Neptunus

Neptunus | God van de zee

Neptunus, god van de zee, was Jupiters broer in de Romeinse mythologie. Hij was ook de god van het zoete water op aarde en de beschermheer van paarden en paardenrennen.

Neptunus was de Romeinse naam van Poseidon, en Poseidon en Neptunus waren exacte kopieën van elkaar.

Dit artikel behandelt Neptunus’ oorsprong, zijn krachten en zijn invloed op het Romeinse leven.

Wie was Neptunus in de Romeinse mythologie?

Neptunus was de Romeinse god van de zee en van wateren in het algemeen. Zijn Latijnse naam was Neptunus. Een andere naam die aan hem werd gegeven was Neptunus Equester, vanwege zijn band met paarden. Paardenrennen was een populaire sport in de Romeinse tijd. Bovendien was de zee van groot belang voor het succes van Rome, dus men kan zich voorstellen welke positie Neptunus bekleedde.

Vreemd genoeg werd hij ondanks zijn hoge status nooit als een heersende god beschouwd. Hij bezat niet dezelfde politieke macht als de andere goden in het Romeinse pantheon. Er is enige discussie over de oorsprong van zijn naam, en er zijn twee mogelijkheden. De ene is de stamwoord neptu, dat vochtig of nat betekent, en de andere is de stamwoord nebh, dat wolk, mist of nevel kan betekenen.

Hoe dan ook, beide passen bij Neptunus’ waterige domein. Hij had ook de controle over stormen, dus zijn naam zou ofwel “de Vochtige” ofwel “de Bewolkte” kunnen betekenen. Hij had de leiding over alle wateren op aarde en kon in zijn woede stormen oproepen. Hij leefde in de Middellandse Zee in een gouden kasteel met zijn vrouw Salacia en hun kinderen.

Hoe werd Neptunus geboren: de oorsprong van Neptunus

Neptunus was een van vijf kinderen van Saturnus en zijn vrouw Ops. Saturnus had zijn vader afgezet om de macht over het universum te grijpen. Zijn broers en zussen waren andere machtige goden en godinnen in het Pantheon, waaronder:

• Jupiter: koning der goden
• Juno: godin van vruchtbaarheid en huwelijk
• Vesta: godin van haard en thuis
• Ceres: godin van de oogst en landbouw
• Pluto: god van de onderwereld

Neptunus’ vader maakte zich echter zorgen dat een van zijn eigen kinderen hem zou afzetten, net zoals hij bij zijn eigen vader had gedaan. Dus zodra de baby’s uit Ops’ schoot kwamen, slikte hij ze een voor een in.

Maar tegen de tijd dat zij zwanger was van Jupiter, vermomde Ops een steen als baby en gaf die aan Saturnus om in te slikken. Toen de steen zijn maag raakte, braakte hij al zijn kinderen uit, waardoor ze aan de ondergang ontsnapten.

De kinderen werkten samen om Saturnus omver te werpen en de Titanen te verslaan. In hun overwinning verdeelden ze de delen van de aarde door loting. Jupiter, oorspronkelijk de jongste, werd de oudste en machtigste. Pluto nam de onderwereld, Ceres nam de planten, Juno en Vesta namen het bestuur over de zaken van het volk en het huishouden, en Neptunus nam het waterrijk.

De vrouw en kinderen van de god van de zee

Neptunus leefde onder de zee met een zeenimf genaamd Salacia, godin van het zoute water. Samen hadden ze vier kinderen: Benthesikyme, Triton, Rhodos en Proteus. Van Neptunus’ kinderen zijn Rhodos en Benthesikyme relatief onbekend, terwijl Triton en Proteus bekender waren. Triton was ook een zeegod, en Proteus had het vermogen om in de toekomst te kijken.

Het verhaal gaat dat Neptunus zijn vrouw Salacia zag dansen op een eiland. Hij werd op slag verliefd op haar en vroeg haar ten huwelijk, maar zij wees hem af en hij liet haar gaan. Maar hij gaf niet op. Hij stuurde een dolfijn om haar opnieuw op te zoeken.

Het lukte om haar te overtuigen, en ze trouwden. Neptunus’ vrouw was het Romeinse equivalent van de Griekse nimf Amphitrite. En vanwege het succes van de dolfijn gaf Neptunus hem een ereplaats en maakte hem onsterfelijk. Hij maakte hem tot een sterrenbeeld genaamd Delphinus, en Neptunus werd in de kunst vaak met dolfijnen afgebeeld.

Het symbool van Neptunus: zijn iconografie

Neptunus werd meestal afgebeeld als een oude man met wit haar en een witte baard. Hij werd vaak afgebeeld met een drietand, een drietandige metalen speer. Je herkent hem misschien in personages als Ariels vader in “De Kleine Zeemeermin.” Hoewel hij de god van het water was, werd hij niet afgebeeld met een vissenstaart; in plaats daarvan had hij een menselijke gedaante.

Zijn zoon Triton leek echter meer op een zeeman. In andere kunstwerken kan Neptunus ook worden afgebeeld met paarden en paardenrenuitrusting. Volgens de mythe reisde hij over de zee in een door paarden getrokken strijdwagen. Zelfs voordat hij met de zee werd verbonden, was Neptunus al verbonden met paarden.

Hij zou zelfs in de gedaante van een paard geboren kunnen zijn. Dit zou verband kunnen houden met Neptunus’ eigenschappen van nogal gewelddadig en wild zijn. Men dacht dat hij een beetje knorrig was, in tegenstelling tot zijn mannelijke broers. Zijn boze gedrag paste bij de onvoorspelbare aard van de zee.

Mythen van Neptunus: alles over de god van de zee

Zijn Griekse tegenhanger bleek populairder te zijn in de westerse wereld, maar er waren toch een paar verhalen waarin Neptunus de hoofdrol speelde. In de meeste gevallen gedroeg hij zich niet bepaald voorbeeldig, hoewel hij ook niet volledig harteloos leek.

Neptunus en Ceres

Net als zijn oudere broer was Neptunus een beetje een rokkenjager. Hij was getrouwd maar had diverse buitenechtelijke affaires. En net als zijn broer nam hij zijn genoegens vaak zonder toestemming van de andere partij, inclusief bij zijn zus Ceres.

Hij was al lang in haar geïnteresseerd en deed vele pogingen om zijn avances aan haar op te dringen. Volgens een verhaal (en er zijn er verschillende) veranderde hij zichzelf in een paard en verkrachtte haar, wat resulteerde in een dochter.

Zou dit kunnen betekenen dat Proserpina de dochter van Neptunus was?

Het is onduidelijk, maar dit verhaal gaat mogelijk ook over zijn eerste schepping van het paard.

Neptunus en de zee

Dit verhaal, zoals vele andere, komt uit Ovidius’ “Metamorfosen.” Neptunus gebruikte zijn macht over de wateren van de aarde door het landschap te herscheppen. Op een dag stootte Neptunus zijn drietand in de aarde, waardoor het water steeg en de hele aarde bedekte.

Net als het Bijbelverhaal werd de aarde “verdronken.” Het reinigde de aarde, en slechts een vrouw en een man bleven in leven. Uiteindelijk liet Neptunus zijn zoon Triton op zijn schelphoren blazen, waardoor het water terug naar zijn plaats werd gedwongen. Dat gebeurde, en wat achterbleef was een nieuw veranderde aarde.

Het was alsof Neptunus een nieuw begin voor de aarde had geschapen. Het is onduidelijk waarom hij de vloed begon, of het was omdat de wereld slecht was en reiniging nodig had, zoals in de Bijbel.

Neptunus en Aeneas

Het lijkt erop dat bijna iedereen betrokken was bij de stichting van Rome!

Een van Neptunus’ nichten, Minerva, kon ook een handje claimen. Juno, zijn zus, kon ook een deel opeisen. Ze was boos op Aeneas, en hij was op weg van zijn vaderland naar de Italiaanse kusten. Juno riep een storm op om tegen zijn schip te razen en veilige haven te voorkomen.

Neptunus was woedend dat zijn zus zijn domein binnentrad. Hij kalmeerde de storm en gunde Aeneas een veilige doorvaart. Een andere keer toen Aeneas zijn geliefde verliet, woedde er weer een storm op zee. Hij riep Neptunus om hulp.

Neptunus kalmeerde de storm opnieuw, hoewel hij dit keer de dood als betaling eiste. Hij wilde het leven van Aeneas’ kapitein, Palinurus. Palinurus stierf doordat hij in slaap viel achter het roer van het schip. Zodra hij onder de golven verdween, kalmeerde de zee, en Aeneas bereikte Italië. Met Neptunus’ hulp kon de stichting van Rome in gang worden gezet.

Neptunus en Minerva

Minerva was een dochter van Jupiter en dus Neptunus’ nicht. Haar Griekse tegenhanger was Athena, en zij en Neptunus hadden enkele aanvaringen. Op een keer betrapte zij Neptunus en een priesteres genaamd Medusa op kussen in een van Minerva’s tempels. Daarom vervloekte zij Medusa met een hoofd vol slangen.

Een andere keer hadden Neptunus en Minerva een machtige competitie om te beslissen wie de stad Athene mocht benoemen. De wedstrijd was dat elk het meest waardevolle geschenk voor de mensheid moest voortbrengen. Neptunus schiep met zijn drietand een paard, en Minerva schiep een olijfboom die uit de grond ontsprong. Daardoor won zij de prijs en mocht zij de stad haar naam geven.

Verering van de oceaangod

Hij werd niet zo breed aanbeden als andere goden of zelfs Poseidon, maar hij had wel een tempel in Rome. Dit was het Circus Flaminius. Het Romeinse volk offerde stieren aan Neptunus. Hij was een van de vier goden die dit specifieke offer ontvingen.

Neptunus had een festival dat aan hem was gewijd, genaamd Neptunalia. Het vond plaats aan het einde van juli, en omdat het tijdens de hete en droge periode was, was het een festival om regen te vragen. Het was ook de plek waar ludi plaatsvonden. Ludi was een gladiatorenwedstrijd met gruwelijke gevechten, inclusief dierengevechten.

De nalatenschap van Neptunus

Hoewel hij niet zo goed herinnerd wordt als Poseidon, is zijn naam toch gegeven aan de achtste planeet van de zon. Die werd in 1846 zo genoemd vanwege haar blauwe kleur. Twee van haar manen dragen de naam van zijn zonen, Triton en Proteus.

Conclusie

Hier volgt een samenvatting van wat we hebben besproken over de god van de zee:

• Neptunus was een van Saturnus’ kinderen. Zijn andere broers en zussen waren Vesta, Jupiter, Juno, Pluto en Ceres
• Nadat ze hun vader hadden afgezet en de Titanen verslagen, lootten ze om te bepalen wie wat zou krijgen
• Hij was de god van de oceaan en van al het zoete water op aarde
• Hij had de macht om stormen op te roepen, en niemand wilde “de toorn van Neptunus” over zich afroepen
• Hij was niet alleen verantwoordelijk voor stormen, maar ook beschermheer van paarden en paardenrennen, en hij zou zelfs in de gedaante van een paard geboren kunnen zijn
• Zijn naam zou afkomstig kunnen zijn van twee woordstammen, de ene betekent vochtig en de andere bewolkt. Het is onduidelijk welke stam de werkelijke oorsprong is
• Hij leefde in een gouden kasteel onder de Middellandse Zee, waar hij woonde met zijn vrouw en kinderen
• Hij had vier kinderen, en twee van hen leenden hun namen aan de manen van de planeet Neptunus
• Hij werd het vaakst afgebeeld als een oude man met wit haar en een baard. Hij droeg ook een drietand
• In kunstwerken werd hij vaak afgebeeld met dolfijnen, paarden of een door paarden getrokken strijdwagen
• Neptunus had ondanks zijn huwelijk veel minnaressen, maar hij werd het meest herinnerd voor zijn liefde voor zijn eigen zus Ceres
• Er zijn variaties op deze mythe, maar een versie stelt dat hij zichzelf in een paard veranderde en haar verkrachtte. Zij baarde later een dochter
• Een andere mythe stelt dat Neptunus de aarde liet overstromen, waarbij slechts een man en een vrouw in leven bleven. Hij vroeg zijn zoon de wateren terug te sturen, en toen ze weg waren, bleef er een nieuwe aarde over
• Nadat Juno een storm had laten ontstaan op zee om wraak te nemen op Aeneas, kalmeerde Neptunus de storm en hield hem veilig
• Later kalmeerde hij opnieuw de storm voor Aeneas terwijl die naar de Italiaanse kusten reisde. Zonder Aeneas zou er geen Rome zijn
• Neptunus had een tempel in Rome, en hij was een van de goden aan wie het volk stieren offerde
• Hij had ook een festival, Neptunalia, waar gladiatorenwedstrijden en zelfs dierengevechten plaatsvonden
• Poseidon wordt beter herinnerd, maar Neptunus’ naam leeft voort in het heelal, als naam voor de achtste planeet van de zon
• Hij wordt ook herinnerd in De Kleine Zeemeermin, want zijn beschrijving lijkt sterk op die van Koning Triton, Ariels vader

Neptunus bezat niet zoveel macht als zijn andere broers en zussen. Hij beheerste geen donder, dode zielen, plantenleven of zelfs de zaken van het huishouden. Toch beheerste hij het water, en hoewel hij niet veel politieke macht had gekregen, bezat hij deze angstaanjagende kracht.

Zelfs nu, wanneer we over de zee of over welk water dan ook reizen, moeten we oppassen de toorn van Neptunus niet te wekken.