Quetzalcoatl

Quetzalcoatl, uitgesproken als Quet-zal-co-at, was de Azteekse gevederde slang.

Hij was de Azteekse versie van deze god, hoewel vele andere culturen voor de Azteken hem al vereerden. Hij was ook de beschermheer van het priesterschap en een van de vier belangrijkste scheppersgoden.

Dit artikel deelt alles over Quetzalcoatls bewogen geschiedenis: de oorsprong, het bloedvergieten en zijn noodlottige einde.

Wie is Quetzalcoatl in de Azteekse mythologie?

Quetzalcoatl was een van de belangrijkste goden in het Azteekse pantheon. Hij was ook een belangrijke god in de pantheons van andere religies in Centraal-Mexico.

Onder vele andere dingen was Quetzalcoatl de god van de wind en de verschaffer van mais. Maar het is lastig om een lijst samen te stellen van alles wat onder Quetzalcoatls domein viel. In elke cultuur waarvan hij deel uitmaakte, en in de loop der tijd, groeiden en veranderden de krachten van deze god. En zijn krachten waren talrijk.

In het Nahuatl, de taal van de Azteken, kon zijn naam in twee delen worden opgesplitst: quetzal en coatl. Quetzal is een smaragdgroene vogel uit de regio, en coatl betekent ‘slang’. Dus de vertaling is vrij direct: ‘gevederde slang’ of zelfs ‘quetzal-gevederde slang’.

Hij was een van vier broers die hielpen de wereld(en) te scheppen in de Azteekse mythologie. Er werd gezegd dat hij de zoon was van de god van dualiteit, Ometeotl. Quetzalcoatl was niet alleen een scheppersgod, maar ook de god van de wind onder de naam Ehecatl. Hij was tevens de god van de planeet Venus, de dageraad, het priesterschap, wetenschap, geleerdheid en opossums. Weinig goden konden bogen op zoveel krachten en vaardigheden!

De Azteekse god Quetzalcoatl of misschien een gevederde slang werd voor het eerst gezien bij de Olmeken. Deze beschaving begon rond 1200 voor Christus. Maar het beeld van de gevederde slang en afbeeldingen van Quetzalcoatl begonnen in de loop der tijd te veranderen. De mythe van de god ging door verschillende culturen.

Hij werd in verschillende vormen vereerd door de Olmeken, de Tolteken en de Maya’s. Hun verhalen waren anders, en hij had wisselende aspecten in zijn aard. Maar er liep nog steeds een rode draad als de gevederde slangengod.

De Azteken waren degenen die de beste verslagen bijhielden. Of in elk geval, we hebben de beste verslagen van de Azteken over deze specifieke god. Daarom weten we het meeste over de relatie van de Azteken met en hun overtuigingen over deze god.

Quetzalcoatls verhaal: verhalen van de gevederde slang

Aangezien Quetzalcoatl een scheppersgod was, laten we bij het begin beginnen. Hoewel het bekendste verhaal over zijn oorsprong is dat hij geboren werd uit de god van dualiteit, waren er ook andere verhalen. Sommige verhalen vertelden dat hij geboren werd uit een maagdelijke godin genaamd Chimalman. Quetzalcoatl werd verwekt toen Chimalman een smaragd inslikte.

Of ze zou bevrucht kunnen zijn door de god Mixcoatl, die een pijl in haar buik schoot. Maar hij zou ook geboren kunnen zijn uit een jonge priesteres genaamd Coatlicue. Deze godin had ook zijn broer Huitzilopochtli door een maagdelijke ontvangenis. De details over Quetzalcoatls verwekking door Coatlicue zijn niet duidelijk.

We houden ons echter aan de hoofdmythe van de slangengod. In deze legende van Quetzalcoatl was hij een van vier broers geboren uit de god van dualiteit. Zijn andere broers waren Xipe Totec, de Gevilde God, Huitzilopochtli, de god van de oorlog, en Tezcatlipoca, de god van de nacht. De familie wachtte 600 jaar voordat ze de schepping van de eerste wereld tot stand brachten.

Sommige mythen vertelden dat elk van de vier werelden begon met een gevecht tussen Quetzalcoatl en zijn broer Tezcatlipoca. Maar andere zeiden dat Quetzalcoatl en zijn broer samenwerkten om elke wereld op te bouwen. Elk van hen had de leiding over een van de werelden. Maar eerst moesten ze samen het krokodilachtige monster Cipactli vernietigen.

Dit vrouwelijke reptiel deed er alles aan om te voorkomen dat de wereld groeide. En dus werkten de vier broers samen om haar te vernietigen. Ze scheurden haar in vier stukken. Die stukken werden de vier windrichtingen. Andere mythen vertelden echter dat ze in tweeen werd gescheurd, en die delen werden de aarde en de hemel.

De nasleep

Hoe dan ook, de aarde kon beginnen. Quetzalcoatl had de leiding over de tweede zon. Deze werd de 4-Wind Zon genoemd. Deze zon duurde 676 jaar. Maar uiteindelijk werd ze vernietigd, en de derde zon ontstond. De vernietiging zou veroorzaakt kunnen zijn door de gevechten tussen Quetzalcoatl en Tezcatlipoca. Naarmate de een meer macht kreeg, werd de ander jaloers en werkte eraan om de inspanningen van de ander te vernietigen.

Maar uiteindelijk waren vier werelden of zonnen in vernietiging gevallen. Het was tijd om een vijfde voor te bereiden. Quetzalcoatl ging naar Mictlan om lang gestorven botten te verzamelen, of met andere woorden, om nieuw leven te scheppen. Mictlan was de Azteekse onderwereld.

Quetzalcoatl en de onderwereld: de zoektocht naar botten

Toen Quetzalcoatl in Mictlan aankwam, ontmoette hij Mictlantecuhtli, de Heer van de Doden. Deze god zei dat Quetzalcoatl alle botten mocht meenemen die hij nodig had. Er was een voorwaarde. Hij moest meerdere malen rond de onderwereld wandelen en op een schelphoorn blazen.

Mictlantecuhtli misleidde Quetzalcoatl echter en gaf hem een schelphoorn die geen geluid maakte. Quetzalcoatl was echter te slim. Hij gebruikte wormen om gaten door de schelp te boren en bijen binnenin om een zoemend, trompetachtig geluid te maken. Daarom gaf Mictlantecuhtli Quetzalcoatl de botten. Maar al snel bedacht hij zich en misleidde de slangengod opnieuw.

Mictlantecuhtli liet zijn assistenten een groot gat graven bij de ingang. Op die manier zou Quetzalcoatl erin vallen. Het werkte, en de botten verbrijzelden onder het lichaam van de god. Maar toen hij weer bij bewustzijn kwam, kon hij eruit klimmen en nam de gebroken botten mee.

Om de mensheid te scheppen, gebruikte hij een deel van zijn eigen bloed en mais om leven te creeren. Deze mensen zouden de vijfde wereld bevolken: dat zijn wij! De vijfde wereld werd beschouwd als onze huidige wereld, die nooit vernietigd is. De Azteken gebruikten dit verhaal ook om uit te leggen waarom mensen allemaal verschillende maten hebben.

De gevederde slang en mais

Quetzalcoatl was ook verbonden met mais, de levensader van het agrarische Azteekse volk. De verhalen vertelden dat de Azteken aan het begin van de Azteekse periode alleen overleefden op wild vlees en wortels. Ze hadden over mais gehoord, maar het groeide alleen aan de andere kant van de berg. Andere goden hadden geprobeerd de bergen te verplaatsen om bij de mais te komen, maar geen van hen was succesvol.

Quetzalcoatl veranderde echter, afhankelijk van de mythe, in een mier. Op die manier kon hij de andere mieren over de berg volgen, en hij bracht een maiskorrel terug naar het Azteekse volk. Als scheppersgod en schenker van mais is het geen verrassing dat Quetzalcoatl zo’n belangrijke plaats inneemt.

De kwade tweeling: Quetzalcoatls broer Xolotl

Quetzalcoatl was niet alleen een van vier broers, maar sommige mythen beweerden dat hij een tweelingbroer had. Terwijl Quetzalcoatl licht en macht was, was zijn broer een hondenhoofdig godheid van de nacht. Xolotl was verbonden met dood, ziekte en misvorming. Xolotl zou ook recent overleden zielen naar de onderwereld begeleiden.

Xolotl werd gezien als het duistere aspect van Quetzalcoatl. Quetzalcoatl was de heldere kant van Venus, terwijl Xolotl de donkere was. Hij en Quetzalcoatl droegen vergelijkbare sieraden in de kunst. Er werd niet veel gezegd over hun relatie, maar er was een verhaal. De windgod Ehecatl, een van Quetzalcoatls facetten, doodde Xolotl om de vijfde wereld tot stand te helpen brengen. De vijfde zon bewoog niet toen ze voor het eerst ontstond. Dus besloten de goden sommigen van zichzelf op te offeren om dit mogelijk te maken.

Xolotl weigerde, en dus gingen de goden achter hem aan. Hij veranderde in verschillende dingen. Het hangt af van het verhaal, maar sommigen zeiden dat hij overleefde, terwijl anderen zeiden dat hij bezweek onder de kracht van Ehecatl.

Het voorkomen van tweelingen was een slecht voorteken in de Azteekse cultuur, en daarom werd Xolotl negatief bekeken. In sommige verhalen was Xolotl de broer die Quetzalcoatl naar de onderwereld vergezelde. Dit is logischer aangezien hij een psychopompe god was, iemand die zielen naar de onderwereld begeleidde.

Verhalen van incest?: Quetzalcoatls zuster Quetzalpetatl

Dit is een enigszins verwarrend verhaal, afhankelijk van welke bron wordt onderzocht. Maar in de Codex Chimalpopoca was er een verhaal over Tezcatlipocas jaloezie jegens zijn broer. In het verhaal wilde Tezcatlipoca zich van Quetzalcoatl ontdoen vanwege diens succes als leider.

Dus gaf hij hem op een nacht pulque, een melkachtige alcoholische drank gemaakt van agave die populair was bij de Azteken. Quetzalcoatl werd zo dronken dat hij sliep met zijn zuster Quetzalpetatl. Zij was een maagdelijke priesteres die een gelofte van kuisheid had afgelegd. Hun daad was schandelijk en leidde ertoe dat Quetzalcoatl het gebied verliet en naar de Golfkust vertrok.

Het is onduidelijk of dit de god Quetzalcoatl was of de echte persoon met dezelfde naam: Ce Acatl Topiltzin Quetzalcoatl. Deze man was een grote held. Hij was de heerser van Tula en de stichter van de Tolteekse beschaving.

Zijn rivaal Tezcatlipoca zou hem dronken hebben gevoerd om hem te ruineren. Er was een verhaal van vernedering, maar het ging ofwel om incest ofwel om een geschil over offers. Hoe dan ook, deze persoon verliet Tula, en het zou deze man kunnen zijn die werd vergoddelijkt tot Quetzalcoatl.

Azteekse rituelen en verering van Quetzalcoatl

De verering van Quetzalcoatl omvatte dierenoffers. Er was enige vermelding dat zowel de god als de man de praktijk van mensenoffers afwezen. Quetzalcoatl de god zou het offer van vlinders en kolibries verlangen.

Omdat zijn naam heilig was, gaven priesters zichzelf vaak de naam Quetzalcoatl als onderdeel van hun titel. De twee belangrijkste priesters in de Templo Mayor waren Quetzalcoatl Tlamacazqui.

Er was een grote tempel in Teotihuacan genaamd de Tempel van de Gevederde Slang. Deze tempel werd, toen hij werd ontdekt, verondersteld te zijn gebouwd tussen 150 en 200 na Christus. Dat is honderden jaren voor de Azteken, en het is dus duidelijk dat deze god door vele andere culturen werd vereerd.

In de jaren 80 ontdekten archeologen honderden lichamen begraven onder de tempel. Hoogstwaarschijnlijk waren dit de lichamen van offerslachtoffers. Deze begravingen komen overeen met de geschatte datum van de bouw van de tempel. De tempel heeft zes niveaus. De randen van de niveaus aan de buitenkant zijn versierd met afwisselende hoofden. Een slangenhoofd was bedoeld als Tlaloc, de regengod. Deze god had banden met Quetzalcoatl en was mogelijk een van zijn tegenhangers of aspecten.

Het andere hoofd is een gevederde slang gekleed voor oorlog. Dit zijn Quetzalcoatl, hoewel ze een andere naam hadden in eerdere culturen.

De artistieke weergave van de Azteekse slangengod

Quetzalcoatls verschijning in de kunst veranderde in de loop der tijd. Voordat hij menselijke vorm aannam, werd hij afgebeeld als een slang, soms een versierde of gevederde slang. Water kon ook in de afbeelding aanwezig zijn, evenals de quetzalvogel. Hij werd vaak voorgesteld als tegenstander van mensenoffers. Maar er was een afbeelding van hem die een mens verslond in de Codex Telleriano-Remensis.

Hij was vaak gevederd, maar toen hij menselijke vorm aannam, droeg hij sieraden gemaakt van schelpen en een kegelvormige hoed. Deze hoed werd een copilli genoemd. Net als zijn tweelingbroer werd hij getoond met een schelpketting. Als de god van de wind werd dit beschouwd als het ‘windjuweel’. Hij werd vaak afgebeeld met een masker van rood en zwart met lange, hondachtige tanden.

Niet slechts een naam: andere verbindingen met Quetzalcoatl

Het is duidelijk dat Quetzalcoatl verschillende facetten had en dat hij van cultuur tot cultuur is doorgegeven. In andere culturen en volkeren had hij andere namen:

• Kukulkan bij de Maya’s

• Gucumatz bij het Quiche-volk van Guatemala

• Ehecatl bij het Huastec-volk van de Golfkust

• Hij zou zelfs Tezcatlipoca kunnen zijn geweest, die ook zijn broer was in sommige mythen

• Ce Acatl Topiltzin Quetzalcoatl, de beroemde heerser en held

• Ehecatl-Quetzalcoatl

Quetzalcoatls nalatenschap en tweede komst

Er is enig debat over Quetzalcoatl met betrekking tot het einde van de Azteken. Volgens de legende geloofde Moctezuma II dat de aankomst van Cortes de terugkeer was van Quetzalcoatl. Tezcatlipoca en Quetzalcoatl hadden altijd een voortdurende machtsstrijd gehad. Tezcatlipoca was de heerser van de vijfde zon. Als Quetzalcoatl zou terugkeren, zou dat een gevecht en het einde van die wereld betekenen.

De verhalen vertelden dat de Spanjaarden eruitzagen als goden met hun wapens en kegelvormige hoeden. Maar dit zou onwaar kunnen zijn. Het zou een historisch gerucht kunnen zijn verspreid door de Spanjaarden na de verovering. Veel van de verslagen over de Azteekse cultuur werden immers door Spaanse mannen geschreven.

Volgens de legende stuurde Moctezuma geschenken en voedsel naar Cortes om hun bedoelingen te raden voor hun komst naar de Azteekse stad. Het volk realiseerde zich al snel dat Cortes er niet was met een edel of goddelijk doel. De geruchten zouden verspreid kunnen zijn door de Azteken om hun nederlaag tegen de Spanjaarden te rechtvaardigen. Maar het is waarschijnlijker dat de eurocentrische Spanjaarden deze legende toevoegden om hun macht te vergroten.

Er is ook een verband tussen Quetzalcoatl en de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. In het begin van de 19e eeuw concludeerde een mormoon dat Quetzalcoatl de vertegenwoordiging was van Jezus Christus. Net als Jezus was zijn tweede komst aanstaande. Een Spaanse monnik, Diego de Duran, suggereerde dat Quetzalcoatl mogelijk Sint-Thomas was. Men maakte deze verbindingen met het christendom mogelijk om de kloof te overbruggen. Ze konden de cultuur van de heidense Azteken verbinden met de christenen die hen veroverd hadden.

Conclusie

Hier is de samenvatting van Quetzalcoatls bewogen geschiedenis:

• Quetzalcoatl was de Azteekse gevederde slang in de Azteekse mythologie.

• Een versie van hem werd lang voor de Azteken vereerd. Hij verscheen in meerdere culturen in verschillende vormen.

• In de Azteekse mythologie was hij voornamelijk bekend als een van de vier scheppersgoden. Hij en zijn broers hielpen de vijf werelden te scheppen.

• Hij beheerste een van de werelden tot deze werd vernietigd.

• Toen het tijd was om de vijfde wereld te scheppen, hielp hij mensen te creeren door botten te verzamelen in Mictlan, de Azteekse onderwereld.

• Quetzalcoatl had mogelijk ook een tweelingbroer Xolotl en een zuster Quetzalpetatl. In sommige verhalen doodde Quetzalcoatl Xolotl en sliep hij met Quetzalpetatl.

• In niet-menselijke vorm verscheen hij als een gevederde slang in de kunst, al dan niet versierd, en met water.

• In Quetzalcoatls menselijke vorm droeg hij een rood en zwart masker, had lange tanden en droeg een kegelvormige hoed.

• Voor de Maya’s waren hun god Kukulkan en Quetzalcoatl dezelfde. Quetzalcoatl kwam ook voor in het Olmeekse en Tolteekse pantheon.

• De legende vertelt dat Moctezuma II geloofde dat Cortes Quetzalcoatl was. De god was teruggekomen naar de aarde om de vijfde wereld te vernietigen. Sommige mormonen geloofden dat Quetzalcoatl de Azteekse vertegenwoordiging van Jezus Christus was.

Er zijn weinigen die de tand des tijds kunnen doorstaan en de ene cultuur na de andere overleven. Quetzalcoatl deed precies dat, beginnend als een gevederde slang en groeiend en veranderend. Uiteindelijk nam hij in de loop der tijd menselijke vorm aan. Hij nam vele vormen aan, bevatte vele aspecten en had veel macht.

Zelfs nu, in het hedendaagse Mexico, wordt hij herinnerd. Quetzalcoatl is een herinnering aan het Mexicaanse erfgoed. Hij is een symbool van inheemse trots en geloof. Hij is ook verschenen in diverse media en literaire werken. Quetzalcoatl leeft voort, en dat is geen verrassing, want hij heeft al duizend levens geleefd.