Egyptische gloeilamp: Wat je moet weten om feiten van fictie te scheiden

Een wandinscriptie in de Tempel van Hathor in Dendera lijkt een oude Egyptische gloeilamp af te beelden, wat sommigen interpreteren als bewijs dat de Egyptenaren over elektriciteit beschikten.

Er is gesuggereerd dat de inscripties lijken op een Crookes-buis, een experimentele elektrische ontladingsbuis die in de 19e eeuw werd uitgevonden.

Archeologen en Egyptologen hebben deze beweringen als fictie afgedaan, maar het Dendera-licht blijft de nieuwsgierigheid prikkelen. We gaan op reis naar het verre verleden om de waarheid van de mythe te scheiden en de oorsprong en geschiedenis van het zogenaamde Dendera-licht te verklaren.

Dendera-licht: Wat betekent het?

Het tempelcomplex in Dendera in Opper-Egypte was het cultcentrum van Hathor, de oude Egyptische godin van de hemel, vruchtbaarheid en vrouwen, en de moeder van de zonnegod Ra. Een inscriptie op een stenen reliëf in een ondergrondse gang onder de hoofdtempel is al enkele decennia een bron van controverse.

Pseudohistorici hebben de inscriptie, ook wel bekend als de Dendera-gloeilamp, geïnterpreteerd als bewijs dat de oude Egyptenaren kennis hadden van elektriciteit en daadwerkelijk elektrische lampen bezaten. Hun theorie is verworpen door archeologen en Egyptologen, die volhouden dat de inkerving een afbeelding is van een Egyptische scheppingsmythe.

Pseudohistorici beweren dat de inkerving een antieke gloeilamp voorstelt

Op het eerste gezicht lijkt de inscriptie op een langwerpige lamp met een golvende lijn binnenin die eruitziet als een draad. De ‘draad’ leidt naar een klein doosje waarop we een knielende godheid zien. Naast de lamp zien we twee Djed-zuilen met armen die verbonden zijn met het draadachtige object in het midden, en een baviaan gewapend met twee messen.

Volgens de Zwitserse pseudo-archeoloog en romanschrijver Erich von Däniken stelt de inkerving een gloeilamp voor. Hij en andere niet-reguliere historici interpreteren het als bewijs voor het bestaan van elektrische verlichting in het oude Egypte. Däniken gaat zelfs nog verder en suggereert dat de slang diende als gloeidraad en de Djed-zuil als isolator, terwijl de buis zelf een antieke gloeilamp was. De baviaan wordt geïnterpreteerd als een bewaker die ervoor zorgt dat het apparaat niet wordt misbruikt.

Het is geen gloeilamp, maar een scène uit een van de oudste Egyptische mythen, zeggen Egyptologen

Waar pseudohistorici een gloeilamp zien, zien Egyptologen een afbeelding van een bekend motief uit de oude Egyptische mythologie. Bij nadere inspectie wordt duidelijk dat de draad in feite een slang is die uit een lotusbloem tevoorschijn komt. Om te begrijpen wat de inkerving werkelijk uitbeeldt, is het noodzakelijk om te verwijzen naar een oude Egyptische scheppingsmythe.

Men gelooft dat het lampachtige object de baarmoeder van de hemelgodin Nut afbeeldt, de vrouw van de aardgod Geb, waar de zonnegod Ra elke dag doorheen reisde. Er is consensus onder Egyptologen dat de slang die we in het midden van het lampachtige object zien, de god Harsomptus is, algemeen bekend als Horus. Er is ook gesuggereerd dat het lampachtige object de baarmoeder van Nut symboliseert, waaruit Horus in de gedaante van een slang tevoorschijn komt om geboorte te geven aan een nieuwe dag.

Horus: De hereniger van twee landen en de god van de hemel

Horus, een van de belangrijkste oude Egyptische godheden, bekend onder verschillende andere namen zoals Her, Heru en Hor, speelt een cruciale rol in de Egyptische mythologie. Horus werd al in het prehistorische Egypte vereerd en werd later geassocieerd met het koningschap en de politieke eenheid van Egypte.

Hij wordt in vele vormen afgebeeld, waaronder die van een slang, een valk en een kind. Een Egyptische mythe vermeldt dat Ihy, de zoon van Horus en Hathor, ontstond uit een lotusbloem. Dit heeft sommige Egyptologen ertoe aangezet een theorie te formuleren dat de antieke gloeilampen die op tempelreliëfs zijn afgebeeld, lotusbloemknoppen zijn die dienen als goddelijke incubatoren.

Een lotus in de vorm van een lamp of bewijs van elektriciteit in het oude Egypte?

Voor de meeste Egyptologen zijn de inscripties onder de tempel van Hathor in Dendera stevig geworteld in de Egyptische mythologie. Een Noorse elektrotechnicus was echter de eerste die beweerde dat de afbeelding een oude Egyptische lamp voorstelde.

De theorie kreeg publieke aandacht toen twee Oostenrijkse auteurs een boek publiceerden waarin zij betoogden dat het Dendera-licht diende als een elektrisch apparaat dat de Tempel van Hathor verlichtte.

Een andere elektrotechnicus bouwde een werkend model van het Dendera-licht en ontdekte dat: “De gloeidraad breder wordt totdat deze de hele glazen ballon vult. Dit is precies wat we zien op de afbeeldingen in de ondergrondse kamers van het Hathor-heiligdom.”

Het Dendera-reliëf is niet het enige dat lotusvormige ‘lampen’ afbeeldt

De lotusbloem was om vele redenen heilig voor de oude Egyptenaren. In één versie van de oude scheppingsmythe was de lotusbloem het eerste dat tevoorschijn kwam uit de wateren van de kustloze oerzee die bestond voor de schepping van de wereld.

De lotus gaf vervolgens geboorte aan de zonnegod Atum-Ra, de eerste godheid waarvan werd gedacht dat hij andere goden had geschapen. De lotus in de vorm van een lamp verschijnt vaak als motief op antieke reliëfs en inkervingen. Dit is voldoende bewijs voor de meeste Egyptologen die het Dendera-licht interpreteren als een symbool van de zonnegod die uit de lotusbloem tevoorschijn komt.

Waarom de controverse over het Dendera-licht blijft bestaan

Ondanks de consensus onder Egyptologen vinden sommigen het idee van het bestaan van elektriciteit in het oude Egypte te spannend om op te geven. Volgens hen was het Dendera-licht een geheim dat alleen bekend was bij priesters die toegang hadden tot de heilige delen van de tempel en rituelen uitvoerden.

Als onderdeel van de nieuwjaarsvieringen zouden de priesters in de tempel een kleine hoeveelheid licht hebben gecreëerd die in golven uit het lichaam van de slang zou zijn gekomen. Desalniettemin lijken de inscripties deze theorie niet te bevestigen. Talrijke bronnen suggereren dat de Dendera-inscripties een mythologische betekenis hebben, terwijl bewijs dat de gloeilamptheorie zou ondersteunen volledig ontbreekt.

Is er een geheime boodschap verborgen in de Dendera-inscripties?

Er zijn geen historische teksten ontdekt die verwijzen naar het bestaan van oude Egyptische verlichtingstechnieken. Archeologen hebben nergens in graven en op antieke locaties in heel Egypte elektrische artefacten gevonden.

Het is echter mogelijk dat onze kennis onvolledig is en dat er een diepere betekenis schuilt in de muurreliëfs van Dendera. De afwezigheid van definitief bewijs laat ruimte voor speculatie.

Een korte geschiedenis van het tempelcomplex van Dendera

Het tempelcomplex in Dendera is waarschijnlijk het best bewaarde tempelcomplex in Egypte. Dendera was het cultcentrum van de godin Hathor, een van de belangrijkste oude Egyptische godheden.

De plek waarop de tempel was gebouwd diende als necropolis in de Vroeg-dynastieke Periode, maar de huidige structuur dateert uit de Ptolemeïsche periode. Het tempelcomplex bleef in gebruik tijdens de Romeinse tijd, toen de hypostyle zaal werd gebouwd.

Het grote tempelcomplex herbergt verschillende tempels, heiligdommen, een basiliek, twee geboortehuizen en een heilig meer binnen zijn muren. Romeinse keizers van Tiberius (14 – 37 n.Chr.) tot Marcus Aurelius (161 – 180 n.Chr.) bleven toevoegingen doen aan het complex, dat tot de christelijke periode in gebruik bleef.

Hathor: De meest geliefde godin van het oude Egypte

De pracht van het tempelcomplex van Dendera en het voortdurende gebruik ervan getuigen van de buitengewone populariteit van Hathor. De godin werd vereerd van de faraonische tot de Romeinse tijd als symbool van vruchtbaarheid en leven.

Volgens een oud Egyptisch geloof reisde Hathor van haar tempel in Dendera naar Edfu, waar de tempel van haar echtgenoot Horus zich bevindt. Deze periode werd aangeduid als een ‘Gelukkige Reünie’.

De Tempel van Hathor is ook beroemd om de Dendera-dierenriem, een bas-reliëf met mens- en dierfiguren dat werd ontdekt op het plafond van een kapel in de Tempel van Hathor.

Egyptologen geloven dat het een nachtelijk hemellandschap voorstelt dat de Egyptenaren gebruikten als kaart van de hemel. Voorheen werd gedacht dat het diende als een reusachtige horoscoop. De Dendera-dierenriem werd in de 19e eeuw naar Frankrijk gebracht en is te bezichtigen in het Louvre.

Conclusie

De Dendera-reliëfs blijven een bron van controverse, waarbij sommigen beweren dat ze een gloeilamp afbeelden, terwijl Egyptologen de theorie verwerpen en stellen dat de reliëfs verwijzen naar een oude scheppingsmythe.

Bewijs voor de eerste bewering ontbreekt, aangezien de theorie berust op vermoedens en niet consistent is met wat we weten over het oude Egypte. Toch blijft het Dendera-licht om een aantal redenen een mysterie:

• De inscriptie lijkt een lampachtig object en een draad en een kabel af te beelden.
• Het werd gevonden in een ondergrondse gang onder de Tempel van Hathor, waar heilige rituelen werden uitgevoerd.
• Sommigen suggereren dat de Dendera-lamp werd gebruikt bij rituelen tijdens de nieuwjaarsviering.
• Egyptologen geloven dat de inscripties een zonnegod afbeelden die uit een baarmoeder tevoorschijn komt.

De Dendera-reliëfs zullen een object van studie blijven voor Egyptologen en degenen die gefascineerd zijn door de mogelijkheid dat ze een antieke gloeilamp afbeelden.