Religie in Saoedi-Arabië: Een fascinerende reis naar de geboorteplaats van de islam

Voor Saoedi-Arabië vormt religie het middelpunt van het dagelijks leven. De gehele bevolking van het land bestaat uit aanhangers van de soennitische (90 procent) en sjiitische (ongeveer 10 procent) islam.

Als thuisland van de islam neemt Saoedi-Arabië een unieke plaats in binnen de islamitische wereld, zowel als centrum van bedevaart voor miljoenen moslims van over de hele wereld als een regionale macht die wordt bestuurd door een islamitisch regime. Het verhaal van religie in Saoedi-Arabië is nauw verweven met de opkomst van de islam en zijn status als een belangrijke wereldreligie; lees er meer over in het artikel hieronder.

Wat is de belangrijkste religie in Saoedi-Arabië?

De islam is zowel de belangrijkste als de officiële religie van Saoedi-Arabië. Hoewel er een grote gemeenschap van expats in Saoedi-Arabië woont, voornamelijk bestaande uit buitenlandse werknemers van wie sommigen andere religies aanhangen, is de islam de enige prominente religie in het land.

Als een absolute monarchie wordt Saoedi-Arabië bestuurd volgens de islamitische leer. Het rechtssysteem is gebaseerd op de sharia-wetgeving, een verzameling islamitische wetten die voortvloeien uit de Koran en de Soenna — gebruiken en tradities die dateren uit de tijd van de profeet Mohammed en zijn volgelingen.

Een nationale identiteit gecentreerd op de islam

De islam doordringt alle aspecten van het leven in Saoedi-Arabië. Het beïnvloedt de sociaal-economische en politieke relaties binnen de Saoedische samenleving en dicteert de overtuigingen en het gedrag van de inwoners van het land.

Twee van de heiligste steden van de islam, Mekka en Medina, liggen aan de westkust van het Arabisch Schiereiland. Mekka is de geboorteplaats van de profeet Mohammed, terwijl Medina de plek is waar de profeet de laatste jaren van zijn leven doorbracht, stierf en werd begraven.

Elk jaar trekken miljoenen gelovige moslims van over de hele wereld naar Medina en Mekka om de bedevaart (hadj) te volbrengen. De bedevaart naar Mekka is een plicht voor iedere moslim en vormt een van de Vijf Zuilen van de Islam.

Welke stroming van de islam volgen de Saoedi’s?

Zoals we al opmerkten, is ongeveer 90 procent van de Saoedi’s aanhanger van de soennitische stroming van de islam. Soennieten vormen de meerderheid in de islamitische wereld en beslaan ongeveer 85 tot 90 procent van alle moslims wereldwijd.

De soennitische stroming stelt dat de profeet geen opvolger heeft aangewezen en dat zijn volgelingen Aboe Bakr hebben gekozen als de eerste kalief. De aanhangers van de sjiitische stroming geloven daarentegen dat de schoonzoon van de profeet Mohammed, Ali, bedoeld was als zijn opvolger.

Het geschil tussen de soennieten en de sjiieten was bij aanvang puur politiek van aard. De belangrijkste zorg was de manier waarop de moslimgemeenschap bestuurd moest worden. Waar de soennieten geloven dat iedereen die voldoende toegewijd is aan de islam de gemeenschap kan besturen, stellen de sjiieten dat alleen de nakomelingen van de profeet dat kunnen doen.

Wat zijn de belangrijkste uitgangspunten van de soennitische islam?

De overtuigingen en praktijken van de soennitische stroming vormen de belangrijkste religie van Saoedi-Arabië. Soennieten erkennen de eerste vier kaliefen als de rechtmatige opvolgers van Mohammed. Deze vier kaliefen zijn Aboe Bakr, Omar, Oethman en Ali. Daarnaast erkennen de soennieten de zes boeken van de hadith (de verzameling overleveringen van de uitspraken en daden van de profeet).

Binnen de soennitische islam worden vier rechtsscholen erkend:

• Hanafitisch
• Malikitisch
• Sjafitisch
• Hanbalitisch

De wahhabitische school van de islam

Samen met Afghanistan is Saoedi-Arabië het enige moslimland ter wereld dat zijn gehele rechtssysteem baseert op de sharia-wetgeving. In de praktijk betekent dit dat de islamitische wet van toepassing is op zowel zaken van persoonlijk statuut (huwelijk, echtscheiding, erfenis) als op strafrechtelijke procedures.

Van moslims in Saoedi-Arabië wordt verwacht dat ze zich in veel aspecten van het sociale leven conformeren aan de islamitische leer. Zaken die door de islamitische wet verboden zijn (haram), worden vaak als een strafbaar feit beschouwd en kunnen dienovereenkomstig worden bestraft.

Wat is het wahhabisme?

De Saoedische koninklijke familie en het staatsapparaat worden vaak omschreven als promotors van de wahhabitische beweging. Het wahhabisme ontstond in het 18e-eeuwse Arabië en wordt omschreven als een hervormingsgezinde, puriteinse en fundamentalistische interpretatie van de islam.

Islamdeskundigen beschouwen het wahhabisme als een volgeling van de hanbalitische rechtsschool. Het wahhabisme wordt ook vaak gezien als onderdeel van een bredere fundamentalistische stroming binnen de islam die oproept tot de terugkeer naar de tradities van de voorvaderen en de Koran en de hadiths in strikte, letterlijke zin interpreteert.

Het wahhabisme speelt een prominente rol in Saoedi-Arabië door zijn invloed op de politiek en het sociale leven.

Sjiitische moslims: De op één na grootste religieuze groep in het land

Door het ontbreken van betrouwbare gegevens over het exacte aantal religieuze groepen in het land, weten we niet precies hoeveel sjiitische moslims er momenteel in Saoedi-Arabië wonen. Volgens de meeste schattingen volgt 10 tot 15 procent van de Saoedische bevolking de sjiitische islam. De meerderheid van hen woont in de oostelijke provincie, terwijl er kleinere groepen aanwezig zijn nabij de grens met Jemen en de stad Medina.

Waarin verschillen sjiieten van aanhangers van de soennitische islam?

In tegenstelling tot de soennieten erkennen sjiitische moslims de eerste drie kaliefen niet als de rechtmatige opvolgers van de profeet Mohammed. Zijn schoonzoon Ali ibn Abi Talib wordt gezien als de rechtmatige erfgenaam van de profeet.

Bovendien bezitten volgens de sjiitische leer de nakomelingen van Ali de spirituele en politieke autoriteit over de moslimgemeenschap. In de praktijk resulteert dit geloof erin dat alleen zij die afstammen van Ali geschikt zijn om over moslims te heersen. De verschillen tussen soennitische en sjiitische moslims zijn in de loop der eeuwen toegenomen.

Er bestaan talrijke verschillen tussen sjiitische en soennitische moslims

Beide stromingen van de islam zijn het eens over de kernpunten van hun religie, zoals vastgelegd in de Koran en de hadiths. Toch bestaan er meningsverschillen over een veelvoud aan theologische kwesties en de manier waarop de islam in het dagelijks leven wordt beleden. De sjiitische religieuze hiërarchie is complexer en wordt altijd geleid door een directe nakomeling van imam Ali.

Hoe verkrijgt men toegang tot het paradijs?

Het geloof in het hiernamaals en het bestaan van een paradijs en een hel is gemeenschappelijk voor de aanhangers van beide gezindten; ze verschillen echter in de manier waarop toegang tot het paradijs kan worden verkregen.

Voor soennieten kan men het paradijs bereiken door de geboden van de profeet en de Koran op te volgen en een rechtvaardig leven te leiden, maar Allah velt het uiteindelijke oordeel. Sjiitische moslims geloven daarentegen dat het volgen en gehoorzamen van de profeet en de Twaalf Imams voldoende is om het paradijs te bereiken.

Sjiieten bidden anders

Een ander groot verschil tussen de twee gezindten is de manier waarop zij tot Allah bidden. Hoewel zowel de soennieten als de sjiieten vijf gebeden per dag uitspreken, is de wijze waarop dit gebeurt niet hetzelfde.

Elk gebed wordt apart uitgesproken door soennieten, terwijl sjiitische moslims alle vijf de gebeden over drie sessies verdelen. Tijdens het gebed kruisen soennieten hun armen over de borst; sjiieten houden ze langs hun zijde.

Saoedi-Arabië: De jongste moslimbevolking ter wereld

In 2020 telde de bevolking van Saoedi-Arabië 33 miljoen inwoners. Het is een jonge natie, waarbij meer dan 56 procent van de mosliminwoners jonger is dan 30 jaar (in 2015).

De groep van 30 jaar en ouder beslaat 44 procent van de totale moslimbevolking. Recent onderzoek voorspelt dat de moslimbevolking van het koninkrijk tegen 2050 met 51 procent zal zijn toegenomen.

Het rechtssysteem wordt nog steeds gecontroleerd door geestelijken

Rechters en advocaten maken deel uit van het religieuze establishment, de oelama genoemd. De oelama zijn rechtsgeleerden, bewakers en vertolkers van de Koran en de verzameling religieuze teksten die als gezaghebbend worden beschouwd.

De sharia-rechtbanken hebben niet alleen jurisdictie over civiele zaken, maar ook over strafzaken. Als onderdeel van religieuze hervormingen heeft kroonprins Mohammed bin Salman de macht van de religieuze politie van het land ingeperkt en haar het recht ontnomen om arrestaties te verrichten.

Regulering van de dresscode in overeenstemming met de islamitische leer

Dat de islam de officiële religie van Saoedi-Arabië is, heeft een praktische impact op het dagelijks leven van zowel Saoedische staatsburgers als expats en buitenlandse toeristen. Dit geldt met name voor de dresscode, die wettelijk verplicht in overeenstemming moet zijn met de islamitische leer.

Saoedische vrouwen worden aangemoedigd om een traditioneel zwart gewaad, de abaya genaamd, te dragen. De hijab (hoofddoek) en de niqaab blijven optioneel, maar van de overgrote meerderheid van de Saoedische vrouwen wordt verwacht dat ze er een dragen. Vrouwen die als expat of toerist naar het koninkrijk komen, worden ook geacht zich bescheiden te kleden; zij mogen hun knieën en schouders niet onbedekt laten.

Dezelfde beperking geldt voor mannen, hoewel het hen is toegestaan zich informeel te kleden buiten openbare plaatsen.

Bikini’s, mouwloze shirts, korte jurken en losse tops zijn niet toegestaan

In grote steden zoals de hoofdstad Riyad moeten vrouwen mogelijk een hoofddoek dragen. Kleding die als onfatsoenlijk wordt beschouwd, zoals bikini’s en minirokken, is uitdrukkelijk verboden.

Mannen mogen geen mouwloze shirts en korte broeken dragen. Sieraden met symbolen van andere religies moeten verborgen blijven, omdat dit als respectloos kan worden gezien tegenover de moslimbevolking van het land.

Kleding die in strijd is met de praktijken van de islam of door moslims als beledigend wordt beschouwd, moet worden vermeden.

Overheidsbeperkingen op religie zijn ‘zeer hoog’

De grondwet van Saoedi-Arabië bevat geen bepaling die godsdienstvrijheid toestaat. Aanhangers van andere religies dan de islam worden feitelijk verhinderd hun geloof in het openbaar te belijden.

Gebruikspunten en religieuze symbolen van niet-islamitische religies kunnen door het publiek als beledigend worden ervaren. Wetten verbieden niet-moslims om in het openbaar te aanbidden of gebedshuizen te hebben. Volgens de regering staat het niet-moslims echter vrij om hun religie in de privésfeer te belijden.

Niet-islamitische religies in Saoedi-Arabië hebben bijna uitsluitend aanhangers onder expats. Zij omvatten een klein aantal rooms-katholieken en hindoes.

Religieuze hervormingen: Inperking van de macht van de geestelijkheid

Mohammed bin Salman, de kroonprins van Saoedi-Arabië en feitelijk de heerser van het land, heeft de afgelopen tijd een aantal hervormingen doorgevoerd. Deze hervormingen hebben enkele van de strengste beperkingen versoepeld, met name wat betreft de status van vrouwen.

De moderniserende invloed van de hervormingen is wereldwijd opgemerkt. Eerder dit jaar verplichtte een wet dat de luidsprekers van moskeeën hun volume beperken en geen volledige preken meer uitzenden, vanwege zorgen over geluidsoverlast.

Het einde van de gevreesde religieuze politie

Tot voor kort kon de religieuze politie mensen arresteren die verdacht werden van het niet naleven van de regels van de islam. Het was niet ongewoon dat patrouilles van de religieuze politie in winkelcentra verschenen om mensen naar huis te sturen om te bidden of om mensen te vermanen die een ongepaste vertrouwdheid toonden met leden van het andere geslacht. Als onderdeel van de liberale hervormingen van de kroonprins werd de bevoegdheid van deze eens gevreesde instantie om mensen te arresteren ontnomen.

Vrouwen mochten autorijden

Een van de meest gepubliceerde hervormingen was het besluit van de regering om het rijverbod voor vrouwen op te heffen. Bioscopen mochten weer open, wat de bestaande beperkingen voor de bevolking verder versoepelde. Desalniettemin was het religieuze establishment van het koninkrijk zeer kritisch over sommige hervormingen, maar degenen die dicht bij het koningshuis stonden, steunden het moderniseringsprogramma van de kroonprins.

Hoe ziet het leven voor vrouwen in Saoedi-Arabië eruit?

Het woestijnkoninkrijk staat bekend als een van de meest conservatieve landen ter wereld. De status van vrouwen in Saoedi-Arabië is lange tijd een controversieel onderwerp geweest. Het overheidsbeleid om de sharia-wetgeving op te leggen wordt door velen gezien als bijzonder streng voor vrouwen, vanwege een aantal beperkingen die hun vrijheid inperken.

Moslimvrouwen: Strikte regels voor werk, reizen en huwelijk

De wet vereist dat Saoedische vrouwen een mannelijke voogd hebben. Vroeger mochten vrouwen hun huis niet verlaten zonder een mannelijke begeleider. Een vader of broer diende als voogd voor een ongehuwde vrouw en kon namens haar beslissingen nemen.

Echtgenoten traden op als voogd als de vrouw getrouwd was. Voor het krijgen van een baan, reizen naar het buitenland en trouwen was toestemming van de mannelijke voogd nodig, totdat de wetgeving die dit jaar van kracht werd vrouwen toestond om alleen te wonen, te reizen en werk te zoeken zonder toestemming van hun mannelijke voogden.

De opkomst van hoogopgeleide Saoedische vrouwen

Ondanks de beperkingen op hun sociale mobiliteit zijn jonge Saoedische vrouwen vaak hoger opgeleid dan elders in de moslimwereld. Ongeveer 35 procent van de Saoedische vrouwen in de leeftijd van 25 tot 34 jaar heeft een diploma in het hoger onderwijs, zo bleek uit onderzoek in 2010. Saoedi-Arabië heeft een groter percentage vrouwen met hoger onderwijs vergeleken met Egypte en Iran.

De islam als zowel een religie als een manier van leven

Een reeks unieke historische omstandigheden heeft de islam voor de bevolking van het woestijnkoninkrijk tot veel meer gemaakt dan alleen een religie. De religie van Saoedi-Arabië, de islam, vertegenwoordigt ook een manier van leven.

Als zodanig heeft het de sociale, politieke en economische processen in het land beslissend gevormd. Saoedi-Arabië is zowel het hart van de islam als de bakermat van de islamitische beschaving die zich verspreidde van de Atlantische Oceaan in het westen tot Indonesië in het oosten.

De islam is onlosmakelijk verbonden met de Saoedische geschiedenis

Saoedi-Arabië streeft ernaar de tradities van de islam te behouden op alle gebieden van de overheid en de samenleving. Sinds de tijd van Mohammed is de geschiedenis van het Koninkrijk Saoedi-Arabië en het gehele Arabische schiereiland synoniem geweest met de geschiedenis van de islam en de islamitische beschaving als geheel.

Een natie gebouwd op religie

De islam maakte geen onderscheid op basis van ras, etniciteit of klasse. Het stelde de verschillende etnisch diverse volkeren van het Arabisch Schiereiland in staat zich te verenigen en een nieuwe beschaving op te bouwen. Zonder de islam zou de moderne natie Saoedi-Arabië waarschijnlijk niet bestaan.

De toekomst van de islam in het ‘woestijnkoninkrijk’

Met een overweldigende meerderheid van Saoedi’s onder zijn aanhangers, een unieke manier van leven en een lange en complexe traditie die teruggaat tot de 7e eeuw na Christus, zal de islam nog vele jaren de hoeksteen van de Saoedische identiteit blijven. De interactie van de islam met de moderne wereld zal de toekomst van de natie beslissend vormgeven.

Conclusie

Saoedi-Arabië is de geboorteplaats van de islam en blijft een van de meest invloedrijke moslimlanden ter wereld. De invloed van islamitische leringen en doctrines is merkbaar in alle aspecten van het leven.

Dit is wat we hebben geleerd over de belangrijkste religie van Saoedi-Arabië:

• Tot 95 procent van de Saoedische bevolking is moslim.
• De soennitische islam is de dominante stroming, maar er zijn ook aanhangers van de sjiitische stroming.
• De islam is de officiële religie en het heilige boek, de Koran, dient als de grondwet van het land.
• De sharia-wetgeving vormt de basis van het rechtssysteem.
• Van mannen en vrouwen wordt verwacht dat zij zich bescheiden kleden en leven in overeenstemming met de islamitische leer.
• De regering heeft de afgelopen jaren veel van de op religie gebaseerde beperkingen versoepeld.

Als bakermat van de islam heeft Saoedi-Arabië een onschatbare bijdrage geleverd aan het religieuze en culturele erfgoed van de wereld.