Demiurg

Demiurg (Demiurgus, Demiourgos) betekent “Schepper”, “Ambachtsman”, “Bouwer” of “Vakman” en was de naam die voor het eerst werd gebruikt door de Atheense filosoof Plato (428-347 v.Chr.).

Plato was een leerling en volgeling van Socrates. Hoewel Socrates geen geschriften over zijn filosofie had nagelaten, plaatste Plato hem in veel van zijn dialogen. Hoeveel van Socrates’ werkelijke leer in Plato’s geschriften voorkomt, is een punt van debat. Plato’s werken besloegen uiteenlopende terreinen, van politiek tot natuurwetenschap; sommige ervan zijn religieus of metafysisch van aard.

Volgens Plato’s dialoog, Timaeus, was de Demiurg de opperste schepper van het universum en hij schiep de Wereldziel, de hemel, de aarde en de zeeën, alsook de lagere godheden. Het waren de lagere godheden die de mensheid en alle andere levende wezens (bijv. dieren, planten, enz.) schiepen. Plato’s Demiurg was in wezen een welwillende schepper.

Voor de Gnostische scholen was de rol van de Demiurg echter anders. Voor hen betekende het een arrogante god of engel die overmoedig de fysieke, materiële wereld schiep. Gewoonlijk werd de Demiurg gezien als een tweeslachtig wezen; een wezen met beide geslachten dat zich zonder partner kon voortplanten.

De naam Demiurg werd later gebruikt om een van de Gnostische goden of engelen (bekend als de archonten, “heersers”) aan te duiden, genaamd Yaldabaoth, Ialdabaoth of Jaldabaoth. In de Gnostische mythe was Ialdabaoth de arrogante God van Israël (Jahweh), maar niet het ware Opperste Wezen dat Jezus vaak de Goede Vader of Hemelse Vader noemde. Volgens de mythe was Yaldabaoth inderdaad de schepper van de fysieke, materiële wereld, maar het was een wereld zonder ziel. Het was Sophia die ziel aan de mensheid gaf of leven in een lichaam blies. Yaldabaoth was een arrogante heerser die pochte dat er geen andere god was dan hij. De Aeon of godin Sophia (Wijsheid, maar zij was ook bekend als Pistis, “Geloof”) weerlegde Yaldabaoth door voor hem te verschijnen als grenzeloos licht.

Elke arrogante god of ander wezen kon Demiurg worden genoemd, zoals Ophion of de Wereldslang die paarde met de Scheppergodin Eurynome. Eurynome legde een zilveren ei (Kosmisch Ei) waaruit de gehele wereld, zon, maan en sterren werden geschapen, inclusief planten- en dierlijk leven. Ophion had arrogant gepocht dat hij alleen de wereld had geschapen. Voor deze poon schopte Eurynome Ophion de tanden uit de mond en wierp hem in de Tartarus.

In de Orphische Scheppingsmythe verwees de Demiurg meestal naar Zeus. Zeus verslond Protogonus, de eerste schepper van het universum, alsook het gehele universum. Met het universum in zijn buik bezat Zeus de krachten van Protogonus, waarna hij de wereld opnieuw schiep.