Pluto

Pluto: Romeinse god van de dood Pluto, god van de dood, was de Romeinse heer van de onderwereld. Hij was ook de god van alles wat uit de aarde gewonnen kon worden, zoals diamanten. Hij ontvoerde Proserpina, die uiteindelijk zijn vrouw werd.

Dit artikel vertelt het verhaal van Pluto en hoe eenzaamheid de loop van iemands leven kan beinvloeden.

Wie was Pluto in de Romeinse mythologie?

Pluto was de god van de dood en de god van de onderwereld in de Romeinse mythologie. Hij was het Romeinse equivalent van Hades en de broer van Jupiter. Pluto had macht over iemands lot en bepaalde wie de onderwereld mocht betreden na de dood.

Hij verbleef in en heerste over de onderwereld. Maar hij was ook de beheerder van alle materialen die daar te vinden waren. Dat waren metalen en edelstenen. Dus hij was niet alleen een onheilspellende, angstaanjagende god, vol verschrikkelijke macht, maar ook de Romeinse god van de rijkdom.

Hij was eigenlijk een combinatie van twee figuren. Aangezien de Romeinen de Griekse mythologie overnamen en tot de hunne maakten, is er enige verwarring en vermenging van mythen. Pluto was de combinatie van de Griekse god van de onderwereld, Hades, en de heer van de rijkdom, Plouton. In de vroege Romeinse geschiedenis aanbaden zij Plouton om zijn macht over de minerale rijkdom van de aarde. Pluto’s naam is eigenlijk ontleend aan het Grieks, en de naam voor de onderwereld evenals de Griekse god was Hades.

In sommige historische bronnen werd Pluto aangeduid als Dis Pater. Dit kan bijdragen aan enige complexiteit en verwarring rond deze godheid. De Romeinen namen het Griekse pantheon als het hunne over. Daarna combineerden ze zijn macht over de onderwereld met de god van de dood, Hades. Samen vormden deze twee figuren Pluto, de Romeinse god van de doden. Er zijn enkele kleine verschillen tussen Hades en Pluto. Dat is het geval voor bijna alle Romeinse goden. In het geval van Pluto deelden hij en Hades dezelfde mythen.

Alles over de god van de onderwereld: een eenling

Hoewel Pluto een god was, verbleef hij het liefst in de onderwereld bij de vertrokken zielen. Hij was er niet de persoon naar om zich te mengen in de zaken van de mensen op aarde. Hij leefde in zijn sombere, onderaardse wereld, aanvankelijk slechts vergezeld door een driekoppige hond. Deze hond heette Cerberus, en hij was niet alleen een huisdier maar ook de bewaker van de heilige onderwereld.

Pluto reed in een strijdwagen en droeg een staf. Later was hij verantwoordelijk voor de ontvoering van Proserpina, die hij tot zijn vrouw maakte. Helaas voor Pluto is er niet veel vastgelegd over de verering van deze godheid. Misschien hielden de Romeinen zich, net als hij, ook op de achtergrond.

Hoe werd Pluto geboren?

Pluto was een van zes kinderen. Zijn ouders waren Saturnus en de godin Ops. Zijn broers en zussen waren Jupiter, Neptunus, Ceres, Juno en Vesta. Saturnus was bang dat een van zijn kinderen hem op een dag zou afzetten. Saturnus had zijn eigen vader Caelus afgezet om het universum over te nemen. Hij vreesde vergelding.

Dus zwoer hij dat hij de kinderen een voor een zou inslikken zodra Ops hen had gebaard, om zo zijn afzetting te voorkomen. Maar Ops hielp mee. Voordat Saturnus Jupiter kon inslikken, gaf ze haar man een steen gewikkeld in een doek te eten die eruitzag als een ingebakerde baby. Dat deed hij, en het zorgde ervoor dat hij al zijn andere kinderen uitbraakte, waaronder Pluto.

Uiteindelijk werkten alle zes kinderen samen om hun vader af te zetten. Ze verdeelden het universum. Jupiter nam de hemel, Neptunus de zee. Juno werd koningin der goden en trouwde met Jupiter. Ceres werd de godin van de aarde en de groeiende dingen. Vesta werd de godin van haard en thuis, en zo bleef Pluto over om de onderwereld op zich te nemen.

Mythen van Pluto en de onderwereld

Twee hoofdmythen gaan over Pluto: die van hem en Proserpina en die van hem en Orpheus. Orpheus was een muzikant. Hij was buitengewoon getalenteerd. Zijn vermogen om op te treden bezorgde hem een aanhang genaamd de Orfische Mysterieen. Hij was de sterfelijke zoon van de god Apollo.

Orpheus’ muzikale vaardigheid met de lier was zo groot dat hij anderen in trance kon brengen. Maar het noodlot sloeg toe. Orpheus’ geliefde Eurydice werd gebeten door een slang en stierf. In zijn verdriet om haar verlies begon hij zijn muziek te spelen. Die was zo prachtig dat de goden ervan moesten huilen. Orpheus wist toen dat hij de goden voldoende kon raken om Eurydice terug te krijgen uit de onderwereld. Het enige wat hij hoefde te doen was zijn muziek spelen voor Pluto en diens vrouw Proserpina om hen in trance te brengen.

Hij haastte zich naar de onderwereld om zijn missie te volbrengen. Hij vroeg de heer en vrouwe van de onderwereld te mogen spreken. Orpheus speelde zijn muziek voor hen, en zij waren er diep door ontroerd. Ze stonden hem toe Eurydice mee terug te nemen naar de aarde, maar hij moest een regel volgen. Terwijl ze terugliepen moest Orpheus vooraan lopen en mocht hij nooit omkijken om naar haar te kijken.

Ze waren dicht bij de opening naar de aarde. Maar Orpheus werd overweldigd door de angst dat Pluto een truc met hem uithaalde. Hij dacht dat dit de reden was waarom de god het hem zo gemakkelijk had toegestaan zijn geliefde terug te nemen. Dus, net op het moment dat ze de levende wereld zouden betreden, keek Orpheus om. Toen hij haar gezicht zag, keerde zij terug naar de onderwereld. Orpheus was haar voor altijd kwijt omdat hij ongehoorzaam was geweest. Pluto was net als andere goden van de onderwereld: hij sloot deals. Hij zou zeker zijn betaling opeisen als voorwaarden niet werden nageleefd.

Pluto en Proserpina: stockholmsyndroom?

De andere beroemde mythe van Pluto was zijn ontvoering van Proserpina. Proserpina was de dochter van Ceres en Jupiter, en dus was Pluto haar oom. Door zijn eenzame bestaan was Pluto eenzaam. Hij leefde alleen in zijn sombere hol, en Venus merkte dit op en kreeg medelijden met hem. Ze vroeg haar eigen zoon Cupido om Pluto met een liefdespijl te raken. Op die manier zou hij verliefd worden op de volgende vrouw die hij zag wanneer hij bovengronds was.

Op een dag was Proserpina aan het dansen met andere jonge meisjes. Pluto reed voorbij in zijn strijdwagen. Hij zag haar en werd op slag verliefd. Helaas stormde hij achter haar aan en nam haar mee terug naar de onderwereld. Proserpina riep haar moeder om hulp. In de haast en drukte had Proserpina haar gordel achtergelaten.

De Romeinse dichter Ovidius schreef zeer beroemd over deze ontvoering in een van zijn beroemde werken. Hier zijn een paar beroemde regels die de scene beschrijven:

“De verschrikte godin roept haar moeder aan,

maar alles tevergeefs, want al ver weg is zij gegaan…”

Ceres zocht en zocht over de hele aarde, maar kon haar dochter niet vinden. Ze besefte niet dat haar dochter daadwerkelijk van de aarde was weggenomen naar de onderwereld. Pluto en Proserpina trouwden tegen haar wil. Het was Ceres’ taak om te zorgen voor de groeiende dingen op aarde en de oogst te beschermen. Maar in haar verdriet kon ze dat niet.

De wereld werd langzaam bruin en kaal. Maar Mercurius zag dat Pluto Proserpina had meegenomen, en hij vertelde het aan Jupiter. Jupiter beval Pluto het meisje vrij te laten en dreigde hem. Pluto stemde toe, en zoals verwacht stelde hij een deal voor. Hij zei dat Proserpina mocht terugkeren zolang ze niets in de onderwereld had gegeten. Jupiter stemde in, maar Proserpina had enkele granaatappelpitten gegeten. Dus kon ze niet vertrekken.

Maar uiteindelijk kwamen ze tot een compromis. Ze mocht een deel van het jaar vertrekken en het andere deel bij hem blijven. De perioden dat Proserpina gescheiden was van haar moeder zouden overeenkomen met het winterseizoen. Dat was de tijd dat Ceres te verdrietig was om voor de aarde te zorgen. En wanneer haar dochter terugkeerde, hervatte Ceres haar taken en hadden we de lente!

Helaas voor Proserpina moest ze nog steeds de helft van het jaar bij haar ontvoerder doorbrengen. Het is niet echt duidelijk of ze kinderen hadden. Sommige mythen beweren dat Pluto’s kinderen de Furieen of Eumeniden waren. Dit waren wraakgodinnen, en zij leefden ook in de onderwereld.

De Romeinse god van de dood in de onderwereld

Aangezien Pluto en Hades veel van dezelfde mythen deelden, leek de Romeinse onderwereld op de Griekse onderwereld. Zodra iemand stierf, ging zijn ziel naar de ingang van de onderwereld. Deze werd beschouwd als gelegen onder de wereld, oftewel sub terra.

Bij de ingang ontmoetten de zielen een hele reeks verschrikkelijke beesten en andere wezens. Verdriet, Dood, Nood, Honger en meer wachtten daar op de zielen. De doden moesten met een munt betalen om door te mogen en de overtocht over de rivier naar de onderwereld te bekostigen.

Daar troffen ze Cerberus, vlak voor hun oordeel. De zielen moesten daarheen om door de rechters te laten beslissen waarheen ze zouden gaan: naar Elysium of Tartarus. Elysium was voor de goede zielen en Tartarus voor de slechte. Pluto verbleef volgens de mythe mogelijk in Tartarus.

De weergave van Pluto in de kunst

Net als andere Romeinse goden is Pluto duizenden keren geschilderd en gebeeldhouwd. Zijn beeld veranderde en paste zich aan door de tijd heen. Naarmate de tijd vorderde, werd hij enigszins gekerstend. Dat betekent dat Pluto sterk ging lijken op de christelijke god van de onderwereld, oftewel Satan. Zijn beeld werd mogelijk ook verward met het karakter van Satan in de christelijke kunst.

Pluto werd vaak afgebeeld als een bebaarde man met een staf. Soms stond hij naast zijn hond Cerberus. Kunstenaars kozen er ook graag voor om de beroemde ontvoering van Proserpina in hun werk uit te beelden.

Het symbool van Pluto

Pluto’s belangrijkste symbool was mogelijk zijn hond Cerberus. Hij werd vaak afgebeeld zittend bij deze hond. Deze hond was de bewaker van de onderwereld. Een gelijkenis met Cerberus is te vinden in het Harry Potter-boek De Steen der Wijzen. Hij was ook een bewaker, maar in plaats van een angstaanjagende naam droeg hij de naam Pluizje.

Pluto’s andere symbool zou de staf kunnen zijn die hij droeg. Veel afbeeldingen tonen hem met deze staf, en sommigen beweerden dat het een bident was, een soort tweepuntige staf. In het oude Rome werd dit gebruikt voor de landbouw, maar dat zou niet veel zin hebben in de handen van de heer der doden.

Het zou ook de link met Jupiter kunnen tonen, als een van de varianten van diens bliksemschichten. En er is natuurlijk ook de andere link met zijn broer Neptunus, die de drietand droeg.

De nalatenschap van Pluto vandaag

Pluto heeft zijn naam het beroemdst geleend aan de dwergplaneet. Deze werd in 1930 ontdekt als planeet, maar later gedegradeerd tot slechts een dwergplaneet. Uiteraard is de naam ook beroemd te vinden in de lijst van Walt Disney-personages: de hond Pluto.

Meestal wordt de naam Hades als verwijzing naar de god van de onderwereld het populairst gebruikt. In de film Hercules is Hades het personage dat in de onderwereld heerst. De naam Hades werd vanaf rond 1600 door elkaar gebruikt met Hel.

Conclusie

Pluto was een complex personage met een interessante geschiedenis. Hier volgt een korte samenvatting van wat het artikel behandelde:

• Pluto was de god van de onderwereld oftewel de heer der doden in de Romeinse mythologie. Hij was de broer van Jupiter, Neptunus, Ceres, Vesta en Juno.
• Hij was niet alleen god van de doden, maar ook heer over de minerale en metalen rijkdom onder de aarde.
• Zijn Griekse equivalent was Hades, maar hij was een mengeling van Hades en Plouton, de heer van de rijkdom in het vroege Rome.
• Pluto bleef het liefst buiten de twisten van goden en mensen. Hij hield zich voornamelijk op in zijn eigen domein en waagde zich zelden naar de aarde. Zijn metgezel was de driekoppige hond Cerberus, de waakhond van de onderwereld.
• Pluto werd bijna gedood door zijn vader, die hem en zijn broers en zussen inslikte, behalve Jupiter. Zijn moeder gaf Saturnus een steen te eten, waardoor hij Pluto en de andere kinderen uitbraakte. Toen ze de kosmos verdeelden, kreeg Pluto de onderwereld.
• Pluto stond de muzikant Orpheus toe zijn geliefde uit de onderwereld terug te halen. Maar hij mocht niet naar haar omkijken terwijl hij haar terugbracht naar de aarde. Orpheus was echter ongehoorzaam. Hij keek om, en zijn geliefde werd voor altijd teruggestuurd naar de onderwereld.
• Pluto was eenzaam, en Venus kreeg medelijden met hem. Ze vroeg haar zoon Cupido hem met een liefdespijl te raken. De volgende keer dat hij een vrouw aankeek, werd hij verliefd op haar. Hij zag Proserpina, werd verliefd en ontvoerde haar naar de onderwereld.
• Haar moeder Ceres, de godin van de landbouw, was zo bedroefd dat de aarde kaal en onvruchtbaar werd. Ze kwamen tot een overeenkomst die haar tijd over het jaar verdeelde. Proserpina zou haar moeder bezoeken (lente/zomer). De andere helft van het jaar zou ze bij Pluto blijven (herfst/winter).
• In de kunst werd Pluto afgebeeld als een bebaarde man van middelbare leeftijd. Hij droeg vaak een staf en stond naast Cerberus. Maar het is een zeer populaire keuze voor kunstenaars om Pluto af te beelden in zijn beroemdste mythe: de ontvoering van Proserpina.
• Pluto’s symbolen waren zijn hond Cerberus en zijn staf of bident.
• Hij wordt vandaag de dag nog herinnerd door de naam van de dwergplaneet in ons zonnestelsel.

Bijna elke beschaving kende het concept van een onderwereld of een hiernamaals, evenals een bewaker erover. Dat was Pluto’s domein. Het lijkt erop dat hij tevreden was met het lot dat hem was toebedeeld. Vooral omdat hij de voorkeur gaf aan zijn sombere onderkomen boven de wereld daarboven.

En toch trok de liefde aan zijn hart. Of het was de liefdespijl die door Cupido in hem was geschoten. Hij voelde zijn eenzaamheid en nam zijn toevlucht tot het ontvoeren van zijn eigen nicht om met haar te trouwen. De Romeinen namen later het christendom aan. Ze kozen een nog angstaanjagender personage om over de onderwereld te heersen: Lucifer of Satan.

Deze figuur voelde geen liefde, en in zijn afbeeldingen kreeg hij vaak een schrikwekkend uiterlijk. Pluto ziet eruit als een normale menselijke man, ook al is zijn gekozen hoek van het universum koud, eenzaam en donker. De Romeinen stapten over op Satan. Misschien maakte dat het vooruitzicht om te sterven en niet te weten in welke diepten van het kwaad je ziel zou storten des te angstiger.

Satan zou angst inboezemen. Zijn krachten reikten verder dan wat Pluto had kunnen bereiken: ziekte, angst, pijn en dood. Pluto was slechts een bewaker, iemand die waakte over degenen die binnenkwamen. Hij kon beslissen of mensen moesten blijven of mochten vertrekken.

Maar Satan was een heel ander personage. Het is geen wonder dat de christenen hem geen vrouw gaven om hem te vergezellen op zijn duistere missies. Pluto daarentegen verlangde naar liefde en gezelschap, al was het maar voor de helft van het jaar. Vreemd, hoe een god van de dood zo vurig een vrouw zou nastreven. Terwijl zijn latere tegenhanger er alles aan zou doen om de mensheid af te wijzen.