Meesteres der Dieren (Potnia theron)

Potnia theron of “Meesteres der Dieren” is de figuur die vaker in Minoïsche en Myceense kunst voorkomt dan enige andere Potnia. Zij stond ook bekend als “Vrouwe der Wilde Dingen”, “Meesteres der Wilde Beesten” en verscheidene andere vergelijkbare titels.

Opgemerkt dient te worden dat deze naam, Potnia theron, nooit op de Lineair B-tabletten is gevonden. De naam is eigenlijk een moderne uitvinding om Bronstijd Egeïsche godinnen aan te duiden die vaak met dieren verschenen in afbeeldingen. Het zou dus een vergissing zijn te beweren dat een godin deze naam droeg.

Potnia theron was een godin van de natuur, met name over de wilde en gedomesticeerde dieren. Zij beheerste de natuur en dieren, hetzij door haar aanwezigheid, hetzij door ze met kracht te bedwingen.

Invloeden van het Nabije Oosten

De Meesteres der Dieren was niet beperkt tot Minoïsch Kreta of het Griekse vasteland. Vergelijkbare figuren zijn te vinden in kunst uit het Nabije Oosten, zoals uit het oude Syrië en Babylonië. De Bronstijd Nabij-Oosterse religies, evenals hun iconoclastische kunstwerken, hebben waarschijnlijk de Minoïsche beschaving beïnvloed, aangezien Kreta welvarende handelscontacten had met het Oosten.

In de Nabij-Oosterse kunst wordt de Meesteres der Dieren vaak naakt gezien, geflankeerd aan beide zijden door dieren. Soms houdt zij ze met kracht in beide handen vast bij hun oren, kelen of achterpoten. Op andere momenten staat zij op de rug van een dier. Dit toonde aan dat de godin macht had over de natuur en de kracht bezat om wilde dieren te bedwingen.

Deze invloeden zijn te zien op de Francois-vaas uit de 4e eeuw v.Chr., waar de godin Artemis is afgebeeld terwijl zij een leeuw en een hert bij de keel vasthoudt. Artemis verscheen echter gekleed in een lang gewaad, anders dan haar Nabij-Oosterse tegenhanger. Zie Olympiërs, Artemis, voor de afbeelding van haar als Meesteres der Dieren.

Artemis was de gebruikelijke godin die men associeert met de Meesteres der Dieren. Artemis was de godin van de jacht en de achtervolging. Zij werd ook gezien als de bosgodin en de beschermster van wilde dieren.

Potnia theron kan wel de Kretenzische jachtgodin Britomartis of Dictynna zijn. Britomartis werd duidelijk geïdentificeerd met de latere maagdelijke godin Artemis. Artemis erfde sommige attributen van de Meesteres der Dieren.

Verschillen tussen de Meesteres der Dieren en Artemis

Artemis is de dichtstbijzijnde Griekse godin bij de Minoïsche Meesteres der Dieren (Potnia theron), vanwege Artemis’ betrokkenheid bij wilde dieren. Er zijn echter verscheidene opmerkelijke verschillen tussen de twee godinnen.

Wij zien Artemis gewoonlijk als een maagd en een jachtster. In de kunst wordt zij gewoonlijk afgebeeld met een boog in haar hand.

De Meesteres der Dieren daarentegen verschijnt niet met een boog. Zij was een godin die de natuurlijke wereld beheerste, zoals wilde dieren of vogels, niet als jachtster van wilde dieren. Haar macht werd uitgedrukt door het vasthouden van de dieren bij hun oren, kelen of achterpoten. Ook wordt het motief van de Potnia theron gewoonlijk met vleugels afgebeeld; de Nabij-Oosterse afbeeldingen van de Meesteres der Dieren hebben geen vleugels.

Als de Griekse jachtster Artemis werd de godin normaal gezien met andere vrouwen of nimfen, maar de Meesteres der Dieren werd vaker gezien met een mannelijke figuur, gewoonlijk een sterfelijke heerser of krijger (zoals bij de Nabij-Oosterse godin). Dit was omdat de Meesteres der Dieren gewoonlijk werd gezien als de beschermster van jonge krijgers. De Griekse Artemis werd soms vereerd door krijgers, zoals in Sparta, waar zij beschermster was van de initiatie van jongens tot jonge krijgers.