Soennitische islam en sjiisme: Het oude schisma. Wat is het verschil?

Tussen de 85 en 90 procent van de moslims in de wereld volgt de soennitische islam.

Het is verreweg de grootste stroming van die religie. In de Arabische taal worden de volgelingen van de soennitische islam aangeduid als ahl as-sunnah wa l-jammah. Deze titel betekent “het volk van de soennah en de gemeenschap”.

In de islam is de Soennah de praktijk en tradities van de Profeet Mohammed. Ze zijn een voorbeeld voor andere moslims om te volgen. Hoe verschilt de soennitische islam dan van de sjiitische? Lees verder om daarachter te komen.

Wat is de soennitische islam?

Soennieten geloven dat de Profeet Mohammed stierf zonder een opvolger te selecteren. Iemand moest de moslim-ummah of gemeenschap leiden. Het gebrek aan een opvolger veroorzaakte veel verwarring. Het leidde tot de selectie van Aboe Bakr, de schoonvader en dierbare vriend van de Profeet, als de eerste kalief.

Soennitische moslims zien de eerste vier kaliefen als de rechtmatige opvolgers van Mohammed.

Deze kaliefen waren:

1. Aboe Bakr Siddique
2. Omar ibn al-Khattab
3. Oethman ibn Affan
4. Ali ibn Abi Talib

In tegenstelling hiermee geloven sjiieten dat het islamitische leiderschap toebehoorde aan Ali ibn Abi Talib. Ali was de schoonzoon van Mohammed, en zij vonden dat hij en zijn nakomelingen alleen de rechtmatige erfgenamen waren. De soennitische orthodoxie benadrukt de standpunten en gewoonten van de meerderheid van de gemeenschap. Het houdt geen rekening met de meningen van randgroepen.

Geschiedenis van de Soennah

De kloof tussen sjiieten en soennieten is de oudste in de geschiedenis van de islam. Volgelingen van de twee facties hebben eeuwenlang naast elkaar bestaan. Ze delen verschillende essentiële praktijken en overtuigingen. Toch verschillen ze in rituelen, doctrine, theologie, recht en religieuze organisatie.

De Soennah leidt alle moslims, maar soennieten benadrukken het belang ervan. Deze splitsing zorgde ervoor dat de verschillende facties van het islamitische geloof botsten in een burgeroorlog. Deze oorlog, bekend als de Fitna, vond plaats 30 jaar na de dood van Mohammed. Een andere sekte, de Khawarij, brak af tijdens dat conflict. Zij verzetten zich tegen zowel de sjiieten als de soennieten, vaak met geweld.

De tweede en derde kalief werden vermoord. Er brak oorlog uit toen Ali kalief werd, en ook hij stierf in actie nabij de stad Koefa (in het huidige Irak) in het jaar 661. De oorlog en het geweld verdeelden de kleine moslimgemeenschap in twee facties. Deze takken zouden nooit meer herenigd worden.

Wat geloven de soennieten?

Sjiieten en soennieten delen het geloof dat de islam vijf zuilen heeft:

1. Het standpunt dat er geen god is dan Allah, en Mohammed zijn Profeet is
2. De verplichting om vijf keer per dag te bidden
3. De morele noodzaak om te vasten tijdens de Ramadan
4. De plicht om aalmoezen te geven
5. De regel om de hadj-bedevaart naar Mekka te maken

Naast deze zuilen hebben soennitische moslims zes geloofsartikelen die in de Hadith te vinden zijn:

1. Geloof in één God (Tawhid)
2. Geloof in engelen (malaikah)
3. Geloof in heilige boeken (koetoeb)
4. Geloof in de profeten (noeboewwah)
5. Geloof dat er een Dag des Oordeels en het hiernamaals zal zijn (Akhirah)
6. Geloof in de voorbestemming (al-Qadr)

De soennitische/sjiitische kloof dateert uit het jaar 632. Mohammed stierf in dat jaar, en er ontstond een debat over wie zijn opvolger zou moeten zijn.

De sjiieten vonden dat de vervanging van Mohammed iemand uit zijn bloedlijn moest zijn. Ze kozen Ali, de neef en schoonzoon van Mohammed. Zo werden ze bekend als Shiat Ali, volgelingen van Ali, of simpelweg sjiieten.

De soennieten vonden dat elk vroom individu de rol kon vervullen. Iedereen die de gewoonten van de Profeet zou volgen, was acceptabel.

Mahdi is Arabisch voor “geleide”. Net als de sjiieten geloven soennieten dat de Mahdi de enige heerser van de islamitische gemeenschap is. De sjiieten geloven dat hij al geboren is (in 869 n.Chr.) en op bevel van Allah naar de aarde zal terugkeren. De soennieten houden vol dat hij nog niet geboren is, en zij kijken uit naar zijn komst.

Een ander soennitisch-moslim geloof is dat de sjiitische fixatie op het Huis van Mohammed een valse islam is. Het plaatst onterechte verering op de familie van de Profeet.

De soennitische islam beweert de moslimconsensus over de Profeet te vertegenwoordigen, en het volgt zijn gewoonten en leringen. De sekte heeft fundamentele verdeeldheid vermeden, in tegenstelling tot de sjiieten. Hun onenigheid over de legitieme leider leidde tot verdere splitsingen in sub-takken. In plaats daarvan staat de soennitische islam “pluralisme binnen een eenheidssysteem” toe.

Soennieten geloven dat Mohammed de laatste persoon was die goddelijke inspiratie ontving. Ze denken dat de kaliefen alleen beschermers van religieuze integriteit waren. Ze bewaakten ook de politieke onafhankelijkheid van de nieuwe moslimgemeenschap.

Ze voeren aan dat de selectie van de kaliefen niet goddelijk was. Evenmin hadden ze een uitzonderlijk religieus inzicht. Toch hebben ze een romantische kijk op de eerste vier kaliefen, allemaal mannen die Mohammed hadden gekend of familie van hem waren. Ze zien hen als al-Khulafa’ur-Rashidun of de vier “rechtgeleide kaliefen”. Ze komen uit een islamitische gouden eeuw.

Soennieten geloven dat men de positie van kalief democratisch kan verkrijgen. Men hoeft alleen een meerderheid van de stemmen te krijgen. Na de Rashidun veranderde het kalifaat in een erfelijke dynastieke heerschappij. Dat gebeurde vanwege de verdeeldheid die door de Umayyaden en anderen was begonnen.

De meeste soennieten erkennen de geldigheid van de twee latere dynastieke kalifaten.

Deze kalifaten waren:

1. De Umayyaden van Damascus
2. De Abbasiden van Bagdad

Zij heersten daarna over individuele moslimlanden.

Soennitische moslims geloven in één God, een geloof dat bekend staat als “Tawhid”. Allah is een bovennatuurlijk wezen met opperste macht. De hele schepping moet hem het grootste respect tonen. Hij is de enige schepper van de wereld en alles daarin.

Soennieten geloven dat Allah:

• Immanent is, of dichtbij
• Alwetend is, met alle kennis – mensen kunnen niets voor hem verbergen
• Weldadig is, of altijd vriendelijk
• Barmhartig is: hij vergeeft zijn volk als zij spijt hebben
• Rechtvaardig is: op de laatste dag zal hij zijn volk met eerlijkheid oordelen
• Transcendent is: boven en buiten alles wat bestaat, wat hem moeilijk te begrijpen maakt

Definitie soennitische islam

Een soenniet is een moslim die de kalief Aboe Bakr beschouwt als de rechtmatige opvolger van Mohammed na zijn dood. Soennieten beschouwen de eerste vier kaliefen als de legitieme opvolgers van Mohammed.

Mensen bestempelen soennieten vaak als reguliere moslims. Toch bestaan er binnen die tak van de islam enkele verschillende gebruiken. De soennieten en de sjiieten hebben gestreden sinds de dood van Mohammed in het jaar 632. Beide stromingen delen een geloof in de leringen van de Koran. Soennieten benadrukken het belang van de Soennah als basis voor het recht.

Verschillen in de sjiitische en soennitische religie

Het kennen van de verschillen tussen de twee meest bevolkte divisies van de islam is essentieel. Het zal je helpen om veel van de geopolitieke strijd in het Midden-Oosten te begrijpen. Het zal ook licht werpen op burgerlijke conflicten in diasporagemeenschappen in het Westen.

Sinds de Iraanse Revolutie in 1979 (en zelfs eerder in de jaren 70) is de spanning gegroeid, en sindsdien strijden soennieten en sjiieten in het Midden-Oosten.

Veel volgelingen van zowel de soennitische als de sjiitische groepen geloven in de Mahdi, die aan het einde van de wereld zal verschijnen om een rechtvaardige, onbezoedelde islamitische samenleving tot stand te brengen. De tak van de Twaalvers van de sjiitische islam gelooft dat de Mahdi de Twaalfde Imam zal zijn. Hij zal terugkeren uit de Verberging (Occultatie), waar Allah hem sinds 874 verborgen heeft gehouden.

Reguliere soennieten geloven daarentegen dat de naam van de Mahdi Mohammed zal zijn. Hij zal de nakomeling van de Profeet zijn, en hij zal het geloof doen herleven. Soennieten verbinden de komst van de Mahdi niet met het einde van de wereld.

Sjiieten geloven dat God altijd een leider biedt. Eerst zijn dat de imams en daarna ayatollahs, of wijzen. De laatsten hebben een brede interpretatieve autoriteit, en de mensen proberen hen na te bootsen.

Soennieten gebruiken de Koran en de tradities van Mohammed als basis voor hun gezag. Soennitische religieuze leiders oefenen veel minder macht uit dan hun sjiitische tegenhangers.

De soennitische islam heeft vier rechtsscholen (madhabs):

1. Hanafi
2. Maliki
3. Shafi’i
4. Hanbali (waaruit de salafistische en wahabitische bewegingen in Saoedi-Arabië zijn voortgekomen)

Soennieten baseren hun religie op de Soennah en de Koran. Het grootste deel van de gemeenschap begrijpt hun leringen binnen de structuur van deze vier rechtsscholen.

Sommige mensen begrijpen deze madhabs als verschillende sekten, maar dat zijn ze niet. Ze verschillen alleen in kleine kwesties van toepassing. Evoluerende samenlevingen werpen veel vragen op, en de madhabs blijven zoeken naar islamitische antwoorden, ongeacht tijd of plaats.

Sjiieten en soennieten hebben het grootste deel van de geschiedenis in relatieve harmonie naast elkaar geleefd. Ondanks hun verschillen vonden ze manieren om samen te leven. Toen intensiveerde de splitsing vanaf het einde van de 20e eeuw en barstte los in geweld in verschillende delen van het Midden-Oosten. Soennitische en sjiitische extremisten vochten voor zowel burgerlijke als religieuze soevereiniteit.

Saoedi-Arabië is de bakermat van de islam, en het is het hart van de soennitische sekte. Soennitische moslims wonen in de hele Arabische wereld in landen als Turkije, Pakistan, India, Maleisië, Bangladesh en Indonesië. Irak, Iran en Bahrein zijn sjiitisch. Iran en Saoedi-Arabië zijn de leidende sjiitische en soennitische mogendheden in het Midden-Oosten. Ze staan vaak tegenover elkaar in regionale conflicten.

In Saoedi-Arabië zijn alle regeringsgeestelijken soennitisch. Ze verwijzen vaak naar sjiieten als rawafidh of rafidha (afwijzers). Ze keuren ook hun praktijken en overtuigingen af. Ze hebben ook kritiek geuit op gemengde huwelijken en vermenging.

Het hoogste religieuze orgaan van Saoedi-Arabië is de Raad van Hogere Religieuze Geleerden. Een lid van deze raad antwoordde in een gemeenschapsbijeenkomst op een vraag over sjiitische moslims dat “zij niet onze broeders zijn… zij zijn eerder de broeders van Satan…”

In sommige andere landen is de heersende opvatting dat sjiieten geen leden van het islamitische geloof zijn. Deze opvatting is gangbaar in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Je vindt dit bijvoorbeeld in Marokko, waar een overwegend soennitische bevolking woont.

In sjiitische landen vind je een natuurlijk contrast. De meerderheid van de soennieten in Libanon en Irak bevestigt bijvoorbeeld dat de sjiieten moslim zijn. Soennieten zijn over het algemeen ook accepterender in landen buiten Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Dat geldt vooral voor plaatsen waar grote sjiitische bevolkingsgroepen wonen. Afghanistan, Azerbeidzjan en Rusland accepteren bijvoorbeeld de sjiieten.

Salafistische tak van de islam

De salafistische beweging is een ultra-conservatieve factie binnen de soennitische islam. Het ontstond tijdens de tweede helft van de 19e century. Het beweert een terugkeer naar de tradities van de “vrome voorouders” (salaf) voor te staan. De meeste islamitische geleerden beschouwen salafisten echter als buiten de soennitische islam vallend.

Salafisten zijn trouwe volgelingen van de Saoedische Oelama van Najd. Ze volgen ook Mohammed ibn Abdul Wahhab en Ibn Taymiyyah.

Het niveau van extremisme in de salafistische groep is erg hoog vergeleken met andere groepen moslims. Ze verwerpen alle nieuwe ideeën als religieuze vernieuwing of bi’dah. Ze steunen de implementatie van de salafistische interpretatie van de sharia of islamitische wet.

De leden van de terroristische groep IS zijn trouwe volgelingen van de salafistische ideologie. Geleerden beschrijven de salafistische beweging vaak als synoniem met het wahabisme. Maar salafisten beschouwen de term wahabiet als beledigend.

Soennitisch leider

De islam is een heterogene religie, die geen gezaghebbende bron van doctrinaire interpretatie erkent (zoals de paus). Moslims geloven in directe gemeenschap met God. Menselijke bemiddelaars zijn niet essentieel voor volgelingen om een relatie met God te hebben. Moslims hebben geen “clerus” in de christelijke zin.

We hebben islamitische geestelijken vergeleken met religieuze leiders/clerus van de andere Abrahamitische religies. We vonden dat ze op rabbi’s lijken en niet op priesters. We hebben al gekeken naar de rol van de kalief, degene die het hoofd is van de moslimgemeenschap. Onder soennieten werd de belangrijkste gemeenschapsleider bekend als een kalief. De kaliefen volgden Mohammed op in zijn politieke en administratieve, maar niet in zijn religieuze functies.

De meeste mensen zijn ook bekend met de term “Imam”, een Arabisch woord dat “Leider” betekent. De imam is de functionaris die de gebeden in de moskee leidt. Singapore, Maleisië en Brunei erkennen iedereen die gebeden leidt op welke plaats dan ook, zoals thuis, als een imam. De “Groot-imam” of “Imam van de imams” van de al-Azhar-moskee en -universiteit is een prestigieuze soennitische islamitische titel in Egypte.

Volgens de islam zal voor de Dag des Oordeels een “goddelijk geleide leider”, al-Mahdi, verschijnen. Hij zal Gods gerechtigheid en vrede op aarde brengen. Sjiieten geloven dat hij zal terugkeren als de “Verborgen Imam”, maar soennieten geloven niet in die doctrine. Afgezien van enkele geleerden heeft het soennisme geen formele structuur van geestelijken. Elke soenniet mag gebeden leiden in een moskee. Een moslim die getraind is in de islamitische wet vervult gewoonlijk deze rol.

Conclusie

Leden van de twee belangrijkste facties van de islam hebben eeuwenlang in vrede naast elkaar geleefd. Ze hebben periodes van conflict en periodes van vrede gekend. Veel van het recente geweld tussen soennitische en sjiitische moslims is in de afgelopen 50 jaar ontstaan. De splitsing is blijven bestaan en is nu een van de meest kritische factoren in de omwentelingen die het Midden-Oosten hebben geteisterd.