Homoseksualiteit in het oude Egypte: De queer kant van dit oude rijk

Homoseksualiteit in het oude Egypte is een onderwerp waarover egyptologen en historici al lange tijd debatteren. Er zijn tot nu toe heel weinig afbeeldingen van homoseksualiteit in de Egyptische kunst en geschiedenis ontdekt.

Het weinige bewijs dat we hebben is ook vrij onduidelijk en vatbaar voor veel speculatie. Ontdek in dit artikel wat we weten over homoseksualiteit en lesbiennes in het oude Egyptische koninkrijk.

Queerness verkennen in de oudheid

Het oude Egypte, gelegen langs de benedenloop van de rivier de Nijl in Afrika, is een van ‘s werelds oudste en langst bestaande beschavingen. Er bestaat geen twijfel over dat deze beschaving behoorlijk geavanceerd was voor haar tijd. Niet alleen de cultuur, kunst, architectuur en religie, maar ook de unieke levensstijl van de adel en het gewone volk fascineren archeologen, antropologen en historici al eeuwenlang.

Een vaak over het hoofd gezien aspect van de oude Egyptische cultuur was echter homoseksualiteit. Sinds archeologen zijn begonnen met het opgraven van de ruïnes van het oude Egypte, is er enig bewijs gevonden van relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht, zowel bij mannen als bij vrouwen.

Lees hieronder over enkele van de meest gevierde gevallen van homoseksualiteit in het Egypte van het verleden.

Homo zijn in het oude Egypte: De twee hoge functionarissen

In het jaar 1964 openden archeologen weer een van de vele graven van oude Egyptische hoge functionarissen in Saqqara, in het huidige Egypte. Deze was echter een beetje anders dan de gebruikelijke die ze vonden.

De inscriptie op de graven toonde twee mannen die er samen in waren begraven. Zoals gebruikelijk was in die tijd, werden hun vrouwen en kinderen ook afgebeeld in deze gravures en schilderijen.

Wat ongebruikelijk was, was dat in plaats van hun vrouwen te omhelzen en te kussen, zoals te zien is in de meeste Egyptische graven, beide mannen elkaar vasthielden, omhelsden en kusten.

Deze twee blijkbaar homoseksuele mannen werden later geïdentificeerd als Niankh Khnum en Khnum Hotep, twee hooggeplaatste functionarissen – manicures om precies te zijn – aan het hof van de farao in 2380 v.Chr. Vandaag de dag kunnen we hen ook wel ‘s werelds oudste homokoppel noemen.

De ontdekking van dit graf en de implicaties ervan bleven decennialang het onderwerp van intens debat. Veel conservatieve historici beweren dat de twee mannen waarschijnlijk samen begraven waren omdat ze een tweeling waren.

Ze doen het kussen op de afbeeldingen ook af als slechts broederlijke liefde en genegenheid. Aan de andere kant beweren veel moderne geleerden dat de twee mannen op vrijwel dezelfde manier worden afgebeeld als heteroseksuele paren in andere graven; daarom moeten ze wel een homokoppel zijn.

Lesbiennes in het oude Egypte

Verrassend genoeg werd lesbiennes in het oude Egypte veel meer geaccepteerd en getolereerd dan mannelijke homoseksualiteit. Hoewel bewijs van relaties tussen vrouwen van hetzelfde geslacht zeldzaam is en veel wordt bediscussieerd door historici, is er onmiskenbaar bewijs dat het in die tijd een gevestigde praktijk was, zo niet een algemeen geaccepteerde. Interessant genoeg tonen een aantal oude Egyptische kunstwerken twee vrouwen die betrokken zijn bij expliciete activiteiten.

Bovendien bevat het Egyptische Dodenboek, een funeraire tekst geschreven in 970 v.Chr. door een vrouw, een suggestieve zin die hint op het verbieden van lesbische gemeenschap in de tempel. Dit leidde ertoe dat geleerden beweerden dat de handeling buiten de tempel toegestaan moet zijn geweest.

Een andere tekst gevonden in een oude Egyptische papyrus verbiedt vrouwen om relaties te hebben met een andere getrouwde vrouw. Dit leidt er opnieuw toe dat men speculeert dat het voor twee ongehuwde vrouwen oké moet zijn geweest om een koppel te vormen.

Verschillende kunstwerken uit het Middenrijk van het oude Egypte tonen schaars geklede vrouwen in het gezelschap van andere vrouwen. Hoewel men niet met zekerheid kan zeggen dat deze lesbiennes vertegenwoordigen, blijft een vage mogelijkheid bestaan.

Homoseksualiteit in de oude Egyptische mythologie

Net als de Grieken en de Romeinen waren de oude Egyptenaren polytheïstisch en geloofden ze in een veelheid aan kleurrijke goden en godinnen. Hun religieuze teksten staan vol met verhalen over deze godheden en hun aardse passies en conflicten. Ze worden afgebeeld terwijl ze verliefd worden, trouwen en kinderen krijgen, net als mensen.

Hoewel de meeste van deze mythen de oude godheden als heteroseksueel afbeelden, zijn er enkele met subtiele hints naar homoseksuele handelingen tussen hen. De god van chaos en onheil Seth bijvoorbeeld, wordt berucht afgebeeld terwijl hij homoseksuele activiteiten ontplooit met zijn eigen neef in een bijzonder schandalige mythe.

Geleerden geloven dat omdat Seth de god van de chaos was en deze verhalen hem vaak in een ronduit gemeen daglicht stellen, de praktijk van homoseksualiteit zelfs in die tijd geen algemeen geaccepteerd en getolereerd aspect van de Egyptische seksualiteit was.

De homoseksuele farao

Er is geen definitief bewijs gevonden van een mannelijke farao die expliciet homoseksueel was. In elk geval was seksualiteit in het oude Egypte een zeer gevierd deel van het leven. Bijgevolg bestaan er enkele verhalen over homoseksuele farao’s die openstaan voor speculatie.

Een van de meest geciteerde voorbeelden van een homoseksuele farao is die van koning Pepi II Neferkare, die regeerde tijdens de zesde dynastie van het Oude Rijk van Egypte, en die ‘s avonds laat de kamers van zijn generaal bezocht om te doen wat hij wilde doen.

Ook hier is de tekst zowel suggestief als dubbelzinnig met betrekking tot de seksuele geaardheid van de farao.

Inscripties op graven

Veel van wat we te weten zijn gekomen over het oude Egypte is via kunstwerken op graven en grotten, rollen papyrus die eeuwenlang in deze graven bewaard zijn gebleven, evenals enkele andere willekeurige bronnen.

Een beroemd voorbeeld van homoseksualiteit in het Egypte van het verleden is te zien in een graf in Sheikh Fadl, daterend uit de 5e tot 6e eeuw v.Chr. Dit bevat een tekst van de ene man aan de andere waarin hij openlijk zijn liefde voor zijn mannelijke partner belijdt, zeggende dat hij niet zonder hem kan leven en voor altijd bij hem wil rusten.

Deze inscriptie is een van de meer openlijke bewijsstukken die we hebben over de praktijk van homoseksualiteit in een van de oudste en meest liberale beschavingen ter wereld.

Een ander perspectief

Soms kan men veel over een beschaving te weten komen door teksten te bestuderen van een andere beschaving die in dezelfde tijd bestond. De Joodse geschiedenis is nauw verbonden met die van het oude Egypte en biedt nuttige inzichten in de Egyptische levensstijl. Een andere nauw verbonden gemeenschap in die tijd was het koninkrijk Nubië.

Laten we eens kijken wat zij te zeggen hebben over homoseksualiteit in het oude Egypte.

Perspectief van historici op het Kush-rijk

Het Kushite-rijk van het oude Egypte werd meer dan een eeuw lang geregeerd door de 25e dynastie van heersers. Zij waren een reeks van vijf heersers uit Nubië, en veel historici beweren dat er sterk bewijs is dat er in die tijd hele gemeenschappen van homo’s en lesbiennes in Nubië waren. Er is echter niet genoeg onderzoek gedaan naar de geschiedenis van Kush om deze beweringen naar behoren te bevestigen of te weerleggen.

De Talmoed over Egyptische homoseksualiteit

De Talmoed is een van de twee primaire religieuze teksten van het jodendom. Het is de belangrijkste gids voor rabbijnse joodse wetten en de joodse levenswijze. De Talmoed bevat ook de hele joodse geschiedenis, inclusief de tijd van hun vestiging in Egypte, hun onderdrukking door de farao’s en hun uiteindelijke bevrijding door Mozes.

Het heeft ook enkele interessante dingen te zeggen over seksualiteit in het oude Egypte.

De Talmoed over vrouwelijke homoseksualiteit

In de Talmoed worden de oude Egyptenaren vaak aangehaald als het ultieme voorbeeld van morele corruptie en uitspattingen. Via de Talmoed zijn we te weten gekomen over verschillende unieke oude gebruiken in deze beschaving. Hun nonchalante houding ten opzichte van seksuele relaties is vaak gebruikt als een voorbeeld dat niet gevolgd moet worden.

Interessant is dat vrouwelijke relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht ook prominenter lijken te worden benadrukt in de Talmoed in vergelijking met mannelijke. In feite wordt lesbiennes ronduit beschreven als ‘daden van Egypte’ door een prominente Joodse geleerde genaamd Maimonides in deze tekst.

Conclusie

We weten behoorlijk wat over de homoseksuele praktijken van de oude Egyptische beschaving.

Hier is een kort overzicht van de tekst, waarin we alles beschreven wat we weten over queer relaties uit het verleden:

• Er is weinig dat we weten over homoseksualiteit in het oude Egypte en het weinige bewijs dat we hebben is ook vatbaar voor discussie.
• Het eerste echte bewijs van homoseksualiteit in het oude Egypte kwam van de ontdekking van een graf in Saqqara dat toebehoorde aan twee hooggeplaatste functionarissen.
• Deze twee werden afgebeeld terwijl ze kusten en elkaar omhelsden in de grafgravures en werden beroemd ‘s werelds oudste homokoppel genoemd.
• Lesbiennes in het oude Egypte lijken acceptabeler en gebruikelijker te zijn geweest dan mannelijke homoseksualiteit.
• Er zijn verschillende verwijzingen naar vrouwelijke homoseksualiteit in de oude papyrusteksten, zoals het Egyptische Dodenboek.
• Er is ten minste één solide geval van een farao genaamd koning Pepi II die homoseksueel was.
• De Talmoed, de religieuze tekst van het Joodse volk, beschrijft Egypte ook als het land van de lesbiennes.
• De oude Egyptische mythologie bevat ook enkele verhalen over goden die homoseksuele activiteiten ontplooien. De bekendste is die over Seth, de god van chaos en onheil.
• Ten slotte hebben archeologen schilderijen ontdekt van verschillende vrouwen die schaars gekleed waren en nonchalant rondhingen.

Kortom, hoewel er misschien geen onomstotelijk bewijs is dat homoseksualiteit wijdverbreid was in de oude Egyptische samenleving, hebben we subtiele hints en gevallen ontdekt die erop wijzen dat dit in die tijd een heimelijke praktijk was in het land.