Bacchus
Bacchus: de Romeinse god van wijn en wijnbouw Bacchus was de Romeinse god van wijn, wijnbereiding en dronkenschap.
Zijn Griekse equivalent was Dionysus, en hij werd gezien als de “feestgod.” Hij kon toestanden van wilde creativiteit oproepen, evenals religieuze vervoering.
Dit artikel beschrijft hoe Bacchus veranderde in een soort “studentikoos feestbeest.”
Wie is Bacchus in de Romeinse mythologie?
Bacchus was de combinatie van de Griekse god Dionysus en de wijngod Liber, wiens naam ‘vrij’ betekent. Bacchus’ Latijnse naam kwam van het Griekse woord Bakkhos, dat ook een van de namen voor Dionysus was. Dit woord kwam van een ander Grieks woord, “bakkheia.” Het beschrijft de uitzinnige, wilde staat van extase die deze specifieke god bij mensen kon teweegbrengen.
Bacchus en Dionysus leken erg op elkaar. Hoewel Bacchus de Romeinse versie van Dionysus was, bleven ze elk hun eigen goden. Ze waren beiden goden van wijn en genot, maar hun verhalen waren soms anders. Zowel Dionysus als Bacchus stonden bekend om hun razernij en feestelijkheden.
Hoewel de Romeinen Bacchus tot god maakten, waren velen bezorgd over de gevaarlijke buitensporigheid die deze god vierde. Ze vonden zijn cultus onfatsoenlijk.
Hij was ook de god van seksuele vrijheid, de druivenoogst, vruchtbaarheid en wilde dingen. Wijn was een belangrijk onderdeel van de Grieks-Romeinse cultuur, dus Bacchus had een hoge plaats in de Romeinse mythologie.
Hoe werd Bacchus geboren?
Vreemd genoeg zou Bacchus “tweemaal” geboren zijn. Bij de ene geboorte werd hij geboren uit Zeus en Proserpina (Persephone). Proserpina was de dochter van de godin Ceres, een van Zeus’ broers en zussen. Bij de andere geboorte werd hij herboren uit Jupiter en een sterfelijke vrouw genaamd Semele.
Volgens de mythe waren er twee die aanspraak konden maken op de titel moeder van Bacchus.
Jupiter en Proserpina
Proserpina werd op een dag meegenomen door Pluto, god van de onderwereld, en zij werd zijn vrouw. Ze verbleef de helft van het jaar onder de aarde samen met haar echtgenoot.
Omdat ze onder de wereld leefde, veranderde Jupiter zichzelf in een slang en ging haar verleiden. Proserpina werd zwanger en baarde een kind: Bacchus.
In de vroegere versie van dit verhaal heette hij misschien Liber, maar werd later veranderd in Bacchus. Hoe vreemd dat de god van wijn en feestelijkheden op zo’n koude en verschrikkelijke plek als de onderwereld werd geboren!
Jupiter en Semele
Het andere verhaal is wat vreemder en tragischer. Bacchus was al geboren als de zoon van Jupiter en Proserpina. Hij was een van de vroege goden die meevochten in de strijd tegen de Titanen.
Saturnus was al dood, maar er waren nog steeds loyalisten over. Jupiter, zijn broers en zussen, en Bacchus vochten tegen de Titanen. Bacchus werd gedood door aan stukken te worden gescheurd.
Bedroefd om de dood van zijn zoon nam Jupiter de stukken en deed ze in een drank. Hij gaf de drank aan een sterfelijke vrouw genaamd Semele. Hij vroeg haar het op te drinken zodat ze zwanger kon worden en opnieuw Bacchus zou baren. Ze stemde toe, maar Juno, Jupiters vrouw, was woedend hierover.
Ze vermomde zich als verpleegster en ging de zwangere Semele bezoeken. Ze vertelde Semele dat ze Jupiter moest vragen om bij haar te komen slapen zoals hij dat bij zijn vrouw deed.
Semele stemde toe, maar toen ze Jupiter dit vroeg, doodde hij haar met een bliksemschicht. Hij nam de nu herboren Bacchus mee. Het is onduidelijk of hij haar doodde omdat het een belediging van de goden was om om seks te vragen, of dat hij problemen met zijn vrouw wilde vermijden.
Ovidius’ variatie
Er was een extra draai aan dit verhaal, zoals zo vaak. Jupiter doodde Semele niet met een bliksemschicht omdat ze hem vroeg met haar te slapen. Ze stierf omdat ze te zwak en broos was om het liefdesspel met een god aan te gaan. Dus nam hij Bacchus mee, maar die was nog niet volgroeid.
Zeus bond zijn zoon aan zijn dij zodat hij zich aan hem kon voeden totdat hij klaar was om geboren te worden. Toen het zover was, plaatste Zeus hem op de berg Nysa te midden van nimfen, zodat daar voor hem kon worden gezorgd.
Het verhaal van Bacchus: verhalen over de dronken god
De god van de wijn moest toch zeker een hele lijst aan verhalen hebben, niet waar?
Toch zijn er niet al te veel mythen over Bacchus. Hij werd gezien als een gevaarlijke, buitensporige god die mensen in aanvallen van razernij kon lokken, zonder enige controle.
Ondanks dat hij een god was, waren er velen die het niet veilig vonden om hem te vieren.
Het waren zijn cultusvolgelingen en de Bacchusfeesten die werkelijk de aandacht trokken. Bacchus deed rond de derde eeuw voor Christus zijn intrede in de Romeinse religie, en hij verving min of meer Dionysus.
Of beter gezegd, hij was door hem geinspireerd. De mensen begonnen hem te vieren en te vereren, wat resulteerde in wilde festivals.
Bacchus en de Bacchanalia
De Bacchanalia was waar Bacchus het meest om bekend stond. Zelfs vandaag de dag spreken mensen nog steeds over een dronken, wild feest als een Bacchanaal, als verwijzing naar deze Romeinse god. Deze festivals waren zeer vergelijkbaar met die ter ere van Dionysus. Ze vonden meerdere keren per jaar plaats, voornamelijk op het platteland.
Bij deze festivals hoorde het uit elkaar trekken van levende dieren. Mensen aten het rauwe vlees, bedoeld als symbool voor wat Bacchus doormaakte bij zijn wedergeboorte. Het was een religieus ritueel, en de mensen hoopten een deel van de god in zich op te nemen en een met hem te worden.
In latere jaren werd het meer gericht op wijn, feestelijkheden en seksualiteit. Mensen die dronken en deelnamen aan seksuele vrijheden maakten ook deel uit van deze rituelen.
De Bacchuscultus en de Bacchische Mysterieen
De cultus van Bacchus putte uit de oorspronkelijke cultussen van Liber en Dionysus. Liber (later Dionysus/Bacchus) werd onderdeel van de Aventijnse Triade, die Ceres en Libers zus Libera omvatte. Liber en Libera werden later in de Romeinse gedachtewereld Bacchus en Proserpina.
Bacchus stond niet alleen bekend om zijn wilde feestvieren of als beschermheer van de wijn. Hij was ook bijna een landbouwgod, vanwege zijn band met de wijnbouw en de wijnstok.
Sommige verhalen stelden dat Bacchus rondreisde en de mensen leerde hoe ze druiven moesten kweken. Degenen die Bacchus vereerden, namen deel aan dronken festivals zoals de Bacchische Mysterieen.
Hierbij dronken de deelnemers niet alleen om te feesten, maar om een staat van vervoering en extase te bereiken. In deze toestanden overschreden ze sociale grenzen en remmingen. Het werd gedaan om de mensen terug te brengen naar hun natuurlijke staat.
Beheersing van de god van dronkenschap
Er waren sommigen in de regering in de Romeinse tijd die de greep die Bacchus op het volk had niet konden waarderen. Ze keurden de Bacchanalia zeker af.
Mannen als Livius en Cicero beschouwden deze rituelen als gevaarlijk en onfatsoenlijk. Hoewel de Bacchanalia oorspronkelijk was begonnen onder het gewone volk, bereikte het al snel de Romeinse elite.
Dat was het moment waarop de machthebbers zich zorgen begonnen te maken. Ze dachten dat het degenen van meer respectabele komaf zou bezoedelen, en ze wilden er een einde aan maken. Zoals bij andere momenten in de geschiedenis was er een soort morele paniek. Dus legden deze machtige mannen verschillende verboden op aan de rituelen die het vermogen van de mensen beperkten om er volledig aan deel te nemen.
De festivals hadden nu toestemming van de senaat nodig en waren beperkt tot slechts drie personen. Het werd ook strafbaar om eigendommen te gebruiken om het festival te vieren. Degenen die dit in strijd met de regels deden, werden opgepakt en geexecuteerd.
Meer dan 7.000 mensen werden gearresteerd omdat ze de wet niet naleefden. Later werden de festivals van Bacchus samengevoegd met die van Liber om de zaken enigszins respectabeler te maken.
Bacchus vs. Dionysus
Naarmate de tijd verstreek, groeiden ook de verschillen tussen deze twee goden en de perceptie die mensen van hen hadden. Mensen zagen Dionysus misschien als meer verbonden met religie en religieuze rituelen. Hij was de god die op zoek was naar spiritueel begrip samen met het doorbreken van barrieres.
Aan de andere kant werd Bacchus een dronken, gedachteloze god die seksuele vrijheid aanmoedigde.
Dionysus was misschien wat meer gerespecteerd en verfijnd. Hij gebruikte wijn om het venster tussen mens en god te openen en om de beperkingen van de samenleving los te laten. Bacchus gebruikte wijn om zich over te geven aan hedonistische geneugten omwille van het genot zelf.
Nu was dit niet helemaal accuraat, aangezien de bronnen over Bacchus in het algemeen onvolledig zijn. Hij verscheen niet in zoveel verhalen als Dionysus. In wezen was Bacchus meer een wild feestganger, en Dionysus meer een sommelier.
Bacchus’ symbool in kunstwerken
In vroegere tijden werd Bacchus afgebeeld als een man van middelbare leeftijd met een baard. Hij was gehuld in een gewaad.
Later werd hij getoond als een jongere man, soms zelfs androgyn zonder gezichtshaar. Hij zou omringd zijn door klimop en wijnranken, als teken van zijn goddelijke macht over de groei van deze planten.
Soms droeg hij een staf en hield hij vaak een beker wijn vast of leek hij al dronken. In tegenstelling tot zijn geklede voorganger werd hij vaak half of volledig naakt afgebeeld, naarmate de perceptie van deze god in de loop der tijd veranderde. Van een alcoholist van middelbare leeftijd tot een jong, aantrekkelijk feestbeest, misschien?
Bacchus in de popcultuur
Bacchus is soms verschenen als personage in boeken of tv-series zoals “The Magicians.” Hij wordt vaak voorgesteld als een dronken, wild personage, maar soms zelfs niet bij naam genoemd. We hebben symbolen en voorstellingen van Bacchus in diverse media gezien. Het is een personage dat we goed kennen en dat we keer op keer hebben gezien.
Na de Romeinse tijd verscheen Bacchus in vele teksten, waaronder gedichten van Longfellow en Milton. Hij wordt ook herinnerd om de wilde feesten die ter ere van hem in Rome werden gehouden. Als je vandaag de dag een wild feest organiseert met wijn en vrolijkheid, zou je jezelf gerust als gastheer van een Bacchanaal kunnen beschouwen.
Conclusie
Bacchus was een interessant onderdeel van de Romeinse mythologie. Hij is een van de voorbeelden van een god die zowel gevreesd als vereerd werd. Laten we eens kijken naar de belangrijkste punten over Bacchus:
- Bacchus was de Romeinse god van dronkenschap, wijn, druivenoogst en wijnbouw
- Hij leek erg op de Griekse god Dionysus en was door hem geinspireerd
- Zijn naam komt van het woord bakkheia, de wilde, uitzinnige staat van extase die deze god kon teweegbrengen door het gebruik van alcohol
- Dionysus werd mogelijk als meer gerespecteerd en verfijnd beschouwd. Bacchus werd later de god van alle buitensporigheden (meer een feestgerichte god)
- Hij werd ‘tweemaal’ geboren
- Bij de ene geboorte was zijn vader Jupiter en zijn moeder Proserpina, de vrouw die door Pluto was meegenomen
- Nadat Bacchus stierf in een strijd tegen de Titanen, nam Jupiter de stukken van zijn lichaam, deed ze in een drankje en gaf het aan een sterfelijke vrouw genaamd Semele. Hij wilde dat ze het zou drinken en zwanger zou worden van Bacchus om hem opnieuw te baren
- Bacchus werd, net als Dionysus, gevierd in festivals en rituelen waarbij mensen zich bedronken om hun remmingen te verlagen en grenzen te doorbreken
- De Bacchanalia kreeg de reputatie behoorlijk wild te worden, niet gericht op religie maar meer op feestelijkheden en seks
- De Romeinse overheid probeerde verboden op te leggen aan dit festival zodra de elite betrokken raakte bij de festiviteiten
- Bacchanaal wordt vandaag de dag nog steeds gebruikt om een dronken, wild feest te beschrijven
Het is niet geheel verrassend dat een van Jupiters buitenechtelijke zonen uiteindelijk een soort feestgod zou worden. Maar het is een beetje triest dat hij niet zoveel erkenning kreeg als Dionysus. Zijn imago raakte enigszins beschadigd door de mensen die zijn festivals naar een nieuw niveau tilden en harder feestten dan ooit tevoren. Dit zorgde ervoor dat zelfs de overheid zich ermee ging bemoeien.
Toch had hij een goede boodschap, en hij wilde dat mensen hun zorgen opzij zetten en genieten van een goede tijd. We denken dat zelfs vandaag de dag velen van ons achter die mentaliteit kunnen staan. Proost!
