De Grote Moskee van Cordoba – Mezquita

Gelegen in de prachtige, door heuvels omgeven stad Cordoba, is de Grote Moskee van Cordoba, lokaal bekend als Mezquita, een indrukwekkend historisch bouwwerk uit 784 na Christus.

Maar wat de Mezquita uniek maakt, is niet het uiterlijk of de omvang, maar de geschiedenis en de buitengewone mix van culturen. Deze katholieke kathedraal was vroeger een van de grootste islamitische moskeeën in de regio Al-Andalus. Het was ook de op twee na grootste moskee tijdens het Omajjaden-kalifaat.

De moskee, die wordt beschouwd als een van de meest gewaardeerde erfenissen van de islam in Spanje, werd in de twee eeuwen na de voltooiing van het oorspronkelijke bouwwerk drie keer uitgebreid. Het oorspronkelijke bouwwerk werd opgericht op een oude Visigotische kerk met een binnenplaats en een overdekte gebedsruimte.

Sommige materialen die voor de bouw van de moskee werden gebruikt, waren afkomstig van dit gebouw. Hisham I voltooide de Grote Moskee van Cordoba.

De eerste uitbreiding vond plaats tijdens de regering van Abd al-Rahman II, toen hij opdracht gaf de gebedszaal van de Grote Moskee van Cordoba gigantisch te maken. Dit veranderde de oorspronkelijke hoogte van het gebouw en bracht kapitelen voort. Muhammad I voltooide het werk, evenals de masqura, en herstelde de Sint-Stefanuspoort. Zijn zonen al-Mundhir en ‘Abdallah voltooiden de schatkamer en de overdekte doorgang.

Tegen het einde van de 10e eeuw bouwde al-Mansur de laatste en grootste uitbreiding tijdens de regering van Hisham II. Omdat de moskee niet verder naar het zuiden kon worden uitgebreid, vergrootten ze deze naar het oosten en voegden ze acht nieuwe schepen toe. De rest bleef onveranderd, inclusief de mihrab en de mashqura van al-Hakam II.

Naast moskee werd de Grote Moskee van Cordoba ook gebruikt als christelijke kathedraal. In 1236, toen christelijke troepen naar Cordoba kwamen, werd de moskee gewijd aan de Kathedraal van de Maria-Tenhemelopneming. In tegenstelling tot andere moskeeën die werden afgebroken om plaats te maken voor kathedralen, bleef de Grote Moskee van Cordoba behouden. Het is momenteel een van de belangrijkste toeristische attracties van de stad.

De Mihrab

Beroemd om zijn kleurrijke interieur en de uiterst gedetailleerde Mihrab, wordt de Grote Moskee van Cordoba vaak beschouwd als werkelijk voortreffelijke architectuur. Het is uniek in de stad. Het verbluffende ontwerp van de moskee is te zien in de enorme gebedsruimten, die aanvoelen als een afgrond die naar alle kanten doorloopt.

De Mihrab bevindt zich in het gebied van de Maqsurah – het midden van de qibla-muur – en wordt beschouwd als de heiligste plek van de moskee waar mensen tegenwoordig bidden. Hij bevindt zich tussen de deuren van de schatkamer en de Sabat.

Tegenwoordig is het ook een van de meest bezochte plekken vanwege de fantastische kunst en architectuur. Wanneer mensen spreken over de koepel van de Mihrab, bedoelen ze niet alleen de nis in de muur. In de Grote Moskee van Cordoba is de Mihrab een kleine achthoekige kamer. Dit is de plek waar iedereen samenkomt om de prachtige decoraties en gestileerde motieven te bewonderen.

Het interieur van de moskee

Over het algemeen is de moskee verdeeld in twee secties. De eerste is de binnenplaats of sahn, waar de minaret staat. De tweede is de gebedsruimte of haram. De zaal bestaat uit een woud van zuilen met rode en witte bogen.

Bij het betreden van de moskee zie je twee kleine zwarte marmeren zuilen die een ingang met een ronde boog ondersteunen. De patronen op de boog omvatten donkerzwarte, rode en grijze wijnranken op een gouden achtergrond. Men gelooft dat dit is gemaakt door Byzantijnse kunstenaars die door Al-Hakam II waren ingehuurd. Boven de boog vind je ingelegde gouden spiralen op de marmeren hoeken.

Er is ook een band met Kufisch schrift in goud die luidt:

“Lof zij God, meester van de werelden die Al-Hakam II gunstig gezind was, de dienaar van God, de prins van de gelovigen… voor deze eerbiedwaardige constructie en hem hielp bij de bouw van dit eeuwige paleis, om deze moskee ruimer te maken voor zijn onderdanen, iets wat zowel hij als zij vurig wensten.”

De geribbelde koepel boven de mihrab is een van de meest kenmerkende kenmerken. De ingewikkelde kruisribconstructie met schitterende mozaïeken in Byzantijnse stijl in de mihrab en bogen zorgt voor een opvallende verschijning en verlicht de mihrab eronder. De hoefijzervorm van de onderste bogen in de gebedsruimte is zeer typerend voor de West-Islamitische architectuur.

In 962 na Christus bouwde Al-Hakam II een nieuwe mihrab met een volledige kamer als een speciale plek voor hem om te bidden. De kamer was de eerste in zijn soort en was alleen voor hem gereserveerd. Hoewel het dezelfde thema’s bevatte als de rest van de moskee, was de masqurah rijker versierd. Het had ingewikkeld gesneden wit-gouden voussoirs op de rood-witte bogen. De bogen dienden als twee schermen voor de mihrab, wat getuigt van het detail en de luxe van het interieur.

Een ander uniek onderdeel van de architectuur van de Grote Moskee van Cordoba is een lager niveau onder het heiligdom. Hier vind je kamers geplaveid met mozaïeken in donkere, rode, zwarte en witte patroonontwerpen. De mozaïeken vertonen enige gelijkenis met de Romeinse of Fenicische stijl. De gebruikte stenen kwamen vermoedelijk uit steengroeven niet ver van Cordoba, waar mengsels van zwart, rood en wit jaspis worden gewonnen.

Het exterieur van de moskee

De moskee ligt nabij de rivier de Al-Wadi, nu de Guadalquivir-rivier genoemd. Het bouwwerk heeft een bruto oppervlakte van 21.875 m2. De muren zijn opgetrokken uit kalksteen in blokken van ongeveer 1,07 – 1,15 m lang en 0,53-0.60 m breed. Ze hebben een diepte van ongeveer 0,48 m. De blokken zijn in de lengterichting uitgelijnd met een omheiningsdiepte van 1,14 m.

De moskee beschikt over een systeem van bogen in twee lagen, gemaakt van rode en witte stenen. De bogen rusten op zuilen van marmer, graniet, jaspis en onyx. De meeste van deze hergebruikte materialen zijn afkomstig uit andere oude gebouwen.

Elk van de verschillende hoofdgebouwen volgt de stijl en het concept van het origineel. Ze hebben allemaal een ommuurde binnenplaats, een hypostyle zaal gebouwd op een raster van modulaire traveeën. De arcades bevatten dubbele bogen die sterk geïnspireerd zijn op de Omajjaden-moskee. De zuilen en knooppunten zijn een mix van gotische en Arabische kunst.

Volgens architectuurhistoricus Nuha N.N. Khoury werd het bouwwerk gedurende meerdere eeuwen gebruikt. Het ontwerp “bevindt zich op een kruispunt tussen verleden en toekomst.” Het combineerde de duidelijke oudere stijl van de Omajjaden-tradities met de nieuwe creatieve methoden in Al-Andalus. De aanwezigheid van hergebruikte zuilen, gebandeerde bogen en hypostyle bogen vertoont gelijkenissen met de Rotskoepel en de Grote Moskee van Damascus.

Samenvattend zijn dit de dingen die we over de moskee hebben geleerd:

• De Grote Moskee van Cordoba staat lokaal bekend als de Mezquita. Het is een van de belangrijkste toeristische attracties in de stad.
• Het oorspronkelijke bouwwerk van de moskee werd voltooid in 784 na Christus. Daarna volgde een reeks uitbreidingen gedurende de volgende twee eeuwen.
• De mihrab van de moskee is van een onaardse schoonheid en gevuld met Byzantijnse mozaïeken.
• Men gelooft dat de moskee is geïnspireerd op de Grote Moskee van Damascus, vandaar de overeenkomsten in architectuur.
• De moskee is nu een katholieke kathedraal.

De moskee vandaag de dag

Eeuwenlang is de moskee het hart en het centrale punt van Cordoba gebleven—tot op de dag van vandaag. Het wordt ook beschouwd als een van de belangrijkste monumenten in de hele westerse moslimwereld.

De Grote Moskee van Cordoba werd in 1984 opgenomen op de Werelderfgoedlijst. Sindsdien beschermt en handhaaft het historische centrum van Cordoba de materiële integriteit van het bouwwerk.

In latere jaren waren er veel controverses vanwege de geschiedenis. Sinds het begin van de jaren 2000 hebben veel Spaanse moslims geprobeerd de rooms-katholieke kerk ervan te overtuigen hen toe te staan in de kathedraal te bidden. Hun campagne is echter bij herhaling afgewezen, zowel door de kerkelijke autoriteiten in Spanje als door het Vaticaan.