Slangengodin

Classical

In 1903 ontdekte de archeoloog Sir Arthur Evans beeldjes van vrouwen in wat mogelijk een tempel was binnen het paleis van Knossos (Cnossus), op Kreta. De beeldjes werden niet heel gevonden, maar werden zorgvuldig weer in elkaar gezet en gereconstrueerd. De beeldjes zijn de “Slangengodin” genoemd.

De Slangengodinnen werden gemaakt tijdens de Midden-Minoïsche periode, misschien rond 1700 v.Chr. Kreta en hun paleizen hadden het hoogtepunt van hun artistiek niveau bereikt.

Slangengodin
Klei beeldje, ca. 1700 v.Chr.
Iraklion, Kreta

Er is veel gespeculeerd over het beeldje en wie deze persoon was. Sommige experts hebben gesuggereerd dat zij gewoon een slangentemmer of slangenhouder was, terwijl anderen beweerden dat zij een priesteres was. De meeste mensen geloofden dat zij een godin was, en tegenwoordig verwijst men gewoonlijk naar haar als de Slangengodin. Er is geen werkelijk bewijs dat het beeldje een godin voorstelt. Zonder literatuur om te staven dat het beeldje inderdaad een godin was, kunnen we slechts raden wie zij geweest zou kunnen zijn.

De twee beeldjes zijn vergelijkbaar, maar hebben verschillende armgebaren.

Het ene beeldje toont een vrouw in ongebruikelijke kleding met overlappende volants, maar haar borsten zijn ontbloot. Op haar hoofd draagt zij een hoed met een zittende kat erop. Zij houdt ook twee kleine slangen omhoog, een in elke hand, wat ons doet denken aan de Bronstijdgodin bekend als de Meesteres der Dieren (Potnia theron), die een wild dier in elke hand houdt, vaak een leeuw, hert of vogel.

Als we haar als een godin beschouwen, geven de twee soorten dieren aanwijzingen over haar attributen. Wat we echter weten is werkelijk slechts speculatie.

De slangen die zij omhooghoudt kunnen vele verschillende betekenissen hebben. Omdat een slang met haar gif een snelle dood kan brengen, zou zij gezien kunnen worden als de godin van de dood of van de doden.

Slangen, evenals de kat, kunnen ook het hiernamaals symboliseren.

Aan de andere kant kunnen slangen ook het leven symboliseren, omdat slangen vaak met genezing worden geassocieerd.

De combinatie van de kat met de slangen kan erop duiden dat het beeldje een godin van seksualiteit of vruchtbaarheid afbeeldt. Haar seksuele attributen werden benadrukt door het tonen van haar volle, ronde borsten. Dit kan erop wijzen dat zij een moedergodin is.

Er is nog een ander beeldje van de Slangengodin. Dit iets grotere beeldje draagt een ander type jurk, maar net als het eerste dat ik eerder noemde, zijn haar borsten ontbloot. Het tweede beeldje draagt een zeer hoge hoed.

Waar het eerste beeldje de godin toont die twee kleine slangen in haar handen omhooghoudt, heeft het tweede figuur een zeer lange slang met zijn kop in haar rechterhand. De slang kronkelt langs haar rechterarm omhoog, over haar schouder, langs de ene kant van haar rug omlaag, dan over haar billen; daarna omhoog langs de andere kant van haar rug, over haar linkerschouder, en kronkelt rond haar linkerarm, met zijn staart in haar linkerhand.

De kop van de tweede slang bevindt zich bovenop haar hoed. Het volgt zijn lange lichaam langs de hoed naar beneden, voor het linkeroor van de vrouw, bocht rond de buitenkant van haar linkerborst, voordat het verder naar beneden gaat tot onder haar middel, over haar buik, en weer omhoog langs de rechterkant van het lichaam van de vrouw. De staart van de slang eindigt door rond het rechteroor van de vrouw te lussen.

De beeldjes stellen ofwel voor dat er een enkele godin in twee verschillende soorten kostuums is, ofwel dat de Minoërs twee slangengodinnen vereerden.

Overleefde de Slangengodin de Dorische Invasie?

Men heeft zich afgevraagd of een van de godinnen in de Griekse mythen de rol van de Minoïsche slangengodin heeft geërfd. Zou zij Artemis, Athena, Rhea, Cybele of zelfs Demeter kunnen zijn?

Sommige Kretenzische godinnen zoals de geboortegodin Eleuthia en de oorlogsgodin Enyo overleefden tot de klassieke periode. Voor zover ik kan nagaan, is er geen overeenkomst tussen de Slangengodin en de godinnen die in de Griekse mythologie en literatuur zoals wij die vandaag kennen, hebben overleefd.

In de archaïsche en klassieke Griekse kunst werden godinnen zelden met slangen afgebeeld.