Ars Amatoria

Classical

(Didactisch/Elegisch gedicht, Latijns/Romeins, 1 n.Chr., 2.330 regels)

Historische illustratie uit de editie van 1644 van Ars Amatoria

Inleiding

“Ars Amatoria” (“De Kunst van de Liefde”) is een verzameling van 57 didactische gedichten (of, misschien nauwkeuriger, een burleske satire op didactische poëzie) in drie boeken van de Romeinse lyrische dichter Ovidius, geschreven in elegische coupletten en voltooid en gepubliceerd in 1 n.Chr. Het gedicht biedt onderricht in de gebieden van hoe en waar vrouwen (en echtgenoten) te vinden in Rome, hoe hen te verleiden en hoe te voorkomen dat anderen hen stelen.

Samenvatting

Een zeer beknopte samenvatting van de drie boeken van de “Ars Amatoria” luidt als volgt:

Boek 1

Illustratie bij Boek 1 van Ars Amatoria

Deel I: Zijn taak.
Deel II: Hoe haar te vinden.
Deel III: Zoek terwijl je wandelt.
Deel IV: In het theater.
Deel V: Bij de races of het circus.
Deel VI: Triomftochten zijn ook geschikt.
Deel VII: Aan de eettafel.
Deel VIII: Op het strand.
Deel IX: Hoe haar te winnen.
Deel X: Win eerst de dienstmeid voor je.
Deel XI: Vergeet haar verjaardag niet.
Deel XII: Schrijf en doe beloften.
Deel XIII: Wees overal waar zij is.
Deel XIV: Zorg dat je er presentabel uitziet.
Deel XV: Wees gedurfd bij het diner.
Deel XVI: Beloof en misleid.
Deel XVII: Tranen, kussen en het initiatief nemen.
Deel XVIII: Wees bleek en wees op je hoede voor je vrienden.
Deel XIX: Wees flexibel.

Boek 2

Deel I: Zijn taak.
Deel II: Je hebt gaven van de geest nodig.
Deel III: Wees zachtaardig en goedgehumeurd.
Deel IV: Wees geduldig en schik je.
Deel V: Wees niet kleinmoedig.
Deel VI: Win de bedienden voor je.
Deel VII: Geef haar kleine smaakvolle cadeautjes.
Deel VIII: Begunstig haar en complimenteer haar.
Deel IX: Troost haar bij ziekte.
Deel X: Laat haar je missen (maar niet te lang).
Deel XI: Heb andere vrienden (maar wees voorzichtig).
Deel XII: Over het gebruik van afrodisiaca.
Deel XIII: Wek haar jaloezie op.
Deel XIV: Wees wijs en verdraag.
Deel XV: Respecteer haar vrijheid.
Deel XVI: Houd het geheim.
Deel XVII: Noem haar gebreken niet.
Deel XVIII: Vraag nooit naar haar leeftijd.
Deel XIX: Haast je niet.
Deel XX: De taak is volbracht (voorlopig…).

Boek 3

Illustratie bij Boek 3 van Ars Amatoria

Deel I: Nu is het tijd om de meisjes te onderwijzen.
Deel II: Besteed aandacht aan je uiterlijk.
Deel III: Smaak en elegantie in haar en kleding.
Deel IV: Make-up, maar in beslotenheid.
Deel V: Verberg je gebreken.
Deel VI: Wees bescheiden in lachen en bewegen.
Deel VII: Leer muziek en lees de dichters.
Deel VIII: Leer dansen en spelen.
Deel IX: Laat je zien.
Deel X: Pas op voor valse minnaars.
Deel XI: Wees voorzichtig met brieven.
Deel XII: Vermijd de ondeugden, begunstig de dichters.
Deel XIII: Probeer jonge en oudere minnaars.
Deel XIV: Gebruik jaloezie en angst.
Deel XV: Speel verstoppertje.
Deel XVI: Laat hem geloven dat hij geliefd is.
Deel XVII: Let op hoe je eet en drinkt.
Deel XVIII: En zo naar bed…

Analyse

De eerste twee boeken van Ovidius’ “Ars Amatoria” werden rond 1 v.Chr. gepubliceerd, met het derde boek (dat dezelfde thema’s vanuit vrouwelijk perspectief behandelt) het jaar daarop in 1 n.Chr. Het werk was een groot populair succes, zo zeer zelfs dat de dichter kort daarna een even populair vervolg schreef, “Remedia Amoris” (“Geneesmiddelen tegen de Liefde”), dat stoïcijns advies en strategieën bood over hoe je kunt voorkomen gekwetst te worden door liefdesgevoelens en hoe je kunt stoppen met verliefd zijn.

De Kunst van de Liefde - historische illustratie

Het werd echter niet overal met lof ontvangen, en er zijn verslagen van toehoorders die met walging wegliepen bij vroege voordrachten. Velen hebben aangenomen dat de schunnigheid en losbandigheid van de “Ars Amatoria”, met zijn verheerlijking van buitenechtelijke seks, grotendeels verantwoordelijk was voor de verbanning van Ovidius uit Rome in 8 n.Chr. door keizer Augustus, die in die tijd een strengere moraliteit probeerde te bevorderen. Het is echter waarschijnlijker dat Ovidius op de een of andere manier verstrikt raakte in de factiepolitiek rond de opvolging en/of andere schandalen (Augustus’ adoptiefzoon Postumus Agrippa en zijn kleindochter Julia werden rond dezelfde tijd verbannen). Het is echter mogelijk dat de “Ars Amatoria” als officieel excuus voor de verbanning werd gebruikt.

Hoewel het werk over het algemeen geen direct bruikbaar praktisch advies geeft, maar eerder cryptische toespelingen gebruikt en het onderwerp behandelt met de breedte en intelligentie van een beschaafd gesprek, is de oppervlakkige briljantie van de poëzie niettemin verbluffend. De standaardsituaties en clichés van het onderwerp worden op een zeer onderhoudende manier behandeld, gekruid met kleurrijke details uit de Griekse mythologie, het dagelijks Romeinse leven en de algemene menselijke ervaring.

Door al zijn ironische betogen heen vermijdt Ovidius het echter openlijk plat of obsceen te worden, en seksuele zaken als zodanig worden slechts in verkorte vorm behandeld aan het einde van elk boek, hoewel Ovidius zelfs hier zijn stijl en discretie bewaart en elke pornografische bijklank vermijdt. Zo behandelt het einde van het tweede boek de genoegens van het gelijktijdige orgasme, en het einde van het derde deel bespreekt verschillende seksuele standjes, zij het op een nogal luchthartige en tongue-in-cheek manier.

Toepasselijk voor zijn onderwerp is het gedicht geschreven in de elegische coupletten van de liefdespoëzie, in plaats van de dactylische hexameters die meer worden geassocieerd met didactische poëzie. Elegische coupletten bestaan uit afwisselende regels van dactylische hexameters en dactylische pentameters: twee dactylen gevolgd door een lange lettergreep, een caesuur, dan nog twee dactylen gevolgd door een lange lettergreep.

De literaire briljantie en de populaire toegankelijkheid van het werk hebben ervoor gezorgd dat het een veelgelezen bron van inspiratie is gebleven, en het werd opgenomen in de lesprogramma’s van middeleeuwse Europese scholen in de 11e en 12e eeuw. Het is echter ook daarna het slachtoffer geworden van uitbarstingen van morele verontwaardiging: alle werken van Ovidius werden verbrand door Savonarola in Florence, Italië, in 1497; Christopher Marlowe’s vertaling van “Ars Amatoria” werd verboden in 1599; en nog een Engelse vertaling werd in beslag genomen door de Amerikaanse douane, nog in 1930.