Cronus

Cronus: Vraatzuchtige Koning der Titanen

In de moderne cultuur wordt Cronus, de Titaan van de tijd, herkend door artistieke weergaven van de oude man die zijn kinderen opeet. Het verhaal van Cronus is echter gedetailleerder en bevat een flinke dosis overvloed en voorspoedig bestuur. Toch was zijn maagmoord het cruciale evenement dat leidde tot de opkomst van de Olympische goden.

Wie Was Cronus in de Griekse Mythologie?

Cronus was slechts een van de eerste 12 Titanen die personificaties van de tijd waren. In zijn geval personifieerde hij de tijd als een meedogenloze, destructieve kracht. Het verstrijken van de tijd verslindt uiteindelijk alle dingen.

Niet al Cronus’ krachten werden echter als destructief beschouwd. Hij werd ook beschouwd als de god van graan en overvloedige oogsten. Een goede oogst hangt immers ook af van de tijd. In Athene vierden ze zijn vrijgevigheid tijdens een oogstfestival genaamd Kronia. Het eerde de god voor het voorzien van een overvloedige oogst gedurende het groeiseizoen. In zijn Romeinse gedaante van Saturnus werd hij vereerd tijdens het winterplantfestival Saturnalia, dat de voorloper was van Kerstmis.

Cronus wordt vaak afgebeeld als een bebaarde man, krachtig maar oud, met de sikkel waarmee hij zijn vader castreerde. In zijn hoedanigheid als heerser van de oogst droeg hij een schoof graan en een zeis. Zijn dierensymbool was een slang.

Bronnen verschillen over de vraag of Cronus al dan niet een andere god was dan Chronos, de oude Vader Tijd die zijn heerschappij overdraagt aan het Baby Nieuwjaar bij de jaarwisseling. Gezien hun bijna identieke eigenschappen zou je gemakkelijk kunnen afleiden dat de twee identiek zijn. Het Baby Nieuwjaar is inderdaad soms verward met Zeus. Dit Cronus/Chronos-beeld heeft zijn naam geleend aan instrumenten die de tijd meten, zoals de chronometer en de chronograaf. Het woord “kroon” (in de zin van oudheid) heeft ook dezelfde wortel.

Cronus, Koning van het Universum in het Gouden Tijdperk

Hoewel de mythe van Cronus relatief kort is, vormt het het vitale fundament voor de hele Griekse mythologie. Zonder zijn bijdrage zouden de heldhaftige verhalen van de Olympische goden niet bestaan.

Aan het begin van de wereld bestond alleen het vormeloze wezen Chaos. Chaos schiep een handvol oergoden, zoals Nyx (Nacht), Erebus (Duisternis) en Gaia (Aarde). Gaia baarde Uranus (Hemel) en paarde vervolgens met hem. Hun verbintenis schiep de oorspronkelijke 12 reuzen bekend als de Titanen:

• Oceanus, god van de rivier die de aarde omringt
• Hyperion, god van het hemelse licht
• Themis, godin van de gerechtigheid
• Coeus, god van de nieuwsgierigheid
• Mnemosyne, godin van het geheugen
• Crius, god van de sterrenbeelden
• Iapetus, god van de sterfelijkheid en gewelddadige dood
• Tethys, godin van de zoetwaterbronnen
• Theia, godin van het zicht
• Phoebe, godin van de intelligentie
• Cronus, god van de tijd
• Rhea, godin van de vruchtbaarheid

Sommige bronnen zeggen dat het zes sets tweelingen waren, waarvan Cronus en Rhea er een waren. Uranus en Gaia waren ook de ouders van andere rassen die eveneens reuzen waren:** de Cyclopen,** de reuzen met een oog, en de honderdhandige Hekatoncheiren.

De heerschappij van Uranus was die van een paranoïde tiran. Hij sloot Cronus’ broers en zussen, de Cyclopen en de Hekatoncheiren, op in de afgrond van Tartarus. Misschien was hij beledigd door de lelijkheid van die twee rassen. Waarschijnlijker was hij echter geïntimideerd door hun omvang en kracht,** uit angst dat ze hem zouden omverwerpen.** De Titanen ontsnapten waarschijnlijk aan dit lot omdat Uranus hen als minder bedreigend beschouwde. Deze beoordelingsfout bleek zijn ondergang te zijn.

Gaia was boos over de behandeling van haar kinderen, en hun opsluiting in Tartarus veroorzaakte haar fysieke pijn. Ze verzamelde de Titanen en overtuigde hen om in opstand te komen tegen hun vader, maar alleen Cronus was bereid een wapen tegen hem te hanteren. Gaia gaf Cronus een adamantieten sikkel om de daad te verrichten.

De Titaanbroers die dienden als de Vier Zuilen van de Hemel waren Coeus, Crius, Iapetus en Hyperion. Ze stonden op de vier hoeken van de aarde en hielden de hemel omhoog. Aangezien Uranus en Gaia de personificaties van Aarde en hemel waren, lijkt het vreemd om hun ouders uit elkaar te houden. Ze bevonden zich echter in de perfecte positie om Cronus te helpen met de staatsgreep.

Toen Uranus afdaalde om met Gaia te paren, overvielen de vier broers hem en hielden elk van zijn ledematen vast op de hoeken van de aarde. Cronus pakte de adamantieten sikkel en castreerde zijn vader, zijn geslachtsdelen in de zee slingerend. Het bloed dat op de oceanen spatte schiep andere wezens zoals de Furiën, de Erinyen en de Meliaden. Zijn geslachtsdelen deden de zee schuimen, en uit dat schuim werd de godin Aphrodite geboren.

Uranus vluchtte terug naar de kosmos, en Cronus nam de troon over op de berg Othrys. Hij en zijn zus/vrouw Rhea heersten over wat bekend stond als het Gouden Tijdperk, een van de vijf legendarische tijdperken van de mens. Bronnen vermelden dat het Gouden Tijdperk er een was van harmonie tussen alle levende wezens, waar iedereen functioneerde binnen de natuurlijke orde zonder de behoefte aan wetten of bestuur. Mensen leefden vreedzaam, werkten weinig en leefden lang.

De Titanomachie en de Ondergang van Cronus

Helaas behield het verhaal zijn idyllische karakter niet. Er bestond een profetie die voorspelde dat de kinderen van Cronus tegen hem in opstand zouden komen. Na verloop van tijd raakte hij geobsedeerd door het idee, en hij vreesde het lot van zijn vader te delen. In zijn waanzin bedacht hij een plan om zijn kinderen op te eten zodra ze geboren werden.

De vrouw van Cronus was begrijpelijkerwijs van streek toen ze haar eerstgeboren kind Hestia bij haar vader bracht, en Cronus haar in een keer inslikte. Het zien van Cronus die zijn dochter opat weerhield Rhea er echter niet van hem meer kinderen te schenken. Ze keek vol afschuw toe terwijl hij de volgende vier kinderen verslond: Demeter, Hera, Hades en Poseidon.

Tegen die tijd had Rhea er eindelijk genoeg van. Toen het tijd was om haar zesde kind te baren, vluchtte ze naar het eiland Kreta en beviel in het geheim van Zeus. Terugkerend naar de berg Othrys misleidde ze haar echtgenoot. In plaats van dat Cronus zijn zoon opat, verslond hij een steen in inbakerdoeken. Tegen die tijd was hij zo geobsedeerd door het behoud van zijn heerschappij dat hij de steen inslikte zonder het verschil op te merken.

Zeus groeide veilig op, verborgen in een grot op Kreta. Toen hij volwassen was, keerde hij terug naar de berg Othrys en vermomde zich als Cronus’ beker-brenger. Hij deed een brouwsel in Cronus’ wijn waardoor hij zijn kinderen uitbraakte, volledig volgroeid. Zeus en zijn broers en zussen ontsnapten naar de berg Olympus en bereidden zich voor op oorlog.

Zo begon het grote conflict tussen Zeus en Cronus dat de Titanomachie werd genoemd, of Oorlog van de Titanen. De meeste mannelijke Titanen vochten aan de zijde van Cronus. Enkelen, zoals Prometheus en Epimetheus, vochten voor de nieuwe Olympiërs. De vrouwelijke Titanen bleven grotendeels neutraal. Velen van hen zochten naar verluidt toevlucht in het huis van hun broer Oceanus tot het einde van de oorlog.

De felle strijd duurde tien jaar. Elke kant leek onverslaanbaar, en de aarde leed zwaar tijdens de worsteling. Pas toen Zeus de Cyclopen en Hekatoncheiren bevrijdde, kregen de Olympiërs een voordeel. De Cyclopen smeedden krachtige wapens voor de goden, waaronder Zeus’ bliksemschicht. De Hekatoncheiren gebruikten hun vele handen om rotsblokken en bergen naar de Titanen te slingeren. Met deze extra kracht konden de Olympische goden eindelijk Cronus en de andere Titanen overwinnen.

Na de nederlaag nam Zeus Cronus’ sikkel en sneed zijn vader in duizend stukken, waarna hij hem in de afgrond van Tartarus wierp samen met al Cronus’ broers die aan zijn zijde hadden gevochten. Homerus vermeldt dat Cronus nog in Tartarus was ten tijde van de Trojaanse Oorlog. Sommige bronnen vermelden echter dat Zeus uiteindelijk genade toonde aan de Titanen en hen vrijliet. Hij gaf zijn vader de heerschappij over de Elyseese Velden, de plaats in de Onderwereld waar helden en rechtvaardige mensen de eeuwigheid doorbrachten in comfort en gelukzaligheid.

Ongeacht of hij tot Tartarus werd veroordeeld of een nieuw Gouden Tijdperk begon in de Elyseese Velden, het verhaal van Cronus eindigde effectief na de Titanomachie.

Conclusie

Het verhaal van Cronus is er een van overvloedige oogst en rechtvaardig bestuur, maar hij wordt voornamelijk herkend om zijn tiranniek geweld en waanzin. Hier is een samenvatting van wat we hebben geleerd.

• Cronus was de jongste van de eerste generatie Titanen.
• Hij was de god van de oogst en van de destructieve loop van de tijd.
• Hoewel er geen tempels aan hem waren gewijd, werd hij geëerd tijdens de festivals Kronia en Saturnalia.
• Hij onttroonde zijn vader Uranus door hem te castreren met een adamantieten sikkel.
• Hij heerste over een voorspoedig tijdperk dat het Gouden Tijdperk van de Mens werd genoemd.
• Om het lot van zijn vader te ontlopen at Cronus vijf van zijn kinderen op, maar ze werden gered door het zesde kind, Zeus.
• Hij en de andere Titanen vochten een tienjarige strijd tegen Zeus en de nieuwe Olympische goden. Ze werden verslagen en naar Tartarus gestuurd om te lijden.

Net als de rest van de eerste generatie Titanen is de verhaallijn van Cronus relatief kort. Zijn bestaan is echter van vitaal belang voor de fundamenten van de Griekse mythologie, en hij zal in legenden herinnerd worden naast zijn kinderen.