Spijkerschrift en Hiërogliefen: De Overeenkomsten en Verschillen
Spijkerschrift en hiërogliefen waren twee schrijfmethode die respectievelijk in Mesopotamië en Egypte werden uitgevonden. Deze twee schrijfsystemen hielpen bij het vastleggen van de activiteiten uit het verleden.
Delen deze schrijfstijlen enkele gemeenschappelijke elementen en kenmerken?
Lees verder om de overeenkomsten en verschillen tussen spijkerschrift en hiërogliefen te ontdekken.
De oorsprong en ontwikkeling van het spijkerschrift
De Sumeriërs die in de regio Mesopotamië leefden, waren de bedenkers van het spijkerschrift, ook wel bekend als het Mesopotamische alfabet, dat tekens gebruikte om gebeurtenissen te beschrijven en gegevens bij te houden.
De naam spijkerschrift komt van het Latijnse woord “cuneus,” wat een brede wig betekende. Deze brede wig kenmerkte de manier waarop de Sumeriërs de tekens tekenden.
Ontstaan ergens in het 4e millennium v.Chr., leidden de Sumeriërs het spijkerschrift af van een systeem dat bekend staat als proto-schrift. Net als het spijkerschrift gebruikte het proto-schrift eenvoudige tekens om ideeën en boodschappen over te brengen. Het proto-schrift stamde ook af van boekhoudtokens die werden gebruikt in de culturen van het Nabije Oosten, en deze tokens waren afbeeldingen van dieren gecombineerd met getallen.
Het was de vorm van deze tokens die de basis vormde voor de spijkerschrift-pictogrammen. Tijdens de vroege jaren van het spijkerschrift tekenden de Sumeriërs eenvoudige pictogrammen met behulp van een gereedschap dat bekend staat als een stylus. Ze tekenden kolommen waarin de pictogrammen werden geschetst, en de Sumeriërs gebruikten steen of klei als tekenmateriaal.
Vroeg-dynastiek tijdperk
Aanvankelijk bestond het spijkerschriftsysteem alleen uit plaatjes, ook wel Sumerische hiërogliefen genoemd, waarin mensen bepaalde landen, goden, bomen, enz. voorstelden met een afbeelding of een symbool.
Rond 2900 v.Chr. ontwikkelde het spijkerschrift zich echter tot monosyllabisch (eenlettergrepig). Zo nam het spijkerschrift nu de vorm aan van woorden die de taal vertegenwoordigden.
In de Sumerische taal betekende “su” bijvoorbeeld hand. Daarom vertegenwoordigde de afbeelding van de hand het woord of de klank “su.” Dat was hoe het spijkerschrift monosyllabisch werd. Deze ontwikkeling was gemakkelijk omdat de Sumerische taal vol zat met eenlettergrepige woorden.
Bovendien maakte het monosyllabische spijkerschrift het lezen gemakkelijk. Aanvankelijk kon één pictogram veel woorden betekenen, wat het lezen omslachtig maakte, aangezien de pictogrammen in het spijkerschriftsysteem ongeveer 1.500 in getal waren. Deze nieuwe ontwikkeling reduceerde de pictogrammen tot ongeveer 600 — veel minder dan voorheen.
Determinatieve tekens
Er werden ook determinatieve tekens geïntroduceerd om het spijkerschrift gemakkelijk te begrijpen te maken. Dit waren symbolen die geassocieerd werden met bepaalde pictogrammen om ze betekenis te geven.
Deze determinatieve tekens gaven aan dat een bepaald pictogram een koning, god, land of dier betekende. De eerste Sumerische koning van wie de naam in spijkerschrift werd vastgelegd, was Mebarasi van Kisj.
Kenmerken van het spijkerschrift
Later ontwikkelde het spijkerschrift zich van pictogrammen naar lineaire markeringen die ideeën vertegenwoordigden. Deze markeringen werden gemaakt met het gebruik van een puntige stylus. Het spijkerschrift werd vervolgens van boven naar beneden en van links naar rechts geschreven. Deze vorm van spijkerschrift was tijdrovend, omdat men slechts één lineaire markering tegelijk kon maken.
Tijdens het 3e millennium v.Chr. vond men de wigvormige stylus uit. Deze uitvinding maakte het schrijven snel en gemakkelijk en was ook verantwoordelijk voor de wiggen aan de uiteinden van de spijkerschrifttekens.
Verschillende beschavingen namen het spijkerschrift over, waaronder de Akkadiërs, Perzen en Egyptenaren. Er wordt algemeen aangenomen dat het Egyptische spijkerschriftalfabet de hiërogliefen heeft beïnvloed. Lees verder voor meer informatie.
De oorsprong en betekenis van hiërogliefen
Hiërogliefen waren tekens die woorden vertegenwoordigden. Geleerden geloven dat de Egyptenaren rond 2925 v.Chr. hiërogliefen begonnen te gebruiken. Deze tekens vertegenwoordigden ook de objecten die ze aangaven of specifieke klanken. Hiërogliefen was een Grieks woord dat heilig schrift betekende, vertaald uit de Egyptische woorden “medoe netsjer,” wat de woorden van de goden betekent.
De Grieken gebruikten het woord hiërogliefen om het in contrast te plaatsen met het Egyptische demotische schrijfsysteem. De eersten die de hiërogliefen gebruikten waren de oude Egyptenaren. De term is echter ook andere oude schrijfsystemen gaan vertegenwoordigen, zoals de Azteekse en Anatolische hiërogliefen. Deze schrijfsystemen verschilden sterk van elkaar.
Hiërogliefen door de geschiedenis heen
Sommige geleerden geloven dat de Egyptische hiërogliefen hun wortels in het spijkerschrift hadden vanwege het contact tussen Egypte en Mesopotamië. Een theorie die deze bewering ondersteunt, is het feit dat het spijkerschrift al bestond vóór de hiërogliefen.
Andere experts geloven echter dat beide schrijfsystemen onafhankelijk van elkaar waren. Dit komt doordat het gebruik van de symbolen in beide schrijfsystemen verschillend is.
De Egyptische hiërogliefen volgden de artistieke uitingen op die sommige vazen uit het oude Egypte versierden. Potten die ontdekt zijn in het oude Gerzeh, gedateerd rond 4000 v.Chr., hadden bijvoorbeeld deze artistieke impressies die leken op hiërogliefen. Hiërogliefen ontwikkelden zich tot het belangrijkste schrijfsysteem in veel andere oude culturen.
Wat is het verschil tussen spijkerschrift en hiërogliefen?
Hoewel zowel het spijkerschrift als de hiërogliefen gebruikmaakten van symbolen om ideeën, woorden en klanken te vertegenwoordigen, zijn er enkele verschillen, zoals het gebruik van medeklinkers en schrijfmedia.
Zoals al besproken, verwezen spijkerschrift en hiërogliefen ook naar andere schrijfsystemen. Dit artikel zal alleen de verschillen vergelijken tussen de Egyptische hiërogliefen en de Mesopotamische schrijfstijl.
Het gebruik van medeklinkers in zowel spijkerschrift als hiërogliefen
Het belangrijkste verschil tussen de Egyptische hiërogliefen en het spijkerschrift is het gebruik van medeklinkers. De Egyptische literatuur gebruikte veel medeklinkers, wat vergelijkbaar was met de Semitische talen die zich later ontwikkelden. Geleerden noemden deze schrijfstijl een abjad.
In de Egyptische hiërogliefen waren er medeklinkertekens, woordtekens en determinatieven.
Het spijkerschrift daarentegen bevatte klinkers; het was daarom geschikt voor niet-Semitische talen. Het Mesopotamische schrijfsysteem was syllabisch, wat betekende dat een pictogram twee letters kon vertegenwoordigen, de ene een medeklinker en de andere een klinker. Woorden geschreven in spijkerschrift waren daarom gemakkelijk uit te spreken.
De schrijfmedia van spijkerschrift en hiërogliefen
Dit lijkt misschien niet belangrijk, maar dat is het wel, omdat de schrijfmedia het uiterlijk van de tekens beïnvloedden. De punt van de stylus die werd gebruikt bij het schrijven van spijkerschrift was wigvormig, en dit gaf het zijn kenmerkende tekens. Ook gebruikte het spijkerschrift kleitabletten en dit zorgde ervoor dat de pictogrammen er anders uitzagen.
Aan de andere kant waren de schrijfmaterialen voor de Egyptische hiërogliefen beitels, hamers en penselen.
Deze gereedschappen maakten de Egyptische hiërogliefen geprolongeerder en kleurrijker dan het spijkerschrift. Ook de schrijfmaterialen papyrus en steen gaven de Egyptische hiërogliefen een ander uiterlijk.
Een ander verschil is dat Egyptenaren hiërogliefen ofwel verticaal of horizontaal schreven, of beide. De Sumeriërs schreven het spijkerschrift verticaal, maar in de loop der jaren werd dit veranderd naar horizontaal.
De overeenkomsten tussen spijkerschrift en hiërogliefen
Verschillen terzijde, deelden zowel het spijkerschrift als de hiërogliefen verschillende overeenkomsten. Deze overeenkomsten kunnen het ongetrainde oog verwarren, omdat mensen vanwege hun sterke gelijkenis de twee oude schrijfsystemen vaak voor elkaar aanzien.
Zowel spijkerschrift als hiërogliefen gebruikten vergelijkbare tekens
Dit was de meest opvallende overeenkomst tussen de twee. Beide schrijfsystemen gebruikten pictogrammen en logogrammen om woorden, ideeën en klanken te vertegenwoordigen. Pictogrammen waren afbeeldingen die woorden vertegenwoordigden, terwijl logogrammen tekens waren die ideeën aanduidden.
Merk echter op dat, hoewel beide systemen vergelijkbare tekens gebruikten, de betekenis van de tekens verschillend was.
Spijkerschrift en hiërogliefen gebruikten vergelijkbare schrijfgereedschappen
Beide schrijfsystemen gebruikten klei als hun schrijfmaterialen. Het gebruik van klei gaf de tekens een vergelijkbaar uiterlijk, vooral bij het vergelijken van de vroege spijkerschriftteksten met hiërogliefen. Latere ontwikkelingen zagen een verschuiving in het spijkerschrift van het gebruik van afbeeldingen naar streken.
Hoe de Steen van Rosetta hielp bij het ontcijferen van hiërogliefen
Vóór de ontdekking van de Steen van Rosetta konden geleerden het spijkerschrift en de hiërogliefen niet begrijpen. Ontdekt door de soldaten van Napoleon Bonaparte in Egypte in 1799, was de steen een fragment van een grotere plaat.
De tekst op de steen was een boodschap die aangaf dat de priesters van de tempels koning Ptolemaeus steunden. De Egyptenaren schreven deze boodschap in drie schrijfsystemen, namelijk hiërogliefen, demotisch en Grieks.
De inscripties in drie verschillende schrijfstijlen hielpen moderne geleerden om hiërogliefen te decoderen, omdat de moderne geleerden het oud-Grieks konden lezen en begrijpen. Ze gebruikten het Grieks waar ze vertrouwd mee waren om de hiërogliefen te ontcijferen.
Sinds de ontdekking van de steen hebben geleerden immens inzicht gekregen in de Egyptische cultuur en beschaving.
Wie ontcijferde de Steen van Rosetta?
De eerste die de Steen van Rosetta ontcijferde was Thomas Young. Door de woorden in het oud-Grieks te vergelijken met de hiërogliefen, was hij in staat het eerste woord te decoderen: Ptolemaeus. Koning Ptolemaeus was een Griekse koning die over het oude Egypte heerste. Vervolgens realiseerde Jean-François Champollion zich dat de hiërogliefen klanken van de oud-Egyptische taal waren.
Deze belangrijke stap leidde tot zijn ontdekking dat de Egyptenaren hiërogliefen gebruikten om namen van niet-Egyptische koningen aan te duiden. Champollion gebruikte dit om de alfabetten van het hiërogliefensysteem te decoderen.
Later ontdekte hij dat de teksten ook de namen van Egyptenaren aanduidden. Daarna gebruikte hij de Koptische taal, die al was gedecodeerd, om de boodschap op de Steen van Rosetta te vertalen.
Samenvatting
Tot nu toe hebben we de oorsprong, verschillen en overeenkomsten van het spijkerschrift en de hiërogliefen ontdekt. We hebben ook gezien hoe de Steen van Rosetta hielp bij het vertalen van hiërogliefen.
- Hiërogliefen en spijkerschrift waren oude schrijfsystemen die respectievelijk door de Sumeriërs en de Egyptenaren werden gebruikt.
- Beide beschavingen gebruikten deze geschriften om gegevens en rekeningen van activiteiten bij te houden.
- Geleerden geloven dat de hiërogliefen afstamden van het spijkerschrift toen de Egyptenaren in contact kwamen met de Mesopotamiërs.
- Het belangrijkste verschil tussen beide geschriften waren de wigvormige tekens van het spijkerschrift.
- De Steen van Rosetta, ontdekt in 1799, speelde een belangrijke rol bij het decoderen van hiërogliefen.
- Thomas Young was de eerste persoon die het woord Ptolemaeus decodeerde van de Steen van Rosetta.
- Later voltooide Jean-François Champollion de vertaling door de alfabetten van de hiërogliefen te vergelijken met de Koptische taal.
Zowel het spijkerschrift als de hiërogliefen speelden belangrijke rollen bij het ontwikkelen van andere schrijfsystemen. Hoewel de Sumeriërs het spijkerschrift ontwikkelden en de Egyptenaren de hiërogliefen, waren beide systemen de fundamenten van andere schrijfsystemen, zoals het Engelse (en Nederlandse) alfabet.
