Nunc est bibendum (Oden, Boek 1, Gedicht 37)

Classical

(Lyrisch gedicht, Latijns/Romeins, ca. 30 v.Chr., 32 regels)

Inleiding

Portretreliëf van Quintus Horatius Flaccus (Horatius)

Portret van Horatius

“Nunc est bibendum” (“Nu is het tijd om te drinken”), soms bekend als de “Cleopatra-ode”, is een van de beroemdste oden van de Romeinse lyrische dichter Horatius, gepubliceerd in 23 v.Chr. als Gedicht 37 in het eerste boek van Horatius’ verzamelde “Oden” of “Carmina”. Het gedicht is een triomflied over de nederlaag en dood van koningin Cleopatra van Egypte, en dateert waarschijnlijk uit de herfst van 30 v.Chr., toen het nieuws van Cleopatra’s zelfmoord Rome bereikte.

Samenvatting

De dichter jubelt dat het nu tijd is om te drinken, te dansen en te feesten. Hoewel dergelijke festiviteiten ongepast zouden zijn geweest toen Cleopatra nog een bedreiging vormde voor Rome, is het nu gepast om de voortreffelijke Caecubaanse wijn tevoorschijn te halen en de goden te eren met een banket in Salische stijl.

Hij beschrijft hoe Octavianus het grootste deel van Cleopatra’s schepen verbrandde en haar vervolgens achtervolgde naar Egypte in haar enige overgebleven schip. Cleopatra bezat echter de edelmoedigheid om haar nederlaag onder ogen te zien en beëindigde haar leven met enige waardigheid door slangengif in te nemen in plaats van de vernedering van gevangenschap en slavernij te ondergaan.

Analyse

De Dood van Cleopatra

Horatius ontwikkelde zijn “Oden” in bewuste navolging van de korte lyrische poëzie van Griekse voorgangers zoals Pindarus, Sappho en Alcaeus. Zijn genialiteit lag in het toepassen van deze oudere vormen, grotendeels gebruikmakend van de oud-Griekse Sapphische en Alcaïsche metra, op het sociale leven van Rome in het tijdperk van Augustus. De eerste drie boeken van de “Oden”, waaronder dit gedicht, werden gepubliceerd in 23 v.Chr. “Nunc est bibendum” is het vroegst dateerbare gedicht in de verzameling en stamt vrijwel zeker uit de herfst van 30 v.Chr., toen het nieuws van Cleopatra’s zelfmoord Rome bereikte.

Het gedicht richt zich op Octavianus’ overwinning op Marcus Antonius en Cleopatra bij de Slag bij Actium en de daaropvolgende dood van Cleopatra, maar het vermeldt Marcus Antonius in het geheel niet. Sommige commentatoren vermoeden dat dit een poging was om het conflict af te schilderen als het beëindigen van een buitenlandse dreiging en niet als de oplossing van een voortdurende burgeroorlog. Sterker nog, Cleopatra zelf, het onderwerp van het gedicht, wordt in de ode evenmin bij naam genoemd, maar wordt er doorheen duidelijk aangeduid als “de koningin”.

De eerste vijf strofen zijn een enigszins leedvermakende viering van de nederlaag van Cleopatra, die Horatius op een gegeven moment beschrijft als een “fatale monstrum” (eigenlijk beter vertaald als “noodlottig voorteken” dan “fataal monster”). De laatste drie strofen veranderen echter behoorlijk radicaal van toon en focus, en benadrukken Cleopatra’s edelmoedigheid tegenover haar nederlaag. Dit is waarschijnlijk meer een poging van Horatius om grootmoedig te zijn in de overwinning dan een blijk van enige ambivalentie over Octavianus’ overwinning, zoals sommigen hebben gesuggereerd, en het lijkt erop dat Horatius wilde dat zijn publiek beide kanten van Cleopatra zou zien.