Islamisme: Een kracht die streeft naar revolutionaire transformatie

In de afgelopen jaren is het islamisme een krachtige kracht geworden die de moslimwereld vormgeeft.

Met de overtuiging dat de huidige islamitische gemeenschappen vastzitten in een staat van chaos, streven islamisten naar een revolutionaire transformatie van hun samenlevingen.

Hun primaire doel is het vestigen van een striktere en religieuze islamitische staat. De opkomst van het islamisme heeft verschillende sociale, politieke en strategische gevolgen gehad in onze wereld.

Het begrijpen en analyseren van het islamisme en zijn oorsprong kan een sleutel zijn tot het oplossen van moderne conflicten en potentiële dreigingen.

Wat is islamisme?

Islamisme is een term die zowel sociaal als politiek activisme omvat dat wordt geleid door de principes van de islam. Het omvat verschillende politieke ideologieën die geïnspireerd zijn door islamitische symbolen en tradities en die hetzelfde sociaal-politieke doel hebben.

Net als andere politieke doctrines bestaat het islamisme uit een ideologie, een bewegingsorganisatie en een regeringsvorm. Het is vaak synoniem met termen als politieke islam en islamitisch fundamentalisme. Islamisme heeft een zeer positieve bijbetekenis in de moslimwereld.

In de westerse media verwijst islamisme echter naar groepen wiens primaire bedoeling het is om een op de sharia gebaseerde islamitische staat op te bouwen. Ze worden ook vaak in verband gebracht met gewelddadige tactieken en mensenrechtenschendingen, die nauwer verwant zijn aan politiek extremisme. In het Westen wordt islamisme geassocieerd met politieke groepen zoals de Algerijnse Gewapende Islamitische Groep of de Taliban.

Definitie van islamisme

Het woord “islamisme” werd voor het eerst gebruikt door Franse schrijvers aan het einde van de zeventiende eeuw. Ze verwezen naar de religie islamisme en zeiden zelfs dat de wortels ervan in het jodendom lagen. Voordat het een ideologie was, was het simpelweg een term die islam betekende, de religie gesticht door Mohammed.

De meest dramatische verandering van het woord islamisme vond plaats tijdens de Islamitische Revolutie van 1979 in Iran onder leiding van Ayatollah Khomeini. Khomeini was de eerste die in de twintigste eeuw een islamistische regering vestigde. Uit zijn revolutie kwamen termen voort als ‘islamitisch fundamentalisme’, ‘islamitische herleving’, ‘radicale islam’ en ‘politieke islam’.

Vanaf dat moment werd islamisme onderscheiden van de islam. Het Westen zag deze specifieke vorm van de islam als gewelddadiger, politieker en vol wrok jegens het Westen. Deze vorm van de islam staat er ook om bekend vastbesloten te zijn om regimes te vestigen in de moderne moslimwereld, wat hen erg gevaarlijk maakt.

Het gebruik van de term piekte tijdens de tragische gebeurtenissen op 9/11, toen journalisten en politici de term massaal begonnen te gebruiken. Tegen die tijd was islamisme een nieuw en onafhankelijk concept. Mensen stopten met het gebruik van de term politieke islam of fundamentele islam, maar gebruikten het woord ‘islamist’ uitgebreid. Al snel werd de uitdrukking “internationaal terrorisme” ook synoniem met islamisten en werd het de nieuwe “wereldwijde duivel” in de 21e eeuw.

Verschil tussen moslims en islamisten

Moslims noemen zichzelf moslims. Mannen worden moslim genoemd, en vrouwen moslima. Het meervoud is moslims. Voor islamisten zijn moslims Islamiyyun. De Koran gebruikt de term Muslimun maar nooit de term Islamiyyun.

Zelfs de voorvechter Hasan al-Banna verwees naar andere moslims als ‘moslims’ en zijn discipelen simpelweg als ‘Moslimbroeders’. Hieruit concluderen we dat het woord islamist een westerse creatie is.

Veel geleerden hebben betoogd dat de westerse overheid en andere commentatoren het verkeerd labelen van moslims en islamisten moeten vermijden. Deze termen dragen goede en slechte connotaties waarbij moslim vriendelijk betekent en islamist vijandig. De term heeft een vervreemdend effect op andere moslims.

Islamitisch geloof

Het woord islam betekent in het Arabisch “onderwerping”, en gehoorzaamheid aan God is het centrale thema van het islamitische geloof. Het monotheïstische geloofssysteem dat vandaag de dag door alle moslims wordt gedeeld, vindt zijn oorsprong in de 7e eeuw door de leringen van Mohammed, de laatste van alle religieuze profeten. Nadat Mohammed in 632 stierf, zetten zijn opvolgers zijn erfenis en leringen voort.

De volgelingen van de islam geloven in één God die zij Allah noemen. Net als de christelijke bijbel geloven zij ook dat Adam de eerste profeet was.

Moslims volgen de vijf zuilen van de islam, namelijk:

1. De Shahadah – Een geloofsgetuigenis die alle moslims minstens één keer in hun leven moeten uitspreken.
2. De Salat – Een gebed dat vijf keer per dag wordt verricht.
3. Zakat – een belasting die wordt gegeven aan de armen en behoeftigen.
4. Sawm – vasten tijdens de maand Ramadan.
5. Hajj – een pelgrimstocht die elke moslim minstens één keer in zijn leven moet maken naar de heilige stad Mekka.

Zij geloven ook in de sharia-wetgeving. Wetgeving die is afgeleid van de Koran en het leven van de profeet Mohammed. De sharia is een systeem van overtuigingen, ethiek en moraal dat elk aspect van het leven van een moslim beslaat.

Gebaseerd op de islamitische theologie is de islam het oorspronkelijke en oer-geloof dat is geopenbaard via profeten zoals Abraham, Noach, Adam, Mozes en Jezus. Alle moslims volgen de Koran en geloven in de missies van Mohammed. Meningsverschillen leidden echter tot verschillende religieuze stromingen binnen het islamitische geloof.

Islamitische politieke ideologie

Het hedendaagse islamisme, dat religie en terreur met elkaar verbindt, wordt geacht te zijn begonnen tijdens de ‘Vereniging van Moslimbroeders’, ook wel de ‘Beweging van de Moslimbroeders’ genoemd, in 1928. Volgens historici was dit het eerste islamitische fundamentalisme dat uitgroeide tot een internationale beweging die beweerde de islamitische diaspora in de Europese regio’s te vertegenwoordigen.

De oprichter, Hasan al-Banna, publiceerde een totalitaire jihadistische ideologie. Deze doctrine is vaak de primaire bron van intellectueel terrorisme, inclusief de werken van Sayyid Qutb, die nu een van de meest invloedrijke voorvechters in de moslimwereld is.

Hij wordt vaak beschouwd als de rector spiritus (leidende geest) van het islamisme. De werken van Sayyid Qutb zijn in verschillende islamitische talen vertaald. De ideologie van de islam gecreëerd door Qutb werd zo wijdverspreid dat het zelfs een bedreiging vormde voor de seculariteit van het Westen in de twintigste eeuw.

Zelfs als de Moslimbroederschap een minderheid was, was hun beweging een succes. Met veel hulp van hun geloofsscholen en de assistentie van madrassa’s namen ze in aantal toe in de islamitische wereld en in heel Europa. De Moslimbroederschap wist de harten en geesten van jonge moslims te veroveren die hun principes van totalitarisme accepteerden.

Voor islamisten is de wereld zowel repressief als fout. De huidige wereld komt niet overeen met de islamitische politieke ideologie en principes; bovendien is de islam niet langer de overheersende macht. Ze vinden het ook niet prettig dat niet-moslims islamitisch grondgebied bezetten en dat sommige moslims onder een anti-islamitische regering leven. Om de wereld weer ‘goed’ te maken, willen islamisten het kalifaat herstellen. Ze zien het als de eerste stap naar de ‘islamisering’ van de wereld.

Hun opties om hun doelen te bereiken lijken eindeloos. Ze gebruiken vreedzame indoctrinatie, expansie door propaganda en zelfs gewelddadige methoden zoals terrorisme en bloedbaden. Het gebruik van geweld is echter niet de norm. De meesten gebruiken geen geweld, en slechts een klein aantal islamisten is extreem gewelddadig. De Islamitische Bevrijdingspartij in Europa is een goed voorbeeld van een islamistische groep die niet-gewelddadig is.

De islamistische beweging

De islamitische beweging verwijst naar religieuze en politieke organisaties die worden geleid door de principes van de islam. Ze worden vaak gekenmerkt als anti-modern of gedreven door een pre-moderne ideologie die een bedreiging vormt voor de westerse manier van leven.

Gedurende de jaren negentig werden islamitische bewegingen altijd gezien als een bedreiging voor het Westen. Westerse geleerden geloofden dat de islam een politieke, demografische en beschaving-bedreiging vormde voor de wereld.

Geschiedenis

De islamistische beweging begon aan het einde van de 19e eeuw. Dit gebeurde toen de islamitische wereld een enorme transformatie onderging door de confrontatie met ideeën van de Verlichting en de moderniteit. Dit werd gevolgd door massale geletterdheid en de opkomst van printtechnologie, wat de verspreiding van nieuwe ideeën vergemakkelijkte en meer mensen toegang bood tot islamitische materialen, waaronder de Koran. De toename van dit educatieve materiaal ondermijnde het gezag van religieuze geleerden, bekend als de ulama, die vaak hun eigen interpretaties van de geschriften onderwezen.

Het zag ook zijn achteruitgang tijdens het hoogtepunt van het westerse kolonialisme. Voordat het Westen werd beschouwd als de leider in wetenschappelijke prestaties en intellectueel streven, was de islamitische wereld de meest invloedrijke. Het leidde tot intellectuele bewegingen in verschillende instituten.

Islamistische bewegingen verspreidden zich als een lopend vuurtje in de Arabische wereld nadat veel Arabieren teleurgesteld waren in het mislukken van het panarabisme. De Moslimbroederschap groeide van Midden-Oosterse gebieden zoals Irak, Jordanië en Syrië naar de Palestijnse gebieden. Tegenwoordig stellen de meeste islamistische bewegingen dat revolutie hun primaire doelstelling is.

Islamisme na 9/11

De zelfmoordaanval op 9/11 stond vaak bekend als de “ergste internationale terroristische aanslag ooit”. Dit was de tijd dat de moslimwereld werd bestempeld als de belangrijkste bedreiging voor het Westen. Het verving het communisme als de belangrijkste bedreiging voor de wereld.

Na de aanval op 9/11 was er over de hele wereld een anti-moslim en publieke woede. Deze was zo intens dat het in de jaren daarna islamofobie creëerde. Van Noord-Amerika tot Europa werden duizenden migranten van Arabische en islamitische afkomst vastgezet voor kleine vergrijpen. In Noord-Amerika werden moskeeën en islamitische scholen aangevallen en in brand gestoken. De gebeurtenis op 9/11 bracht een nog diepere verdeeldheid en religieus geweld in zowel de moslimwereld als de westerse wereld.

Een verdeelde beweging

Islamisme is verre van een monolithische beweging. Ze hebben geen centrum en geen algeheel radicaal leiderschap. Velen zouden het islamisme zelfs vergelijken met een beweging die lijkt op fascisme en communisme. Net als fascisme en communisme heeft het islamisme verschillende variaties. Om de divisies van het islamisme samen te vatten, bespreken we de twee belangrijkste pijlers: divisie door sub-religieuze voorkeuren en divisie door de reikwijdte van claims en ambities.

In de divisie van sub-religieuze voorkeuren is het islamisme verdeeld in drie hoofdtakken: sjiisme, soennisme en wahhabisme.

1. Soennisme heeft vier theologische en juridische scholen. Zij vertegenwoordigen ook de overgrote meerderheid van de islamisten. Ze geloven ook dat de eerste vier kaliefen de legitieme opvolgers van Mohammed zijn.
2. Het wahhabisme wordt voornamelijk in Saoedi-Arabië gevonden. Hun religie is diep geworteld in de instructies van Mohammed Abd al-Wahhab, die werd beïnvloed door Ibn Taymiyya tijdens de middeleeuwen.
3. Sjiitisch islamisme is voornamelijk verbonden met Iran, waar de bevolking voor 80 procent uit sjiitische moslims bestaat. Zij zijn de op één na grootste tak van de islam en geloven alleen in de kalief Ali en zijn nakomelingen. Zowel sjiieten als soennieten hebben gewelddadige relaties als gevolg van politieke contexten.

Islamistische landen

Islamistische landen bevinden zich voornamelijk in Centraal-Azië, het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Zuid-Azië. Er zijn ongeveer 50 landen waarvan de bevolking moslim is. Tegenwoordig is de islam de op één na grootste religieuze groep ter wereld, met meer dan 1,8 miljard mensen wereldwijd die zichzelf als moslim identificeren. Het land met de grootste moslimbevolking is Indonesië, waar 84 procent van de mensen zich als moslim identificeert, wat neerkomt op ongeveer 230 miljoen mensen.

Enkele van de kernfiguren in het islamisme van de twintigste eeuw zijn Abul A’la Maududi, Sayyid Qutb, Ruhollah Khomeini en Hassan al-Banna.

Samenvatting

• Het islamisme kwam op als een krachtige kracht in de moslimwereld. Islamisten streven naar een revolutionaire transformatie van hun samenlevingen. Hun primaire doel is het vestigen van een striktere en meer religieuze islamitische staat.
• De opkomst van het islamisme had verschillende sociale, politieke en strategische gevolgen in onze wereld.
• Gedurende de jaren negentig werden islamitische bewegingen altijd gezien als een bedreiging voor het Westen. Westerse geleerden geloofden dat de islam een politieke, demografische en beschaving-bedreiging vormde voor de wereld.
• Het woord islamisme kreeg negatieve connotaties tijdens de Islamitische Revolutie van 1979 en de aanslagen op 9/11.
• Na de aanslagen op 9/11 was er over de hele wereld een anti-moslim en publieke woede. Dit was zo intens dat het in de jaren daarna islamofobie creëerde.
• In de westerse media verwijst islamisme naar groepen wiens primaire bedoeling het is om een op de sharia gebaseerde islamitische staat op te bouwen. Ze worden ook vaak in verband gebracht met gewelddadige tactieken en mensenrechtenschendingen.
• Islamistische landen bevinden zich voornamelijk in Centraal-Azië, het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Zuid-Azië. Er zijn ongeveer 50 landen waarvan de bevolking moslim is.
• Tegenwoordig is de islam de op één na grootste religieuze groep ter wereld, met meer dan 1,8 miljard mensen wereldwijd die zich als moslim identificeren.