Houten pantser: Een vergeten vorm van strijdbescherming

Honderden jaren geleden was harnas gemaakt van hout een type bescherming dat mensen droegen om zichzelf te verdedigen in de strijd of tegen vijanden. Het was gebruikelijk onder inheemse volkeren en werkte niet zo goed als metalen pantser. Toch bestond het, en het speelt een belangrijke rol in de wereldgeschiedenis.

In dit artikel leggen we uit wat voor soort pantser dit is en waar het in het verleden voorkwam.

Wat is houten pantser?

Houten lichaamspantser was een bescherming geconstrueerd uit hout die helmen, vizieren, borstplaten en soms zelfs schilden kon omvatten. Het kon worden samengesteld uit één enkel stuk massief hout of uit vele kleine stukjes die verbonden waren met stroken leer of dierenhuid.

Waar kwam houten pantser voor?

Dit soort pantser bestond in landelijke gebieden die geen toegang hadden tot de technologie of grondstoffen om pantser van metaal te maken. Als een harnas van hout stand kon houden tegen een aanval, dan gebruikten mensen het.

Mensen gebruikten hout ook als component voor het maken van pantser wanneer ze wisten dat het effectief zou zijn tegen de wapens waar hun soldaten tegenover stonden. Van hout afgeleide soorten pantser zijn bestand tegen slechts weinig vormen van aanval.

Tlingit- en Haida-stammen van Alaska en Siberië

Inheemse volkeren uit Alaska en Siberië maakten pantser van hout, stukken bot en stroken geharde zeehondenhuid. Ze maakten het volgens de lamellaire methode. In plaats van één enkel stuk pantser te zijn, werd lamellair pantser gemaakt door vele kleine rechthoekige stukjes hout, bot of geharde dierenhuid met elkaar te verbinden. Het resulterende object fungeerde als een enkel stuk materiaal en kon worden gebruikt om een schouderstuk (pauldron) voor krijgers te maken.

De Tlingit en Haida sneden ook ingewkelde houten helmen, compleet met totems, beschildering en gravures, voor gebruik in de strijd en bij ceremoniële gebeurtenissen. Zeer weinig van deze helmen zijn bewaard gebleven, maar degene die dat wel zijn, geven historici inzicht in hoe oude volkeren hout gebruikten om hun pantser te maken.

In Japan

Lang voor de komst van de Samurai-krijgers vervaardigden Japanners gevechtsklaar pantser uit hout. De vooruitgang in het gebruik van hout voor pantser stopte echter toen de handel de Japanners rond 250-530 n.Chr. introduceerde in de metallurgie.

Tijdens deze periode ontwikkelden de Japanners hun capaciteit voor ijzerbewerking, waardoor ze het metaal meer konden gebruiken bij het maken van pantser. Tegen 538, het einde van de Kofun-periode, was uit hout vervaardigd pantser volledig uitgefaseerd.

In Mongolië en Siberisch Rusland

Laminair pantser gemaakt van houten stukken werd gemaakt door inheemse volkeren in het uiterste noordoosten van Rusland en de eilanden langs de Beringstraat. In plaats van te zijn gemaakt van vele kleine rechthoekige stukjes materiaal die met elkaar verbonden waren, werd houten laminair pantser gemaakt door banden van massief materiaal in rijen met elkaar te verbinden. De rijen konden vervolgens onder verschillende hoeken met elkaar worden verbonden om de beweeglijkheid te behouden. Hout werd in dit proces slechts spaarzaam gebruikt.

Iroquois-, Huron- en Mohawk-stammen van de oostelijke Verenigde Staten

In het gebied dat nu het noordoosten van de Verenigde Staten vormt, leefden de Iroquois-, Huron- en Mohawk-stammen. In de overvloedige bossen van het gebied maakten zij pantser uit dunne stroken hout, verbonden door riet of pezen. Ze waren versierd met verf in geometrische patronen.

Hoewel dit pantser vergelijkbaar was met het pantser gemaakt door de Tlingit- en Haida-stammen in het noordwesten van de Grote Oceaan, had het één verschil dat het minder goed in staat maakte om krijgers in de strijd te beschermen. Individuele stukken hout waren cirkelvormige stokken of ‘staven’, geen platte secties of ‘latten’ zoals gebruikt door de Tlingit en Haida.

Deze drie stammen waren enkele van de eersten die in contact kwamen met kolonisten uit Europa. De introductie van vuurwapens, die gemakkelijk door zelfs strak geweven houten stroken pantser konden dringen, leidde waarschijnlijk tot de volledige stopzetting van deze vorm van oorlogsuitrusting.

Is hout een goed materiaal voor pantser?

Hout is geen goed materiaal om pantser van te maken. Dit komt omdat hout gemakkelijk splijt en breekt. Een soldaat met een gedeukte metalen borstplaat kan de deuk eruit laten hameren. Een soldaat met een gebarsten of gespleten houten borstplaat heeft geen manier om het materiaal te repareren. Of een beschaving hout als pantser gebruikte, hing af van de toegang tot oorlogstechnologie.

Niet goed in gebieden met technologie die hout vernietigt

De meeste gereedschappen die oorlogsinstrumenten werden, waren oorspronkelijk gebaseerd op werktuigen die werden gebruikt in de landbouw, het hoeden van dieren of het kappen van bomen.

Dit geldt in het bijzonder voor middeleeuws Europa, waar strijdbijlen en zwaarden werden ontwikkeld uit bosbouwgereedschap. Als die wapens gemakkelijk hout konden snijden, had het geen zin om pantser van hout te maken.

De enige veelgebruikte soort middeleeuwse bescherming gemaakt van hout was het schild. Dit kwam doordat schilden goedkoop waren, gemakkelijk konden worden vervangen als ze braken, en toegankelijker waren voor werkende mensen dan luxere schilden van metaal. Een armere middeleeuwse ridder die zo goed mogelijk voorbereid wilde zijn op de strijd, zou meer geluk hebben met lederen pantser dan met hout.

Technologie in andere delen van de wereld, zoals Oost-Europa en Zuidoost-Azië, overtrof de verdedigingscapaciteiten van hout zo snel dat het niet bekend is hoe uitgebreid pantser van dit materiaal zelfs werd gebruikt door krijgers, aangezien metaal al bekend stond als een betrouwbaarder en effectiever materiaal sinds de tijd dat de oude Romeinen de Middellandse Zee veroverden.

Goed in gebieden zonder geavanceerde wapens

Oude volkeren maakten en gebruikten hout alleen als onderdeel van hun pantser als het effectief was tegen aanvallen en wapens. Inheemse bewoners in Siberië en Oost-Europa gebruikten pantser van hout omdat het eenvoudige pijlpunten kon afbuigen en verdedigen die alleen van bot of steen waren gemaakt.

Naarmate wapens geavanceerder werden in kracht en vuurkracht, nam het gebruik van houten pantser af. Beschavingen waren niet happig op het vasthouden aan een type pantser dat hen niet veilig hield in de strijd. Het was logisch om nieuwe soorten technologie te omarmen, zoals metalen pantser, en verouderde technologieën achter te laten. Alleen schilden overleefden deze verandering naar een wereld van slagvelden die gedomineerd werden door metalen pantser.

Hoe maak je een houten pantser?

De meeste methoden die oude volkeren gebruikten om pantser van hout te maken, zijn niet langer in gebruik of vandaag de dag bekend. Omdat hout snel vergaat, weten we niet veel over de exacte constructiemethoden die zij gebruikten. We begrijpen echter wel enkele basisideeën achter de constructie van dit type pantser.

Beslis eerst wat je wilt maken. Het maken van een borstplaat is een heel ander proces dan het maken van een helm. Onderzoek de geschiedenis en afbeeldingen van bestaande pantserartefacten om wat inspiratie en inzicht op te doen.

Overweeg vervolgens deze punten:

Eén stuk hout of vele stukken

Als je een houten gevechtshelm maakt, heb je minder stukken hout nodig dan wanneer je een borstplaat maakt. Die stukken moeten echter groter zijn en je moet ze kunnen snijden. Als je van plan bent om laminair of lamellair pantser te maken, heb je veel stukken hout, bot of leer nodig.

Latten of staven

Construeer je pantser van ofwel platte latten of cirkelvormige houten staven. De eerste is effectiever tegen aanvallen, maar de tweede kan gemakkelijker en sneller te construeren zijn. Je zult lederen touw moeten gebruiken om de latten met elkaar te verbinden nadat je er gaten in hebt geboord. Voor de staven moet je goed zijn in het leggen van knopen, omdat je elke staaf aan elkaar moet binden om een solide stuk materiaal te vormen.

Authentiek of modern

Het kan lang duren om je nieuwe pantser te snijden of te knopen uit houten materialen als je dezelfde methoden gebruikt die mensen honderden of zelfs duizenden jaren geleden gebruikten. Overweeg het gebruik van elektrisch gereedschap om gaten in je houten latten te boren.

Dit bespaart op de lange termijn veel tijd!

Welk hout is het beste voor een schild?

Volgens de Vikingen was lindenhout geweldig voor gebruik als schild. Dit hout was zowel licht van gewicht als moeilijk te splijten. Dit betekende dat krijgers gemakkelijk houten schilden konden opheffen om onmiddellijke verdediging te bieden tegen pijlen of speren. Krijgers konden er ook op rekenen dat hun schilden bestand waren tegen breuk en splijten, zaken die dodelijk konden blijken op het slagveld.

In tegenstelling tot houten lichaamspantser waren schilden van hout extreem nuttige, veelgebruikte werktuigen in oude beschavingen. Ze waren vaak bedekt met leer en beschilderd om overeen te komen met de kleuren van een heer of leider.

Conclusie

Houten pantser was een belangrijke bescherming in de cultuur en geschiedenis van vroege beschavingen.

Hier zijn enkele kernpunten om te onthouden over pantser vervaardigd uit hout:

• Harnas gemaakt van hout werd alleen gebruikt in gebieden waar mensen niet de technologie hadden om metalen pantser te maken.
• Pantser gemaakt van metaal is veel beter dan pantser gemaakt van hout omdat het voortdurend gerepareerd kan worden, terwijl houten stukken pantser zwakker zijn, gemakkelijker breken en niet gerepareerd kunnen worden.
• Schilden van hout waren de enige soort houten ‘bescherming’ die populair, nuttig en veelgebruikte was door vele culturen en beschavingen door de geschiedenis heen.

De geschiedenis van pantser gemaakt van bomen is een fascinerend detail in de geschiedenis van onze wereld. Hoewel het grotendeels vergeten is door de loop der tijd, gebruikten mensen wel degelijk hout voor pantser in specifieke situaties.

We hopen dat dit artikel al je vragen heeft beantwoord over deze unieke vorm van pantser gemaakt van bomen!