De Ayatollah: Definitie en beroemde ayatollahs

De hooggeplaatste sjiitische geestelijkheid van Iran vormt de leiding van de islam in Iran en beschikt over enorme macht binnen het politieke systeem van het land. Gedurende de 20e eeuw kregen religieuze leiders de term “ayatollah” toebedeeld. Sinds de revolutie van 1979 is deze titel aan duizenden Iraanse geestelijken verleend.

In dit artikel leggen we de rol van de sjiitische geestelijkheid in Iran uit en verkennen we de levens van de beroemdste ayatollahs van het land.

Wat is een ayatollah?

Ayatollah is de eretitel die wordt gegeven aan de hoogste geestelijken binnen de sjiitische islam in Iran. De term kwam in gebruik tijdens de 20e eeuw, vooral in de jaren 1940. Na de Islamitische Revolutie in 1979 werden duizenden geestelijken ayatollah, omdat de titel regelmatig werd gegeven aan iedereen die met succes een geavanceerde sjiitische religieuze opleiding afrondde.

Het woord ayatollah vertaalt zich als “Teken van God” of “Spiegel van God”. De naam wordt uitsluitend gebruikt door sjiitische moslims in Iran en wordt niet erkend door soennitische moslims.

De term Ayatollah al-Uzma (ook wel Grootayatollah genoemd) vertaalt zich als “Groot Teken van God” en wordt door een groep sjiitische ouderen toegekend aan de hoogst gerangschikte ayatollahs. Deze term werd gecreëerd vanwege het grote aantal ayatollahs na de revolutie.

Hoe wordt iemand een ayatollah?

Hoewel geestelijken van andere religies vaak ceremonies houden bij het toekennen van eretitels, verkrijgt een geestelijke de titel ayatollah op natuurlijke wijze door de steun te winnen van oudere sjiitische geestelijken en de gewone Iraanse moslims. Wanneer een religieuze student besluit ayatollah te worden, bezoekt hij meestal een seminarie in de heiligste steden van de sjiitische islam.

Naast islamitische studies bestudeert de student ook filosofie, wetenschap en vele andere onderwerpen. Er wordt van hem verwacht dat hij tijdens zijn studie begint met het geven van lezingen en het schrijven van teksten over zijn eigen persoonlijke, geïnformeerde interpretatie van de islam.

Naarmate de student een achterban begint op te bouwen in de Iraanse academische wereld, krijgt hij de titel van “Marja al-taqlid” of “bron van navolging”. Na het verkrijgen van een groot aantal loyale volgelingen en het winnen van de goedkeuring van oudere geestelijken, krijgt hij de titel ayatollah.

Ruhollah Khomeini

De veruit beroemdste ayatollah in de Iraanse geschiedenis is Ayatollah Khomeini. Ruhollah Khomeini werd in 1900 geboren in Centraal-Iran en werd in de jaren 1920 een religieus geleerde binnen de sjiitische islam.

Toen Britse troepen in 1941 een bezettingsmacht naar Iran stuurden, werd Mohammad Reza Pahlavi aan de macht geholpen als de Sjah, de hoogste leider van Iran. De Sjah onderhield zeer nauwe banden met het Westen en stond aanzienlijke Westerse economische invloed toe in het land, vooral wat betreft de olietoevoer.

In 1953, nadat de Sjah een democratische verkiezing had verloren, hielpen de Amerikaanse en Britse geheime diensten bij het opzetten van een staatsgreep die de Sjah weer aan de macht bracht, grotendeels om de Westerse oliebelangen te beschermen. Deze coup vervreemdde veel Iraniërs van de Sjah, die zij steeds meer zagen als een Westerse marionet.

Gedurende de jaren 1960 voerde de Sjah ook vele grootschalige hervormingen door om het land te verwestersen en te seculariseren. Dit besluit leidde tot woede onder veel van de conservatieve sjiitische islamisten van het land, zoals Khomeini, die deze veranderingen zagen als een afdwaling van de traditionele islamitische wortels van Iran.

Khomeini uitte steeds meer kritiek op het regime van de Sjah vanuit zijn seminarie in de stad Qom. Hij pleitte voor een omverwerping van de Sjah om een conservatieve islamitische republiek te stichten. Hij werd in 1963 gearresteerd vanwege zijn kritiek op de Sjah, wat hem tot een symbool maakte voor de groeiende oppositie tegen het regime.

Na zijn arrestatie leefde hij in ballingschap in diverse andere landen, maar hij bleef de Iraanse bevolking aanmoedigen om de Sjah omver te werpen. Terwijl hij in Irak woonde, maakte hij veel opnames van zijn preken en stuurde deze naar Iran, waar ze steeds vaker werden gedeeld onder radicale universiteitsstudenten.

Gedurende de jaren 1970 groeiden de protesten en de onrust in het hele land, naarmate het autoritaire beleid van de Sjah steeds onpopulairder werd. Nadat verschillende Iraanse legereenheden aan het muiten sloegen, werd de Sjah begin 1979 gedwongen om met zijn familie naar de VS te vluchten.

Ayatollah Khomeini werd onmiddellijk uit ballingschap teruggehaald naar het land en werd in een overweldigende verkiezingsoverwinning de hoogste leider van Iran.

In november bestormden radicale islamitische studenten de Amerikaanse ambassade in Teheran en hielden 52 Amerikanen gegijzeld. Ze eisten dat de Amerikaanse regering de Sjah terug naar Iran zou sturen om terecht te staan voor zijn vermeende misdaden tegen de Iraanse bevolking.

Ayatollah Khomeini steunde deze radicale studenten van harte, hoewel de Sjah maanden later in de zomer van 1980 aan kanker zou overlijden. De gijzelaars werden uiteindelijk vrijgelaten na 444 dagen gevangenschap.

Khomeini werd in de westerse media “De Ayatollah” genoemd, omdat hij werd gezien als de leidende figuur van het anti-westerse conservatieve islamisme in het Midden-Oosten. Iran werd uitgeroepen tot de Islamitische Republiek en de conservatieve sjiitische islam werd steeds meer een onvermijdbaar onderdeel van het dagelijkse Iraanse leven.

Er werden veel strikte islamitische wetten ingevoerd, zoals de verplichting voor vrouwen om in het openbaar een sluier te dragen. Duizenden Iraniërs die kritiek uitten op het nieuwe regime werden gevangengezet en geëxecuteerd. Hoewel de Iraanse bevolking hoge verwachtingen had dat Khomeini een meer democratische leider zou zijn, vonden velen de nieuwe regering net zo onderdrukkend als de regering die zij verving.

De overheid financierde sjiitische religieuze seminaries zwaar en islamitische studies werden een vaker gekozen carrièrepad voor jonge Iraniërs. Veel wetenschappers hebben erop gewezen dat de term “ayatollah” na de revolutie van 1979 in Iran minder eerbiedwaardig en onderscheidend werd, omdat vrijwel alle hooggeplaatste geestelijken de titel kregen.

Mohammad Kazem Shariatmadari

Ayatollah Mohammad Kazem Shariatmadari redde Ruhollah Khomeini van het vuurpeloton van de Sjah door hem de titel van Grootayatollah te geven. Ondanks dit zouden de twee na de revolutie van 1979 een zeer vijandige relatie onderhouden.

Shariatmadari geloofde dat religieuze geestelijken buiten regeringsfuncties gehouden moesten worden en verzette zich tegen de autoritaire regering van Khomeini. Hij uitte ook felle kritiek op het gijzelen van mensen in Teheran in 1979.

In 1982 werd hij door de regering van Khomeini gearresteerd wegens een vermeende poging om de hoogste leider te vermoorden. Dit moordcomplot werd nooit bewezen en velen geloven dat het regime dit complot heeft verzonnen. Hij kreeg huisarrest tot zijn dood in 1986.

Hossein Ali Montazeri

Ayatollah Hossein Ali Montazeri was een sleutelfiguur in de kring rond Ruhollah Khomeini in de aanloop naar de revolutie. Terwijl Khomeini in ballingschap was, speelde Montazeri een vitale rol bij het overbrengen van zijn preken en boodschappen naar Iran. Gedurende de jaren 1970 bouwde Montazeri een loyale aanhang op in het hele land, ondanks het feit dat hij meerdere malen door het regime van de Sjah gevangen werd gezet en verbannen.

Na de revolutie hielp Montazeri bij het schrijven van de grondwet voor de nieuwe islamitische republiek. Tegen 1985 werd Montazeri aangewezen als de opvolger van Khomeini. Deze aanwijzing werd hem echter ontnomen toen hij in 1988 publiekelijk verklaarde dat veel van de mensenrechtenschendingen door de islamitische regering erger waren dan die van de sjah.

Iraniërs hebben Montazeri vaak als een held gevierd omdat hij zich uitsprak tegen de mensenrechtenschendingen van de islamitische regering.

Ali Khamenei

Toen Ali Khamenei in 1989 de hoogste leider van Iran werd, kreeg hij bij zijn aantreden de titel ayatollah, aangezien dit een vereiste was om de hoogste leider van Iran te kunnen zijn. Hoewel hij een leidende gevestigde figuur was in de revolutie van 1979, had hij minimale ervaring als academisch religieus geleerde.

Khamenei was een voorstander van het verwijderen van westerse invloed uit Iran en versterkte de macht van zowel de hoogste leider als de president, grotendeels om ervoor te zorgen dat buitenlandse invloeden de Iraanse regering niet konden infiltreren.

Gedurende de 21e eeuw is Khamenei openlijk vijandig geworden tegenover de Verenigde Staten en Israël. Een nucleaire overeenkomst uit 2015, die de creatie van kernwapens door Iran zou beperken, is een centraal punt geworden in de gespannen relaties tussen Iran en de VS.

De regering van Khamenei is vaak veroordeeld voor het financieren van militaire groepen zoals Hezbollah in het Midden-Oosten die de Amerikaanse invloed in de regio bestrijden.

Sinds 1989 is een aanzienlijk deel van de bevolking van het land steeds meer geseculariseerd geraakt tijdens het bewind van Khamenei als hoogste leider, vooral onder de jongere generaties Iraniërs.

Dit wordt veroorzaakt door jaren van desillusie over de strikte conservatieve islamitische wetten van het regime. De meeste Iraniërs moeten deze afstand tot de islam echter privé houden uit angst voor de overheid en sociale druk.

Conclusie

We hebben veel aspecten van de rol van de ayatollah in Iran behandeld. Laten we de belangrijkste ideeën doornemen:

• Het woord “ayatollah” vertaalt zich als “spiegel van God” en wordt alleen officieel erkend door de sjiitische moslims van Iran.
• De term ayatollah wordt toegekend aan de hoogstgeplaatste geestelijkheid van Iran.
• Sinds de revolutie van 1979 is de titel royaal uitgedeeld, aangezien deze vaak wordt gegeven aan iedereen die met succes een geavanceerde theologische opleiding afrondt en een loyale aanhang verkrijgt.
• Ruhollah Khomeini is de beroemdste ayatollah in de Iraanse geschiedenis, omdat hij de leidende figuur was in de Islamitische Revolutie van 1979.

Sinds de jaren 1980 heeft de term ayatollah steeds meer van de onderscheidende eerbied verloren die ooit aan slechts enkele uitverkorenen werd geschonken. De duizenden ayatollahs van Iran hebben echter nog steeds grote macht in de religieuze en politieke orde van het land.