Gwendoloena (Gwendoleu)

Echtgenote van Merlijn (Merlinus of Myrddin).

In Vita Merlini schreef Geoffrey van Monmouth dat toen Merlijn krankzinnig werd tijdens de Slag bij Arfderydd en het bos in vluchtte, Gwendoloena bij haar schoonzus Ganieda (Gwenddydd) bleef aan het hof van koning Rodarch (Rhydderch Hael). Ze werd herenigd met Merlijn toen de mannen van Rodarch hem vingen in het bos van Calidon.

Toen Merlijn het hof van Rodarch verliet, gaf hij haar toestemming om te trouwen, maar hij waarschuwde Gwendoloena dat haar toekomstige bruidegom hem niet mocht zien wanneer hij kwam om haar een huwelijksgeschenk te geven. Dit was een soort Ierse geis (gesa), een verbod of taboe.

Op de dag van haar bruiloft arriveerde Merlijn bij het paleis van Rodarch, gezeten op een hert en gevolgd door andere herten. Gwendoloena, die bij het raam stond, zag het schouwspel van haar ex-man en lachte erom. Ofwel vergat ze haar nieuwe aanstaande echtgenoot te waarschuwen, of hij negeerde haar waarschuwing.

In elk geval bespotte de bruidegom Merlijn. Toen de bruidegom voor Merlijn stond, rukte Merlijn het gewei van het hert af en wierp het naar de minnaar van Gwendoloena, waardoor hij werd gedood. Merlijn keerde daarna terug naar het bos. Na dit incident hebben we nooit meer iets van Gwendoloena gehoord.

Afgezien van deze gebeurtenis is de rol van Gwendoloena klein; de zus van Merlijn speelde een belangrijkere rol in het leven van de profeet/tovenaar. In feite komt Gwendoloena niet eens voor in de Welshe gedichten die aan Myrddin worden toegeschreven, dus de Vita Merlini is het enige werk dat vermeldt dat Merlijn een vrouw had.