Rhea

Rhea: Moeder van de Olympische goden

Rhea, Titanengodin van vruchtbaarheid en moederschap, speelde misschien slechts een bijrol in de beroemde verhalen van de Griekse mythologie. Toch zou het klassieke Griekse pantheon zonder haar niet eens bestaan. Van alle godinnen die de titel hebben gedragen, was Rhea werkelijk de Moeder der Goden.

Rhea’s plaats in de mythologie lag voornamelijk in de voorgeschiedenis van het Olympische bewind en in het epische vormende verhaal dat bekendstaat als de Titanomachie. Zodra Rhea’s kinderen aan de macht waren, was zij aanwezig bij vele belangrijke gebeurtenissen op de Olympus.

Wie was Rhea in de Griekse mythologie?

Rhea was de eerstegeneratie-Titanengodin van vruchtbaarheid en moederschap. Etymologen vermoeden dat de naam “Rhea” van pre-Griekse of Minoïsche oorsprong is, hoewel ze het niet eens zijn over de betekenis. Men denkt dat het woord is afgeleid van stamwoorden die aarde, stroming, gemak en soms granaatappel betekenen. Uiteindelijk wordt Rhea met deze eigenschappen geassocieerd, maar stroming en gemak komen het meest voor.

Stroming is verbonden met vruchtbaarheid en moederschap en beschrijft menstruatiebloed, vruchtwater en moedermelk. Gemak in het Grieks is rhea. De werken van Homerus gebruiken vaak de uitdrukking “de goden die in hun gemak leven”. Hoewel deze uitdrukking een ontspannen leven suggereert, merkt het ook op dat Rhea hiervoor verantwoordelijk was.

Hoewel de meeste godinnen in de Griekse mythologie eeuwige jeugd en schoonheid bezaten, werd Rhea afgebeeld als een oudere, meer moederlijke figuur. Zij droeg een hoge kroon, soms een torenkroon genoemd, die de muren van een stad zou voorstellen. Als Koningin der Goden tijdens de Gouden Eeuw droeg zij een koninklijke scepter, en zij bezat een groots paleis op de top van de berg Dindymon in Phrygië.

Net als veel andere godinnen diende de maan als een van haar symbolen. Zij werd ook geassocieerd met de planeet Saturnus, en zij leende haar naam aan een van Saturnus’ manen. Zwanen en leeuwen waren de dieren die het meest met Rhea werden geassocieerd. In diverse kunstwerken reed zij op een leeuw of in een strijdwagen getrokken door twee leeuwen. Van planten gaf zij de voorkeur aan de dennenboom. Vanwege het verhaal van de geboorte van Zeus werd zij vaak afgebeeld met een in doeken gewikkelde steen.

Rhea werd geassocieerd met verschillende moedergodinnen in het Middellandse Zeegebied en het Nabije Oosten. Vaak werd zij uitwisselbaar gebruikt met de godin Cybele in Anatolië en soms met haar eigen moeder Gaia. Zij werd ook vereerd als Meter Theon (Moeder der Goden) in Attica, Arcadië, Korinthe en andere steden in Klein-Azië. In Rome werd zij geïdentificeerd als Magna Mater (de Grote Moeder) en de godin Ops. Sommigen hebben opgemerkt dat Rhea ook een anagram was van Hera, Zeus’ vrouw en Koningin van de Olympische goden.

Zij had een belangrijke cultus op Kreta, het eiland waarnaar zij vluchtte om Zeus te baren. Ritmisch zingen en percussie waren vermoedelijk vaste onderdelen van haar verering.

Rhea’s afkomst en vroege Titanenmythologie

Rhea’s belangrijkste bijdrage aan de mythologie vond plaats tijdens de Titanomachie, de Oorlog van de Titanen. Om dit verhaal te begrijpen, moeten we de oudste Griekse legenden over de schepping van de wereld verkennen.

In het begin heerste Chaos. Chaos schiep de oergoden, zoals Nyx (Nacht), Erebus (Duisternis) en Gaia (Aarde). Gaia baarde Uranus (Hemel) en paarde vervolgens met hem, waardoor de eerste 12 machtige reuzen ontstonden die bekendstaan als de Titanen. Er waren zes mannen en zes vrouwen, en sommige bronnen zeggen dat het zes tweelingparen waren, waarvan Cronus en Rhea er een waren. Uranus verwekte ook andere reuzengeslachten, de Cyclopen en de Hekatoncheiren.

Uranus regeerde met ijzeren vuist. Hij sloot de Cyclopen en de Hekatoncheiren op in de afgrond van Tartarus. Soms werd vermeld dat hij beledigd was door het afgrijselijke uiterlijk van die twee rassen, maar waarschijnlijker is dat hij bevreesd was voor hun omvang en kracht, bang dat ze hem konden omverwerpen. De meeste bronnen zijn het erover eens dat de Titanen, kleiner en aantrekkelijker, dit lot bespaard bleven. Helaas voor Uranus bleek dit een vergissing.

Gaia was gekwetst en beledigd door de behandeling van haar kinderen. Bovendien veroorzaakte hun opsluiting in Tartarus haar pijn aangezien Tartarus diep in de aarde lag. Zij overtuigde de Titanen om tegen hun vader in opstand te komen, maar alleen Cronus was bereid een wapen tegen hem te richten.

Vier van de broers hielden Uranus vast terwijl Cronus hem castreerde met een adamantijnen sikkel, hem geschonken door Gaia. Verslagen vluchtte Uranus terug de kosmos in, en Cronus wierp Uranus’ teelballen in zee. Het bloed dat in de oceanen viel schiep andere wezens zoals de Furiën, de Erinyen en de Meliaden. Zijn geslachtsdelen deden de zee schuimen, en uit dat schuim werd de godin Aphrodite geboren.

Rhea en de andere vrouwelijke Titanen namen geen actief deel aan de omverwerping van hun vader, maar ze steunden de staatsgreep wel.

Cronus en Rhea: Moeder en vader van de Olympiërs

Nadat Cronus de troon van zijn vader op de berg Othrys had bestegen, trouwde hij met zijn tweelingzus Rhea. Samen regeerden ze over de kosmos in het tijdperk dat bekendstaat als de Gouden Eeuw. Ze kregen zes kinderen:

• Hestia, godin van haard en huis
• Demeter, godin van de landbouw
• Hera, godin van het gezin en uiteindelijk Koningin der goden
• Hades, god van de onderwereld
• Poseidon, god van de zee
• Zeus, god van de hemelen

De kinderen van Rhea hadden echter geen gemakkelijk begin in de wereld. Cronus kende een profetie die hem waarschuwde dat hij zou worden omvergeworpen door zijn zonen, net zoals hij zijn eigen vader had verslagen. Hij raakte geobsedeerd door het idee. Om dit lot te ontlopen had hij een unieke oplossing. Telkens wanneer Rhea een kind ter wereld bracht, slikte hij het door.

Rhea keek machteloos toe hoe hij vijf van hun kinderen kort na hun geboorte doorslikte. Toen zij voor de zesde keer zwanger werd, verborg zij zich op het eiland Kreta, waar zij Zeus baarde. In plaats van Zeus aan zijn vader te presenteren om verslonden te worden, overhandigde zij Cronus een in luierdoeken gewikkelde steen, en hij at die in plaats daarvan op. Na verloop van tijd werd deze steen de Omfalossteen genoemd. Sommige bronnen suggereren dat de steen haar door haar moeder Gaia was gegeven.

Rhea hield haar zoon Zeus verborgen op Kreta in de Dictaeïsche grot op de berg Ida om hem veilig te houden. Hij werd grootgebracht door de geitennimf Amalthea en beschermd door strijdlustige reuzen genaamd de Koureten. Zij hielden Cronus onwetend van het bestaan van de zuigeling door hun schilden tegen elkaar te slaan en zo het gehuil van de baby te overstemmen. Rhea kon haar zoon op het eiland niet bezoeken, uit angst Cronus’ achterdocht te wekken.

Rhea’s wraak en het aanbreken van de Olympische goden

Dankzij Rhea groeide Zeus veilig op. Toen het zover was, ging Rhea naar haar zoon op Kreta en beraamde een plan om zijn broers en zussen, gevangen in hun vaders maag, te redden. Zeus en Rhea keerden terug naar de berg Othrys, en Zeus vermomde zich als Cronus’ schenker. Hij deed een braakmiddel in Cronus’ wijn. Sommige bronnen melden dat het mosterd was dat aan de drank werd toegevoegd. Toen Cronus de wijn opdronk, werd hij hevig misselijk, en hij braakte zijn vijf kinderen uit, die inmiddels in zijn maag tot volwassenheid waren gegroeid. Onder Rhea’s leiding vochten haar zes kinderen tegen Cronus en alle Titanen die hem steunden.

De hevige Oorlog van de Titanen duurde tien jaar. Elke kant leek onverslaanbaar, en de aarde leed zwaar tijdens de veldslagen. Pas toen Zeus de Cyclopen en Hekatoncheiren bevrijdde, kregen de Olympiërs het voordeel. Met hun hulp veroverden de Olympiërs uiteindelijk de Titanen.

Na de nederlaag nam Zeus Cronus’ adamantijnen sikkel en sneed zijn vader in duizend stukken, waarna hij hem in de afgrond van Tartarus wierp. Alle Titanen die zich tegen Zeus hadden verzet werden in Tartarus opgesloten, behalve Atlas. Hij was gedoemd voor de eeuwigheid het hemelgewelf op zijn schouders te dragen. Enkele Titanen, zoals Prometheus en Epimetheus, werd dit lot bespaard. Zij hielpen vervolgens bij de schepping van de mensheid.

Als moeder van de Olympiërs en aanstoker van de grote oorlog kreeg Rhea een bijzondere plaats op de berg Olympus. Zij adviseerde haar kinderen over hoe ze de wereld moesten verdelen om spanningen tussen de broers en zussen te beperken. Hoewel ze na het einde van de Titanomachie zelden werd genoemd, was Rhea aanwezig bij de grote feestmalen van de goden en de geboorte van Apollo. Er wordt gezegd dat zij degene was die Demeter overhaalde terug te keren naar de Olympus na de ontvoering van haar dochter Persephone.

Conclusie

Rhea was een eerstegeneratie-Titanide en de Koningin der Goden tijdens de Gouden Eeuw. Haar bijdragen aan de oude verhalen waren schaars maar diepgaand.

• Rhea was de Titanengodin van vruchtbaarheid en moederschap.
• Zij werd vereerd als de Moeder der Goden.
• Haar zes kinderen waren de oorspronkelijke Olympische goden.
• Haar echtgenoot Cronus at vijf van hun kinderen op, en zij redde de zesde, Zeus.
• Zeus en Rhea misleidden Cronus, redden de andere vijf kinderen en ontketenden de Oorlog van de Titanen.
• Na de nederlaag van de Titanen mocht zij op de Olympus blijven.

Hoewel ze slechts bij een beperkt aantal mythen betrokken was, was Rhea essentieel voor de opkomst van de Olympiërs. Op een bepaalde manier zou ze beschouwd kunnen worden als de moeder van de Griekse mythologie.