoewel enkele belangrijke werken zijn geselecteerd voor nadere bestudering en andere bronnen beschikbaar zijn voor meer informatie.

Geschreven Talen

Omdat talen geleidelijk veranderen, is het doorgaans onmogelijk om precies vast te stellen wanneer een bepaalde taal voor het eerst werd gesproken. Evenzo was een of andere vorm van de meeste oude talen vrijwel zeker al gesproken (en zelfs geschreven) aanzienlijk eerder dan de data van de vroegst overgeleverde voorbeelden waarop we onze geschiedenissen van geattesteerde geschreven talen baseren.

Een zeer beperkt aantal talen is geattesteerd van voor de “Bronstijd-ineenstorting” (rond de 12e – 13e eeuw v.Chr.) en de opkomst van alfabetisch schrift. Hieronder vallen het Sumerisch (ca. 3100 v.Chr.), Egyptisch (ca. 2700 v.Chr.), Eblaïtisch (ca. 2400 v.Chr.), Akkadisch (ca. 2300 v.Chr.), Elamitisch (ca. 2250 v.Chr.), Hurritisch (ca. 2000 v.Chr.), West-Semitisch (ca. 1800 v.Chr.), Luwisch (ca. 1800 v.Chr.), Hettitisch (ca. 1650 v.Chr.), Kanaänitisch (ca. 1500 v.Chr.), Hattisch (ca. 1400 v.Chr.), Grieks (ca. 1300 v.Chr.), Oud-Chinees (ca. 1400 v.Chr.) en Ugaritisch (ca. 1300 v.Chr.).

Met de opkomst van alfabetisch schrift in de Vroege IJzertijd (begin 1e millennium v.Chr.) verschijnen vele andere geschreven talen, waaronder het Fenicisch, Aramees, Hebreeuws, Frygisch, Moabitisch, Ammonitisch, Oud-Zuid-Arabisch, Etruskisch, enzovoort.

Latijn is voor het eerst geattesteerd rond 500 v.Chr., Maya rond 300 v.Chr., Indo-Arisch rond 250 v.Chr., Sanskriet rond 100 n.Chr., Arabisch rond 500 n.Chr. en Oudengels rond 650 n.Chr.

Mesopotamische / Babylonische Literatuur

Het bekendste Mesopotamische/Babylonische literaire werk is “Het Gilgamesj-epos”, de avonturen van de mythologische heldenkoning Gilgamesj in twaalf boeken, vertaald uit het oorspronkelijke Sumerisch. De vroegste versies dateren van rond de 20e eeuw v.Chr. en het is een van de vroegste voorbeelden van geschreven literatuur ter wereld. De Babylonische scheppingsmythen worden beschreven in “Enuma Elis”, “Atra-Hasis” en de “Eridu Genesis”, die teruggaan tot de 18e eeuw v.Chr. “Het Verhaal van Sinoehe”, dat eveneens dateert uit de vroege 20e eeuw v.Chr., wordt beschouwd als een van de eerste en mooiste werken van de oud-Egyptische literatuur. Het is het fictieve verhaal van een belangrijke Egyptische ambtenaar genaamd Sinoehe, geschreven in hiëratische verzen en waarschijnlijk bedoeld voor publieke voordracht. Andere verhalen, zoals die in de “Westcar-papyrus” en het “Verhaal van de Schipbreukeling”, dateren eveneens uit het Middenrijk van het oude Egypte. De graftext bekend als “Het Egyptische Dodenboek”, hoewel pas opgetekend in de “Papyrus van Ani” in de 13e eeuw v.Chr., dateert waarschijnlijk uit de 16e eeuw v.Chr. Diverse prozaverhalen zoals “Het Verhaal van de Twee Broers”, “Waarheid en Leugen” en “Het Verhaal van Wenamoen” dateren uit de 11e eeuw v.Chr. en eerder.

Oud-Indiase Literatuur

De oud-Indiase literatuur kent een enorme canon, voornamelijk in variaties van de oude Sanskriettaal. De Sanskrietliteratuur begint met de “Rigveda”, een verzameling heilige hymnen die dateert uit de periode van de 16e – 11e eeuw v.Chr.. De andere Veda’s (“Yajurveda”, “Samaveda” en “Atharvaveda”) dateren eveneens van het einde van het 1e millennium v.Chr. of eerder. De “Brahmana’s” en “Upanishads” verschenen iets later, tussen de 9e en 7e eeuw v.Chr.. De oud-Indiase epische poëzie wordt het best vertegenwoordigd door het “Mahabharata” (geschreven in Vedisch Sanskriet rond de 8e eeuw v.Chr. en toegeschreven aan de semi-mythische Vedische schrijver Vyasa: met meer dan honderdduizend verzen is het een van de langste epische gedichten ter wereld) en de “Ramayana” (het verhaal van Heer Rama, verteld in 24.000 verzen verdeeld over zeven boeken, geschreven in Episch Sanskriet rond de 4e eeuw v.Chr. door de hindoewijze Valmiki). Kalidasa, die toneelstukken en poëzie schreef voornamelijk gebaseerd op hindoemythologie en -filosofie tijdens de 4e, 5e of 6e eeuw n.Chr. (zijn exacte data zijn onzeker), wordt algemeen beschouwd als de grootste klassieke Sanskrietdichter en -dramaturg, en hij bekleedt in de Sanskrietliteratuur een positie vergelijkbaar met die van Shakespeare in het Engels.

Perzische Literatuur

De Perzische literatuur vindt haar wortels in overgeleverde werken in Oudperzisch of Middelperzisch die teruggaan tot de 6e eeuw v.Chr., hoewel er weinig literaire werken uit het oude Perzië bewaard zijn gebleven. De “Avesta” is de belangrijkste verzameling heilige hymnen en teksten van het zoroastrisme, geschreven in de Avestische taal, en de teksten werden over meerdere eeuwen samengesteld, tussen de 11e en 6e eeuw v.Chr.

Oud-Chinese Literatuur

De oud-Chinese literatuur is eveneens omvangrijk, maar valt ook buiten het bestek van deze studie. “De Vier Boeken” van het confucianisme zijn werken toegeschreven aan Confucius (die leefde van de 6e – 5e eeuw v.Chr.) en zijn vroege volgelingen, hoewel de werken die tot ons zijn gekomen recentere compilaties en commentaren zijn. “De Vijf Klassieken” bestaan uit andere confucianistische filosofische en historische werken, evenals het oude “I Tjing”-handboek voor waarzeggerij (een van de oudste Chinese klassieke teksten, traditioneel toegeschreven aan de mythische figuur Fu Xi in de 28e eeuw v.Chr., hoewel modern onderzoek suggereert dat het waarschijnlijker dateert uit de late 9e eeuw v.Chr.), en de “Shi Jing” of “De Klassieker van de Poëzie” (de vroegste bestaande verzameling Chinese gedichten, bestaande uit 305 gedichten, waarvan sommige mogelijk al in de 9e of 10e eeuw v.Chr. zijn geschreven). Er bestaan nog vele andere oude Chinese teksten, hoewel deze voornamelijk van filosofische, historische of militaire aard zijn.

Oud-Hebreeuwse Literatuur

Verreweg het belangrijkste werk van de oud-Hebreeuwse literatuur is “De Bijbel”. De “Hebreeuwse Bijbel”, of “Tenach”, die ook de basis vormt van het christelijke Oude Testament, werd oorspronkelijk geschreven in Bijbels Hebreeuws (met enkele kleine gedeelten in Bijbels Aramees). De oudste delen, de “Thora” (ook bekend als de “Pentateuch” of de “Vijf Boeken van Mozes”, bestaande uit Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri en Deuteronomium), evenals de boeken Jozua, Jesaja en Job, dateren waarschijnlijk allemaal uit de 9e tot 6e eeuw v.Chr., later gevolgd door de boeken Psalmen, Daniël en Ezechiël, en daarna de overige. De afzonderlijke boeken van het christelijke Nieuwe Testament kunnen met enig vertrouwen worden gedateerd op de 1e en 2e eeuw n.Chr. De “Misjna”, het vroegste deel van de joodse “Talmoed” (het compendium van joodse rabbijnse wetten en commentaren), dateert van het begin van de 3e eeuw n.Chr., gevolgd door de “Gemara” (begin 6e eeuw n.Chr.). Er bestaan ook vele bijbelse en gnostische teksten, vaak aangeduid als de “Apocriefen” of “Pseudepigrafen”, die om uiteenlopende redenen werden uitgesloten van de joodse en christelijke bijbels, zoals die welke zijn ontdekt in de Dode Zeerollen en de Nag Hammadi-bibliotheek.

Overige Literaturen

Arabische, Japanse, Angelsaksische, Ierse en Welshe literatuur ontwikkelden zich allemaal pas na ongeveer de 6e eeuw n.Chr.. Pre-islamitische Arabische verhalen, zoals die van Sinbad en Antarah ibn Shaddad, werden grotendeels mondeling overgeleverd, en de “Koran” (de centrale religieuze tekst van de islam, naar verluidt geschreven door metgezellen van Mohammed in de 7e eeuw n.Chr.) was het eerste werk van enige omvang dat in het Arabisch werd geschreven. Japanse literatuur werd pas mogelijk na de introductie van het kanji-schriftsysteem uit China, en de eerste Japanse mythologieën, geschiedenissen en gedichten dateren uit de 8e eeuw n.Chr. “Caedmon’s Hymne” uit de 7e eeuw n.Chr. is het oudste bewaard gebleven werk in het Oudengels (Angelsaksisch), hoewel het 8e-eeuwse epische gedicht “Beowulf” veel meer bekendheid heeft verworven. De vroegst identificeerbare schrijvers in de Ierse taal zijn Dallán Forgaill en Luccreth moccu Chiara, wier gedichten dateren uit het begin van de 7e eeuw n.Chr. Taliesin en Aneirin schreven gedichten in het Welsh in de late 6e eeuw n.Chr.

Geselecteerde Werken

• Gilgamesj-epos (Episch gedicht, Sumerisch/Mesopotamisch/Akkadisch, ca. 20e – 10e eeuw v.Chr.)
• De Bijbel (Religieuze tekst, Hebreeuws/Aramees/Grieks, ca. 9e eeuw v.Chr. – 2e eeuw n.Chr.)
• Beowulf (Episch gedicht, Oudengels, ca. 8e eeuw n.Chr.)