Catullus 61 Vertaling
Classical
Inleiding
In gedicht 61 schreef Catullus nog een bruiloftslied. Dit gedicht is geschreven in strofen van wisselende lengte die eindigen met een refrein aan “O Hymen Hymenaeus!”, de god van het huwelijk. In de eerste regel schrijft Catullus over de bewoner van de berg Helicon, namelijk Hymen, de zoon van Urania. Hij “voert weg” de maagd naar haar bruidegom.
In de regels zes tot vijftien beschrijft Catullus hoe Hymen een krans van bloemen draagt en een huwelijkssluier, alsook een gele schoen aan zijn blanke voet. De god ontwaakt, zingt liederen, stampt met zijn voeten op de grond en zwaait ook met een dennenfakkel. Vervolgens vertelt Catullus waarom Hymen zo druk is: het huwelijk van Vinia en Manlius. Vinia is zo mooi als Venus. Vinia komt met een goed voorteken, wat gunstig is voor Manlius. Catullus vergelijkt haar vervolgens met de Aziatische mirte en zet de vergelijking voort over verscheidene regels.
Daarna keert Catullus terug naar Hymen. Hij draagt hem op zijn grot te verlaten en Vinia naar haar bruiloft te roepen. Hij vraagt Hymen om “haar hart met liefde te binden” en gebruikt nog een plantenvergelijking — haar liefde vergelijkend met klimmende klimop. In de regels 36-40 keert Catullus terug naar het idee van de ongehuwde maagden en herhaalt het refrein “O Hymenaeus Hymen!” opdat de maagden echtgenoten mogen vinden. Hopelijk zal Hymen de oproep horen en komen om het huwelijk te zegenen, aangezien hij de “verbinder van eerlijke liefde” is, zoals vermeld in regel 45.
Catullus zegt dat Hymen de enige god is die het waard is door geliefden te worden aangeroepen. Mannen zouden Hymen meer moeten aanbidden dan welke andere god ook. Wanneer hij wordt aangeroepen, leggen maagden hun gewaden af en luisteren bruidegommen angstig. Catullus stelt gedurfd dat zelfs Venus niet kan wedijveren met wat Hymen doet, want niemand kan rusten tenzij hij verzadigd is.
Carmen 61
| Regel | Latijnse tekst | Nederlandse vertaling |
|---|---|---|
| 1 | COLLIS o Heliconii | O bewoner van de Heliconische berg, |
| 2 | cultor, Vraniae genus, | zoon van Urania, |
| 3 | qui rapis teneram ad uirum | gij die de tedere maagd wegvoert |
| 4 | uirginem, o Hymenaee Hymen, | naar haar bruidegom, o Hymenaeus Hymen, |
| 5 | o Hymen Hymenaee; | o Hymen Hymenaeus! |
| 6 | cinge tempora floribus | Bekrans uw slapen met de bloemen |
| 7 | suaue olentis amaraci, | van geurige marjolein, |
| 8 | flammeum cape laetus, huc | neem vrolijk de huwelijkssluier, hierheen, |
| 9 | huc ueni, niueo gerens | hierheen kom, dragend aan uw sneeuwwitte |
| 10 | luteum pede soccum; | voet de gele schoen, |
| 11 | excitusque hilari die, | en gewekt op deze vrolijke dag, |
| 12 | nuptialia concinens | zingend met klinkende stem |
| 13 | uoce carmina tinnula, | de bruiloftsliederen, |
| 14 | pelle humum pedibus, manu | stamp op de grond met uw voeten, |
| 15 | pineam quate taedam. | zwaai met uw hand de dennenfakkel. |
| 16 | namque Iunia Manlio, | Want nu zal Vinia met Manlius trouwen, |
| 17 | qualis Idalium colens | Vinia zo schoon als Venus |
| 18 | uenit ad Phrygium Venus | die in Idalium woont, toen zij verscheen |
| 19 | iudicem, bona cum bona | voor de Frygische rechter; |
| 20 | nubet alite uirgo, | een goede maagd met een goed voorteken |
| 21 | floridis uelut enitens | als de Aziatische mirte |
| 22 | myrtus Asia ramulis | stralend met bloeiende takjes, |
| 23 | quos Hamadryades deae | die de Hamadryade-godinnen |
| 24 | ludicrum sibi roscido | met dauwige vochtigheid voeden |
| 25 | nutriunt umore. | als speelgoed voor zichzelf. |
| 26 | quare age, huc aditum ferens, | Welaan dan, kom hierheen, haast u |
| 27 | perge linquere Thespiae | om de Aonische grotten te verlaten |
| 28 | rupis Aonios specus, | van de Thespische rots, |
| 29 | nympha quos super irrigat | die de nimf Aganippe van bovenaf besproeit |
| 30 | frigerans Aganippe. | met verkoelende regen; |
| 31 | ac domum dominam uoca | roep de vrouw des huizes naar haar thuis, |
| 32 | coniugis cupidam noui, | vol verlangen naar haar bruidegom; |
| 33 | mentem amore reuinciens, | bind haar hart met liefde, |
| 34 | ut tenax hedera huc et huc | zoals hier en daar de klimmende klimop |
| 35 | arborem implicat errans. | dwalend de boom omstrengelt. |
| 36 | uosque item simul, integrae | Ook gij met mij, ongehuwde |
| 37 | uirgines, quibus aduenit | maagden, voor wie een gelijke dag |
| 38 | par dies, agite in modum | nadert, kom, zing in maat |
| 39 | dicite, o Hymenaee Hymen, | “O Hymenaeus Hymen, |
| 40 | o Hymen Hymenaee. | o Hymen Hymenaeus!“ |
| 41 | ut libentius, audiens | opdat hij, horend dat hij wordt geroepen |
| 42 | se citarier ad suum | tot zijn eigen taak, |
| 43 | munus, huc aditum ferat | des te gewilliger hierheen kome, |
| 44 | dux bonae Veneris, boni | de heraut van de vruchtbare Venus, |
| 45 | coniugator amoris. | de verbinder van eerlijke liefde. |
| 46 | quis deus magis est ama- | Welke god is het meer waard |
| 47 | tis petendus amantibus? | aangeroepen te worden door minnende geliefden? |
| 48 | quem colent homines magis | wie van de hemelbewoners zullen de mensen meer aanbidden |
| 49 | caelitum, o Hymenaee Hymen, | dan u? O Hymenaeus Hymen, |
| 50 | o Hymen Hymenaee? | o Hymen Hymenaeus! |
| 51 | te suis tremulus parens | U roept de bevende vader aan voor zijn kinderen, |
| 52 | inuocat, tibi uirgines | voor u maken de maagden |
| 53 | zonula soluunt sinus, | hun gewaden los van de gordel: |
| 54 | te timens cupida nouos | voor u luistert de bruidegom angstig |
| 55 | captat aure maritus. | met gretig oor. |
| 56 | tu fero iuueni in manus | Gijzelf geeft in de handen |
| 57 | floridam ipse puellulam | van de vurige jongeling het bloeiende meisje |
| 58 | dedis a gremio suae | uit de schoot van haar moeder, |
| 59 | matris, o Hymenaee Hymen, | o Hymenaeus Hymen, |
| 60 | o Hymen Hymenaee. | o Hymen Hymenaeus! |
| 61 | nil potest sine te Venus, | Geen genot kan Venus nemen |
| 62 | fama quod bona comprobet, | zonder u, dat de goede faam zou billijken, |
| 63 | commodi capere, at potest | maar wel kan zij dit |
| 64 | te uolente. quis huic deo | als gij het wilt. Welke god |
| 65 | compararier ausit? | zou zich met deze god durven meten? |
| 66 | nulla quit sine te domus | Geen huis kan zonder u |
| 67 | liberos dare, nec parens | kinderen geven, geen ouder rusten |
| 68 | stirpe nitier; ac potest | op zijn nageslacht; maar alles kan goed gaan |
| 69 | te uolente. quis huic deo | als gij het wilt. Welke god |
| 70 | compararier ausit? | zou zich met deze god durven meten? |
| 71 | quae tuis careat sacris, | Een land dat uw heilige rituelen zou missen, |
| 72 | non queat dare praesides | zou geen verdedigers kunnen voortbrengen |
| 73 | terra finibus: at queat | voor zijn grenzen — maar wel kan het dat |
| 74 | te uolente. quis huic deo | als gij het wilt. Welke god |
| 75 | compararier ausit? | zou zich met deze god durven meten? |
| 76 | claustra pandite ianuae. | Ontgrendel de deuren. |
| 77 | uirgo adest. uiden ut faces | De bruid komt eraan. Ziet u hoe de fakkels |
| 78 | splendidas quatiunt comas? | hun glanzende lokken schudden? |
| 79 | tardet ingenuus pudor. | Edele schaamte aarzelt… . |
| 80 | quem tamen magis audiens, | Toch luistert zij eerder naar dit, |
| 81 | flet quod ire necesse est. | en weent zij dat zij moet gaan. |
| 82 | flere desine. non tibi Au- | Ween niet meer. Voor u, Au- |
| 83 | runculeia periculum est, | runculeia, dreigt geen gevaar, |
| 84 | ne qua femina pulcrior | dat enige mooiere vrouw |
| 85 | clarum ab Oceano diem | de stralende dag uit de oceaan |
| 86 | uiderit uenientem. | zal zien opkomen. |
| 87 | talis in uario solet | Zo staat gewoonlijk in de bonte |
| 88 | diuitis domini hortulo | tuin van een rijke heer |
| 89 | stare flos hyacinthinus. | een hyacintenbloem. |
| 90 | sed moraris, abit dies. | Maar u aarzelt, de dag verstrijkt; |
| 91 | prodeas noua nupta. | kom tevoorschijn, o bruid. |
| 92 | prodeas noua nupta, si | Kom tevoorschijn, o bruid, als |
| 93 | iam uidetur, et audias | u nu bereid zijt, en hoor |
| 94 | nostra uerba. uiden? faces | onze woorden. Ziet u hoe de fakkels |
| 95 | aureas quatiunt comas: | hun gouden lokken schudden! |
| 96 | prodeas noua nupta. | kom tevoorschijn, o bruid. |
| 97 | non tuus leuis in mala | Uw echtgenoot zal niet, |
| 98 | deditus uir adultera, | lichtzinnig overgegeven aan een slechte overspeelster, |
| 99 | probra turpia persequens, | en schandelijke wegen van oneer volgend, |
| 100 | a tuis teneris uolet | willen liggen ver |
| 101 | secubare papillis, | van uw zachte boezem, |
| 102 | lenta sed uelut adsitas | maar zoals de buigzame wijnrank |
| 103 | uitis implicat arbores, | de bomen omstrengelt die erbij staan, |
| 104 | implicabitur in tuum | zo zal hij in uw |
| 105 | complexum. sed abit dies: | omhelzing zijn verstrengeld. Maar de dag verstrijkt; |
| 106 | prodeas noua nupta. | kom tevoorschijn, o bruid. |
| 107 | o cubile, quod omnibus | O bruidsbed, dat aan allen |
| 108 | [ … ] | [ … ] |
| 109 | [ … ] | [ … ] |
| 110 | [ … ] | [ … ] |
| 111 | candido pede lecti, | de witte voet … van het bed, |
| 112 | quae tuo ueniunt ero, | welke vreugden komen uw heer tegemoet, |
| 113 | quanta gaudia, quae uaga | o welke grote vreugden in de vluchtige |
| 114 | nocte, quae medio die | nacht, vreugden bij volle dag! — |
| 115 | gaudeat! sed abit dies: | moge hij zich verheugen! Maar de dag verstrijkt; |
| 116 | prodeas noua nupta. | kom tevoorschijn, o bruid. |
| 117 | tollite, o pueri, faces: | Heft de fakkels omhoog, jongens: |
| 118 | flammeum uideo uenire. | ik zie de huwelijkssluier naderen. |
| 119 | ite concinite in modum | Ga voort, zing in maat: |
| 120 | ’io Hymen Hymenaee io, | “Io Hymen Hymenaeus io, |
| 121 | io Hymen Hymenaee.‘ | io Hymen Hymenaeus!“ |
| 122 | ne diu taceat procax | Laat de vrolijke Fescennijnse |
| 123 | Fescennina iocatio, | scherts niet lang verstommen, |
| 124 | nec nuces pueris neget | en laat de lieveling geen noten weigeren aan de slaven |
| 125 | desertum domini audiens | wanneer hij hoort hoe zijn heer |
| 126 | concubinus amorem. | zijn oude liefde heeft verlaten. |
| 127 | da nuces pueris, iners | Geef noten aan de slaven, |
| 128 | concubine! satis diu | lieveling: uw tijd is lang genoeg geweest, |
| 129 | lusisti nucibus: lubet | gij hebt lang genoeg met noten gespeeld: |
| 130 | iam seruire Talasio. | het behaagt u nu Talassius te dienen. |
| 131 | concubine, nuces da. | Geef noten, geliefde knaap. |
| 132 | sordebant tibi uillicae, | U versmaadde de boerenvrouwen, |
| 133 | concubine, hodie atque heri: | lieveling, vandaag en gisteren; |
| 134 | nunc tuum cinerarius | nu scheert de kapper |
| 135 | tondet os. miser a miser | uw gezicht. Ongelukkige, ach! ongelukkige |
| 136 | concubine, nuces da. | minnaar, geef de noten! |
| 137 | diceris male te a tuis | Men zegt dat u, |
| 138 | unguentate glabris marite | geparfumeerde bruidegom, van uw gladde lievelingen |
| 139 | abstinere, sed abstine. | moeizaam kunt onthouden, maar onthoud u. |
| 140 | io Hymen Hymenaee io, | Io Hymen Hymenaeus io, |
| 141 | io Hymen Hymenaee. | io Hymen Hymenaeus! |
| 142 | scimus haec tibi quae licent | Wij weten dat u alleen deze |
| 143 | sola cognita, sed marito | geoorloofde zaken kent, maar voor een echtgenoot |
| 144 | ista non eadem licent. | zijn diezelfde zaken niet geoorloofd. |
| 145 | io Hymen Hymenaee io, | Io Hymen Hymenaeus io, |
| 146 | io Hymen Hymenaee. | io Hymen Hymenaeus! |
| 147 | nupta, tu quoque quae tuus | O bruid, zorg dat ook u niet weigert |
| 148 | uir petet caue ne neges, | wat uw man verlangt, |
| 149 | ni petitum aliunde eat. | opdat hij het niet elders gaat zoeken. |
| 150 | io Hymen Hymenaee io, | Io Hymen Hymenaeus io, |
| 151 | io Hymen Hymenaee. | io Hymen Hymenaeus! |
| 152 | en tibi domus ut potens | Zie voor u hoe machtig |
| 153 | et beata uiri tui, | en rijk het huis van uw man is, |
| 154 | quae tibi sine seruiat | laat het u dienen, |
| 155 | (io Hymen Hymenaee io, | (Io Hymen Hymenaeus io, |
| 156 | io Hymen Hymenaee) | io Hymen Hymenaeus!) |
| 157 | usque dum tremulum mouens | totdat de bevende, |
| 158 | cana tempus anilitas | grijze ouderdom |
| 159 | omnia omnibus annuit. | met alles voor allen instemt. |
| 160 | io Hymen Hymenaee io, | Io Hymen Hymenaeus io, |
| 161 | io Hymen Hymenaee. | io Hymen Hymenaeus! |
| 162 | transfer omine cum bono | Draag met een goed voorteken |
| 163 | limen aureolos pedes, | uw gouden voeten over de drempel, |
| 164 | rasilemque subi forem. | en treed de gepolijste deur binnen. |
| 165 | io Hymen Hymenaee io, | Io Hymen Hymenaeus io, |
| 166 | io Hymen Hymenaee. | io Hymen Hymenaeus! |
| 167 | aspice intus ut accubans | Zie hoe uw man daarbinnen aanligt, |
| 168 | uir tuus Tyrio in toro | op een Tyrisch rustbed, |
| 169 | totus immineat tibi. | geheel verlangend naar u. |
| 170 | io Hymen Hymenaee io, | Io Hymen Hymenaeus io, |
| 171 | io Hymen Hymenaee. | io Hymen Hymenaeus! |
| 172 | illi non minus ac tibi | Bij hem brandt, niet minder dan bij u, |
| 173 | pectore uritur intimo | in zijn diepste binnenste |
| 174 | flamma, sed penite magis. | de vlam, maar dieper van binnen. |
| 175 | io Hymen Hymenaee io, | Io Hymen Hymenaeus io, |
| 176 | io Hymen Hymenaee. | io Hymen Hymenaeus! |
| 177 | mitte brachiolum teres, | Laat los de gladde arm, |
| 178 | praetextate, puellulae: | jonge knaap, van het meisje: |
| 179 | iam cubile adeat uiri. | laat haar nu naar het bed van haar man gaan. |
| 180 | io Hymen Hymenaee io, | Io Hymen Hymenaeus io, |
| 181 | io Hymen Hymenaee. | io Hymen Hymenaeus! |
| 182 | uos bonae senibus uiris | Gij, eerbare vrouwen, aan oude mannen |
| 183 | cognitae bene feminae, | goed bekende vrouwen, |
| 184 | collocate puellulam. | brengt het meisje naar haar plaats. |
| 185 | io Hymen Hymenaee io, | Io Hymen Hymenaeus io, |
| 186 | io Hymen Hymenaee. | io Hymen Hymenaeus! |
| 187 | iam licet uenias, marite: | Nu moogt gij komen, bruidegom: |
| 188 | uxor in thalamo tibi est, | uw vrouw is voor u in het bruidsvertrek, |
| 189 | ore floridulo nitens, | stralend met haar bloemige gelaat, |
| 190 | alba parthenice uelut | als een witte margriet |
| 191 | luteumue papauer. | of een gele klaproos. |
| 192 | at, marite, ita me iuuent | Maar, bruidegom, zo helpe mij de goden, |
| 193 | caelites, nihilo minus | gij zijt niets minder |
| 194 | pulcer es, neque te Venus | schoon, en Venus verwaarloost |
| 195 | neglegit. sed abit dies: | u niet. Maar de dag verstrijkt: |
| 196 | perge, ne remorare. | ga voort, aarzel niet. |
| 197 | non diu remoratus es: | Niet lang hebt gij geaarzeld: |
| 198 | iam uenis. bona te Venus | reeds komt gij. Moge de goede Venus |
| 199 | iuuerit, quoniam palam | u bijstaan, aangezien gij openlijk |
| 200 | quod cupis cupis, et bonum | begeert wat gij begeert, en uw goede |
| 201 | non abscondis amorem. | liefde niet verbergt. |
| 202 | ille pulueris Africi | Laat hij eerst het getal van het Afrikaanse |
| 203 | siderumque micantium | stof en van de flonkerende |
| 204 | subducat numerum prius, | sterren berekenen, |
| 205 | qui uestri numerare uolt | die de vele duizenden van uw |
| 206 | multa milia ludi. | spel wil tellen. |
| 207 | ludite ut lubet, et breui | Speelt naar believen, en brengt spoedig |
| 208 | liberos date. non decet | kinderen voort. Het past niet |
| 209 | tam uetus sine liberis | dat een zo oude naam zonder kinderen |
| 210 | nomen esse, sed indidem | is, maar dat zij uit dezelfde stam |
| 211 | semper ingenerari. | steeds voortkomen. |
| 212 | Torquatus uolo paruulus | Ik wil dat een kleine Torquatus |
| 213 | matris e gremio suae | vanaf de schoot van zijn moeder |
| 214 | porrigens teneras manus | zijn tere handjes uitstrekt |
| 215 | dulce rideat ad patrem | en lief naar zijn vader lacht |
| 216 | semihiante labello. | met zijn halfgeopende lipjes. |
| 217 | sit suo similis patri | Moge hij lijken op zijn vader |
| 218 | Manlio et facile insciis | Manlius, en gemakkelijk door onbekenden |
| 219 | noscitetur ab omnibus, | worden herkend door allen, |
| 220 | et pudicitiam suae | en moge hij de kuisheid van zijn |
| 221 | matris indicet ore. | moeder verraden met zijn gelaat. |
| 222 | talis illius a bona | Moge een zodanige lof van zijn goede |
| 223 | matre laus genus approbet, | moeder zijn afkomst bevestigen, |
| 224 | qualis unica ab optima | als de enige roem van zijn uitmuntende |
| 225 | matre Telemacho manet | moeder die voor Telemachus blijft bestaan, |
| 226 | fama Penelopeo. | de roem van Penelope. |
| 227 | claudite ostia, uirgines: | Sluit de deuren, maagden: |
| 228 | lusimus satis. at boni | wij hebben genoeg gespeeld. Maar gij, goede |
| 229 | coniuges, bene uiuite et | echtgenoten, leeft wel en |
| 230 | munere assiduo ualentem | beoefent in voortdurende plicht uw krachtige |
| 231 | exercete iuuentam. | jeugd. |
