Prometheus

Prometheus: De snel denkende voorvechter van de mensheid

Hoewel Prometheus, titaan en bedrieger, bekend stond als de Titaan die vuur aan de mensen gaf, valt er veel meer te weten over dit fascinerende personage. Voor de Grieken was Prometheus de “weldoener van de mens”, verantwoordelijk voor de schepping van de mensheid en haar voortdurende vermogen om te gedijen. Ze hielden hem in hoog aanzien vanwege zijn vele gaven aan de mens en zijn pleitbezorging voor de Olympische raad.

Wie was Prometheus in de Griekse mythologie?

De meeste mensen denken dat Prometheus de Griekse Titaan van het vuur is, maar dat is niet helemaal juist. Hephaestus was altijd de god van het vuur, en Prometheus stal dit element slechts als geschenk voor de mensen die hij had geschapen. Hoewel hij altijd nauw geassocieerd zal worden met vuur, was Prometheus eigenlijk de god van snel denken en slimme oplossingen, en hij werd gecrediteerd met de schepping van de mensheid. Prometheus was een bedriegergod, maar hij gebruikte zijn krachten ten goede. Hesiodus beschreef de Titaan Prometheus als een wijze Titaan wiens sluwe plannen de mensheid meer hielpen dan enige andere goden in het Griekse pantheon. Atheners vereerden hem actief gedurende het tijdperk van de Olympische goden.

Sommige geleerden suggereren dat de mythe van Prometheus verwant is aan het verhaal van Jezus. Beide figuren hadden een grote liefde en empathie voor de mensheid en leden enorm (en vrijwillig) vanwege hun inspanningen om de menselijke conditie te verbeteren.

Prometheus’ begin: De vroege Titanen en de Titanomachie

Iapetus was de Titaangod van sterfelijkheid en de personificatie van de westelijke Zuil van de Hemel. Hij trouwde met zijn nicht Clymene, en ze kregen vier zonen: Atlas, Prometheus, Epimetheus en Menoetius. Ze groeiden op tijdens het Gouden Tijdperk van de Titanen, waarin Cronus regeerde.

Cronus dreef zichzelf tot waanzin door te obsesseren over een profetie dat zijn kinderen hem zouden omverwerpen zoals hij zijn eigen vader deed. Om dit lot te vermijden, at hij zijn eerste vijf kinderen op. Zijn vrouw Rhea verborg zich op het eiland Kreta om hun zesde kind, Zeus, ter wereld te brengen. Toen ze voor Cronus verscheen, gaf ze hem een steen gewikkeld in windsels, en hij at die in plaats daarvan op.

Zodra Zeus volwassen was, keerde hij vermomd terug naar de Olympus en deed een braakmiddel in Cronus’ wijn. Plotseling werd Cronus hevig ziek en braakte hij Zeus’ vijf broers en zussen uit, die volgroeid tevoorschijn kwamen. Samen bereidden ze zich voor op de strijd tegen Cronus om de kroon. Prometheus en Epimetheus kozen de kant van Zeus en de Olympiërs, terwijl Atlas en Menoetius ervoor kozen aan de zijde van hun vader te vechten. Na tien felle jaren van strijd zegevierden de Olympiërs.

Prometheus en Epimetheus: De scheppers van de mensheid

In de oude Griekse taal betekende Prometheus hij die vooruitdenkt, en Epimetheus betekende hij die achteraf denkt. De namen bleken volkomen nauwkeurig, vooral tijdens hun eerste avontuur na de Titanomachie. Omdat Prometheus en Epimetheus hun loyaliteit tijdens de oorlog hadden bewezen, vertrouwde Zeus hen de taak toe om de nieuwe wereld te bevolken met mensen en dieren. De broers gebruikten klei om allerlei interessante wezens te vormen, en Zeus blies ze leven in.

Helaas maakte Epimetheus zijn naam waar. Hij deelde vrolijk de eigenschappen uit zonder in te schatten hoeveel soorten dieren er zouden zijn. Toen Prometheus arriveerde met zijn beste werk, genaamd Mens, was de doos met eigenschappen leeg. Zeus was bang dat de mensen groter zouden worden dan de goden zelf. Prometheus was behoorlijk boos op zijn broer, want hij was trots op zijn nieuwe scheppingen en had medeleven met hun behoeften. In het geheim sloop hij de privévertrekken van de goden in. Hij vond wijsheid en rede in Athena’s werkplaats, dus stal hij die en gaf ze aan zijn nieuwe mensen.

Sommige bronnen meldden dat dit ook de eerste keer was dat Prometheus vuur voor de mensen stal. Het hielp hen warm te blijven, aangezien ze geen bont hadden zoals andere dieren.

Prometheus tegen Zeus: Het offer bij Mecone

Wetende dat Zeus boos zou zijn vanwege deze diefstal, bedacht Prometheus een manier om Zeus’ aandacht af te leiden. Hij leerde zijn jonge mensen hoe ze offers aan de goden moesten brengen.

Prometheus liet de mensen zien hoe ze een mooie stier moesten offeren en in stukken snijden, verdeeld in twee stapels. Prometheus verborg de beste stukken vlees in de ingewanden en huid in de ene stapel, terwijl de andere stapel de botten en mindere stukken bevatte. Door de vettigere stukken vlees bovenop te leggen, maakte Prometheus de tweede stapel aantrekkelijker.

Bronnen twistten over of Zeus al dan niet door Prometheus’ bedrog heen keek. Niettemin koos Zeus de stapel met botten en vet. Sindsdien bevatten offers aan de goden alleen de op een na beste stukken vlees.

Prometheus’ rebellie, misdaad en lijden

Of Zeus nu opzettelijk het mindere offer koos of niet, het feit dat hem zo’n keuze werd voorgelegd maakte hem al boos, en de woede groeide. Al snel ging hij in een opwelling naar de mensheid en nam hun vuur weg.

Prometheus besloot dat de mensheid niet zou lijden door zijn wandaden. Hij sloop opnieuw de werkplaats van Hephaestus in en stal een gloeiend kooltje in een venkelstengel. Zodra ze de kunst van het vuurmaken kenden, kon Zeus het nooit meer van hen afnemen.

Zeus was woedend. Op zijn bevel ketende Hephaestus Prometheus aan een rots, ver weg in het Kaukasusgebergte. Elke dag verscheen er een reusachtige adelaar die aan zijn romp scheurde en zijn lever uitpikte. ’s Nachts groeide zijn lever weer aan, op tijd voor de cyclus om de volgende ochtend opnieuw te beginnen.

De doos van Pandora en de straf van de mensheid

Voordat Zeus Prometheus strafte, nam hij wraak op de mensen die van Prometheus hielden. Op Zeus’ bevel vormde Hephaestus de eerste vrouw uit klei en stuurde haar als vrouw naar Epimetheus.

Pandora kreeg een kruik als huwelijksgeschenk, maar haar werd gezegd die nooit te openen. Op een dag won haar nieuwsgierigheid. Allerlei vormen van kwaad stroomden uit de kruik en ontsnapten de wereld in, waardoor de mensheid werd geteisterd met ziekte, misdaad en andere kwalen. Toen ze het deksel weer op de kruik kreeg, was alles ontsnapt behalve de hoop.

Hercules en de redding van Prometheus

Nadat Prometheus’ straf vele jaren had voortgeduurd, bezocht Zeus hem. Hij bood Prometheus zijn vrijheid aan in ruil voor informatie over de profetie waarin Zeus zijn troon zou kunnen verliezen. Prometheus weigerde, en zijn ondraaglijke straf ging door. Hercules en Prometheus ontmoetten elkaar terwijl Hercules zijn beroemde Twaalf Werken uitvoerde. Toen hij door de Kaukasus trok, hoorde hij Prometheus’ kreten van pijn. Hercules had de gewoonte tegen de wensen van zijn vader in te gaan, en hij doodde de adelaar en brak de ketenen van de Titaan.

Zoals verwacht was Zeus aanvankelijk boos, maar Hercules was zijn favoriete zoon en kwam er meestal mee weg. Zeus gaf toe met een voorbehoud: Prometheus moest een van de schakels van zijn ketenen nemen en er een ring van maken. Die dragen zou als dagelijkse herinnering dienen om Zeus niet opnieuw te trotseren.

Prometheus in literatuur en op het scherm

De legende van Prometheus werd vastgelegd in verschillende teksten. Het werd specifiek gedeeltelijk beschreven in twee werken van Hesiodus: Theogonie en Werken en Dagen.

Aeschylus schreef drie afzonderlijke werken die het volledige verhaal vertelden: Prometheus Geboeid, Prometheus Bevrijd en Prometheus de Vuurbrenger. Helaas bestaat alleen de eerste titel vandaag de dag nog. Percy Bysshe Shelley schreef zijn eigen versie van Prometheus Bevrijd in de 19e eeuw.

Conclusie

Prometheus was een bedriegergod die zijn slimheid gebruikte om de mensheid te helpen, ook al maakte hij Zeus en de andere goden soms belachelijk. Hier zijn de essentiële feiten.

• Prometheus was de zoon van Iapetus en Clymene. Hun andere zonen waren Atlas, Epimetheus en Menoetius.
• Prometheus en Epimetheus kozen de kant van Zeus tijdens de Titanomachie. Atlas en Menoetius kozen de kant van Cronus en ontvingen zware straffen.
• Op Zeus’ bevel schiepen Prometheus en Epimetheus de mensheid en dieren.
• Toen zijn broer alle eigenschappen alleen aan de dieren gaf, stal Prometheus verschillende kenmerken van de goden en gaf ze aan de mensen.
• Prometheus leerde mensen hoe ze offers aan goden moesten brengen, maar misleidde Zeus ook om de mindere delen te nemen.
• Als vergelding nam Zeus het vuur van de mensen af. Prometheus stal het terug en zorgde ervoor dat Zeus het nooit meer kon afnemen.
• Zeus strafte de mensen door de nieuwsgierige Pandora te sturen, wier nieuwsgierigheid een schat aan kwaden op de mensheid losliet.
• Zeus verbande hem naar het Kaukasusgebergte, waar hij aan een rots werd geketend. Elke dag scheurde een grote adelaar zijn vlees open en at zijn lever op, die elke nacht weer aangroeide.
• Na vele jaren schoot Hercules de adelaar neer en bevrijdde Prometheus.

Ondanks al zijn pleitbezorging en goede daden zou men kunnen beweren dat Prometheus de katalysator was voor veel van de ellende waarmee de mensheid werd geconfronteerd. Zonder zijn inmenging zouden ze niet aan Zeus’ straffen hebben geleden. Maar zonder zijn gaven hadden de mensen misschien niet overleefd. In ieder geval zat zijn hart op de juiste plek… of beter gezegd, zijn lever.